Chương 17 — Người Sửa Sách Cũ Ở Con Hẻm Nhỏ

Một tuần sau cuộc gặp với Ưng Thế Khang, Duy Khôi bị triệu tập lên gặp trưởng khoa vào một buổi sáng thứ Hai. Ông Lữ Đình Toàn, người đã lãnh đạo khoa Ngữ văn hơn mười lăm năm, ngồi sau bàn làm việc với vẻ mặt nặng nề khác hẳn thái độ niềm nở thường ngày.

"Duy Khôi," ông nói, giọng có phần dè dặt, "thầy nghe được một số thông tin về việc em đang thực hiện một cuộc điều tra ngoài luồng liên quan tới Ưng Bội Châu, song song với dự án tái bản chính thức. Em có thể giải thích rõ hơn không?"

Duy Khôi hít một hơi sâu, quyết định trung thực. "Dạ thầy, em phát hiện một số bằng chứng cho thấy tập thơ Khói Sương Lạc Bến có thể không phải do Ưng Bội Châu sáng tác toàn bộ, mà là của một tác giả khác. Em đang phối hợp với một chuyên gia giám định độc lập để xác minh."

Gương mặt ông Toàn tối sầm lại. "Em có biết dự án tái bản kỷ niệm sáu mươi năm đang được Nhà xuất bản Tinh Hoa tài trợ một khoản không nhỏ, và khoa mình đang trông chờ vào khoản tài trợ đó để duy trì nhiều hoạt động nghiên cứu khác không? Nếu tin này lọt ra ngoài trước khi có kết luận chính thức, không chỉ dự án của em bị ảnh hưởng, mà cả uy tín của khoa, của trường, cũng bị vạ lây."

"Em hiểu những lo ngại của thầy," Duy Khôi đáp, cố giữ giọng bình tĩnh dù trong lòng đang dâng lên một sự bức bối khó tả. "Nhưng thầy à, nếu bằng chứng em có là thật, chúng ta đang nói về việc một người phụ nữ đã bị tước đoạt công sức sáng tạo của mình suốt sáu mươi năm. Với tư cách một người nghiên cứu văn học, em không thể nhắm mắt làm ngơ trước điều đó chỉ vì lo ngại về tài trợ."

"Thầy không bảo em nhắm mắt làm ngơ," ông Toàn nói, giọng dịu lại đôi chút nhưng vẫn giữ vẻ nghiêm khắc. "Thầy chỉ muốn em cẩn trọng, làm đúng quy trình, có sự giám sát của hội đồng khoa học trước khi công bố bất cứ điều gì ra công chúng. Đừng để cảm xúc cá nhân — thầy nghe nói em có liên quan tình cảm với người phát hiện ra bằng chứng này — chi phối tính khách quan trong công việc nghiên cứu."

Câu nói cuối cùng khiến Duy Khôi sững người. Anh không ngờ chuyện riêng tư giữa anh và Lam cũng đã lọt tới tai trưởng khoa, và rõ ràng, đó không phải thông tin ông tự suy đoán, mà có ai đó đã cố tình cung cấp cho ông, với mục đích làm suy yếu uy tín của anh trong mắt cấp trên.

"Thầy nghe từ đâu vậy ạ?" anh hỏi, cố giữ giọng bình tĩnh.

Ông Toàn ngập ngừng một lúc. "Có người gửi thầy một email nặc danh, kèm vài tấm ảnh chụp em và cô gái đó ở nhiều địa điểm khác nhau, kèm lời cảnh báo rằng em đang để tình cảm cá nhân ảnh hưởng tới công tác chuyên môn, làm mất uy tín của khoa nếu tiếp tục theo đuổi một 'thuyết âm mưu vô căn cứ'."

Duy Khôi cảm thấy máu dồn lên mặt vì tức giận. Rõ ràng đây là một chiến dịch bôi nhọ có tổ chức, không chỉ nhằm vào bằng chứng của họ mà còn nhằm vào chính danh dự cá nhân của anh, để cô lập anh khỏi sự ủng hộ của đồng nghiệp, của cấp trên.

"Thầy có thể cho em xem email đó không ạ?" anh hỏi, cố giữ giọng bình tĩnh dù trong lòng đang sôi sục.

Ông Toàn do dự một lúc rồi mở máy tính, xoay màn hình cho Duy Khôi xem. Email gửi từ một địa chỉ ẩn danh, không có tên người gửi rõ ràng, nhưng cách hành văn chuyên nghiệp, sắc bén, không giống một email nặc danh thông thường mà giống một văn bản được soạn thảo cẩn thận bởi ai đó am hiểu cách vận hành của môi trường học thuật.

"Em nghĩ đây không phải một cá nhân bức xúc ngẫu nhiên gửi tới đâu thầy," Duy Khôi nói, giọng nặng nề. "Đây là một chiến dịch có tổ chức, được dàn dựng kỹ lưỡng, nhắm thẳng vào việc làm mất uy tín của em trước khi em kịp công bố bất cứ điều gì chính thức."

"Thầy hiểu lo lắng của em," ông Toàn nói, giọng dịu xuống đôi chút, có lẽ vì nhận ra bản thân cũng đang bị lợi dụng làm công cụ trong một cuộc chiến lớn hơn nhiều so với những gì ông tưởng tượng ban đầu. "Nhưng thầy cũng có trách nhiệm với cả khoa, với hàng chục giảng viên và sinh viên khác đang phụ thuộc vào nguồn tài trợ nghiên cứu. Thầy không cấm em tiếp tục, nhưng thầy đề nghị em tạm thời không sử dụng danh nghĩa của khoa, của trường trong bất cứ hoạt động nào liên quan tới việc này, cho tới khi có kết luận rõ ràng."

Duy Khôi gật đầu, hiểu đây là một sự thỏa hiệp cần thiết, dù không hoàn toàn thỏa mãn anh. "Em hiểu, thưa thầy. Em sẽ tách bạch rõ ràng, không dùng danh nghĩa khoa cho việc này nữa."

Rời khỏi văn phòng trưởng khoa, Duy Khôi cảm thấy một sự cô đơn mới mẻ, khác hẳn cảm giác đơn độc trước đây khi anh còn là người duy nhất Lam tin tưởng. Giờ đây, chính anh cũng đang dần bị đẩy ra rìa của môi trường học thuật anh đã gắn bó cả sự nghiệp, chỉ vì dám theo đuổi một sự thật mà nhiều người muốn nó mãi mãi chìm trong bóng tối.

Cùng lúc đó, tại Trà Lãng, Lam cũng nhận được tin không vui. Một bài viