Chương 5 — Người Sửa Sách Cũ Ở Con Hẻm Nhỏ

Buổi họp dân trong hẻm diễn ra vào một chiều thứ Bảy, ngay tại khoảng sân nhỏ trước quán trà của bà Nụ — nơi duy nhất trong Hẻm Giấy Dó đủ rộng để hơn hai chục hộ dân có thể ngồi quây quần. Người của phường tới, mang theo một tấm bản đồ quy hoạch in màu, chỉ ra ranh giới khu vực dự kiến giải tỏa: gần như trọn vẹn con hẻm, từ đầu tới cuối, chỉ chừa lại vài căn nhà mặt lớn giáp đường chính.

Lam ngồi ở hàng ghế cuối, tay ôm cuốn sổ ghi chép, nhưng tâm trí cô cứ chập chờn giữa những con số đền bù người ta đọc ra và những dòng chữ viết tay của Thục Hiền cô đã thuộc lòng sau mấy ngày đọc đi đọc lại. Khi đại diện phường nhắc tới cái tên "Công ty Tinh Hoa Land, đơn vị đề xuất và tài trợ dự án chỉnh trang", tay cô siết chặt lấy mép cuốn sổ đến mức các khớp ngón tay trắng bệch.

"Cô nào có ý kiến cứ nói," người đại diện phường nói, giọng đã có phần mệt mỏi vì phải trả lời cùng một câu hỏi từ nhiều người khác nhau. "Đây mới là chủ trương, còn phương án đền bù cụ thể sẽ có thông báo sau, bà con cứ yên tâm, không ai giải tỏa trắng tay đâu."

"Yên tâm sao được," ông chủ tiệm sửa đồng hồ cạnh nhà Lam đứng dậy, giọng bức xúc. "Nhà tui ở đây từ đời ông bà, giấy tờ toàn giấy viết tay công nhận của tổ dân phố cũ, giờ nói giải tỏa là giải tỏa, tính sao cho công bằng?"

Buổi họp kéo dài gần hai tiếng, kết thúc trong không khí căng thẳng, không ai thực sự yên tâm hơn so với lúc bắt đầu. Có người lớn tiếng đòi xem văn bản pháp lý gốc, có người lặng lẽ ngồi khóc vì nhớ tới câu chuyện giải tỏa của một khu phố lân cận vài năm trước, nơi giá đền bù cuối cùng chỉ bằng một phần ba giá thị trường, khiến nhiều gia đình phải dạt ra ngoại ô sống trong những căn nhà trọ chật hẹp. Cụ già bán giấy dó đầu hẻm, người mà bà Nụ nhắc tới hôm trước, ngồi im re suốt buổi họp, tay run run vuốt ve một xấp giấy dó mới se sợi, như thể đang vuốt ve chính con hẻm đã nuôi sống gia đình bà suốt ba đời.

"Nghề của tui với nghề của cháu giống nhau," cụ nói với Lam khi buổi họp gần tan, giọng khàn đặc. "Toàn thứ người ta tưởng bỏ đi được, mà bỏ rồi mới biết tiếc. Giấy dó này, sách cũ của cháu cũng vậy, không có hẻm này thì để đâu mà làm, mà giữ?"

Câu nói của cụ cứ văng vẳng trong đầu Lam suốt quãng đường về, hòa lẫn với tiếng bà Nụ thì thầm bên tai về cái tên vừa nghe được. "Nghe nói ông chủ tịch hội đồng quản trị bên Tinh Hoa Land đích thân về đây tuần sau, coi thực địa. Ổng cũng là người bên nhà xuất bản Tinh Hoa luôn đó, cháu nội của cái ông nhà thơ nổi tiếng gì đó ngày xưa."

Lam khựng lại. "Cháu nội ông nhà thơ nào hả bà?"

"Ông... Ưng gì đó, bà quên tên rồi, nhưng sách ổng có in trong sách giáo khoa hồi bà còn đi học đó. Cháu ổng bây giờ giỏi làm ăn lắm, vừa làm xuất bản vừa làm bất động sản, nghe đâu tên là Ưng Thế Khang."

Cái tên vang lên khiến toàn thân Lam lạnh toát, dù ngoài trời vẫn còn nắng chiều oi ả. Ưng Thế Khang. Cháu nội của Ưng Bội Châu. Người đang đứng đầu chính nhà xuất bản đã in Khói Sương Lạc Bến sáu mươi năm trước, và giờ đây, cũng chính là người đứng sau kế hoạch giải tỏa Hẻm Giấy Dó — nơi ông nội cô, người giữ bí mật về tác giả thật của tập thơ ấy, đã sống và làm việc suốt cả cuộc đời.

Có thể chỉ là trùng hợp. Nhà xuất bản Tinh Hoa là một doanh nghiệp lớn, mở rộng sang bất động sản không phải chuyện hiếm trong thời buổi này, và khu phố cổ Trà Lãng chắc chắn không phải khu vực duy nhất họ nhắm tới. Nhưng Lam không thể không nghĩ tới khả năng khác: rằng có lẽ nhà Ưng đã biết, hoặc ít nhất nghi ngờ, rằng đâu đó trong con hẻm nhỏ này vẫn còn tồn tại một bằng chứng có thể lật đổ toàn bộ di sản văn chương mà gia đình họ đang thừa hưởng và trục lợi suốt sáu thập kỷ.

Cô về tới xưởng, ngồi thụp xuống ghế, tim vẫn còn đập nhanh. Cha cô đang ngồi đọc báo dưới ánh đèn, ngước lên nhìn con gái, thấy vẻ mặt bất an liền ra hiệu hỏi có chuyện gì. Lam kể lại những gì vừa nghe được ở buổi họp, cẩn thận quan sát phản ứng của ông khi nhắc tới cái tên Ưng Thế Khang.

Ông Vinh nghe xong, gương mặt tối sầm lại, tay nắm chặt tờ báo đến mức nhàu nát. Ông với lấy cuốn sổ, viết, nét chữ mạnh hơn, dứt khoát hơn những gì Lam từng thấy suốt mấy ngày qua.

"Họ. Biết. Sợ."

"Ba nghĩ họ biết mình đang giữ gì ở đây hả ba?" Lam hỏi, giọng run.

Ông Vinh lắc đầu, rồi lại gật, một cử chỉ mâu thuẫn quen thuộc, có lẽ ý ông là ông không chắc, nhưng khả năng đó hoàn toàn có thể xảy ra. Ông viết thêm: "Cẩn. Thận. Con."

Đêm đó, Lam nằm trên gác lửng, nhìn lên trần nhà loang lổ vết ẩm, nghĩ về tất cả những gì đã xảy ra trong vòng chưa đầy một tuần: từ tờ thông báo giải tỏa dán ở đầu hẻm, tới lớp lót gáy dày bất thường, tới xấp giấy viết tay ký tên Thục Hiền, tới cái tên Ưng Thế Khang bất ngờ xuất hiện như một mối đe dọa kép — vừa đe dọa sự thật lịch sử mà ông nội cô đã giữ kín cả đời, vừa đe dọa trực tiếp mái nhà, con hẻm, cuộc sống hiện tại của cô và cha.

Cô lấy điện thoại ra, mở lại tấm ảnh chụp tờ rơi hội thảo văn học cô đã cất kỹ mấy hôm trước, nhìn chăm chú vào cái tên in nhỏ ở góc dưới: Từ Duy Khôi, khoa Ngữ văn, chủ nhiệm dự án nghiên cứu và tái bản kỷ niệm sáu mươi năm Khói Sương Lạc Bến. Một câu hỏi cứ lởn vởn trong đầu cô: liệu người này có phải một quân cờ khác trong hệ thống bảo vệ danh tiếng nhà Ưng, được chính nhà xuất bản Tinh Hoa tài trợ để làm dự án tái bản hoành tráng, hay anh ta thực sự là một nhà nghiên cứu độc lập, đủ trung thực để đối diện với sự thật nếu cô mang nó ra trước mặt anh?

Cô không có câu trả lời, nhưng cô biết mình không còn nhiều lựa chọn khác. Xấp giấy trong gáy sách, chiếc hộp gỗ khóa kín trên gác xép, những lời cha viết ra từng chữ một đầy khó nhọc — tất cả đều chỉ về một hướng: sự thật này quá lớn để một mình cô, một người thợ đóng sách chưa từng học qua trường lớp văn chương chính quy, có thể tự mình xác minh và bảo vệ.

Sáng hôm sau, trước khi kịp đổi ý, Lam mặc bộ đồ tươm tất nhất mình có, mang theo một phong bì đựng vài bản sao chụp lại xấp giấy — cô cẩn thận không mang theo bản gốc, chỉ mang bản sao, giữ nguyên tắc thận trọng nghề nghiệp. Trước khi ra khỏi cửa, cô ghé lại chỗ cha, dặn ông cứ khóa cửa xưởng, có ai hỏi thì bảo cô đi giao sách cho khách ở xa, chưa cần nói rõ chuyện gì. Ông Vinh gật đầu, đưa tay nắm lấy tay con gái một lúc, ánh mắt vừa lo lắng vừa như gửi gắm một điều gì đó không thể viết hết ra giấy. Cuối cùng ông chỉ viết ba chữ ngắn gọn, đẩy cuốn sổ về phía cô: "Giữ. Cho. Bà."

Giữ cho bà — Lam hiểu ngay ông muốn nói tới Thục Hiền, người phụ nữ chưa từng gặp mặt nhưng giờ đây đã trở thành một phần trách nhiệm không thể chối bỏ của cả gia đình cô. Cô gật đầu, siết nhẹ bàn tay cha một lần nữa rồi mới quay ra dắt xe, lòng nặng trĩu nhưng cũng nhẹ nhõm lạ thường, như thể trách nhiệm ấy, dù nặng nề, cũng chính là điều duy nhất có thể lấp đầy khoảng trống mà cô vẫn âm thầm mang theo suốt bao năm sống một cuộc đời phẳng lặng bên khung cửa sổ xưởng sách.

Cô đạp xe ra khỏi Hẻm Giấy Dó, hướng về phía trường đại học nơi tờ rơi ghi địa chỉ văn phòng khoa Ngữ văn.

Trên đường đi, cô ngang qua khu đất trống đầu phố, nơi trước đây từng là một dãy phố cổ khác, nay đã bị san phẳng từ vài năm trước để xây một khu chung cư cao tầng, tấm biển quảng cáo dự án treo cao với dòng chữ "Không gian sống hiện đại giữa lòng phố cổ" — một sự mỉa mai mà có lẽ chính những người viết ra khẩu hiệu ấy cũng không nhận thấy. Lam nhìn khu đất trống ấy một lúc, rồi đạp xe nhanh hơn, như thể tốc độ có thể giúp cô bỏ lại phía sau nỗi sợ hãi rằng một ngày nào đó, Hẻm Giấy Dó cũng sẽ trở thành một khu đất trống tương tự, một tấm biển quảng cáo tương tự, xóa sạch mọi dấu vết của một con hẻm đã ba đời gắn bó với nghề đóng sách, với những bí mật văn chương chưa từng được kể.

Gió sớm thổi qua mặt, mang theo hơi ẩm còn sót lại từ trận mưa đêm qua. Lam siết chặt tay lái, phong bì tài liệu kẹp gọn trong giỏ xe phía trước, lòng vừa run rẩy vừa có một quyết tâm mới mẻ mà cô chưa từng cảm nhận rõ ràng đến vậy trong suốt hai mươi bảy năm sống một cuộc đời phẳng lặng giữa bốn bức tường tiệm Vọng Chữ. Phần I của hành trình — phần chỉ có cô, cha, và những trang giấy cũ — đã khép lại. Phía trước là một thế giới rộng lớn hơn nhiều, nơi cô sắp phải học cách tin tưởng một người xa lạ, đối đầu với một thế lực có tiền, có quyền, và bảo vệ không chỉ sự thật của một người phụ nữ đã khuất, mà cả tương lai của chính con hẻm nơi cô sinh ra và lớn lên.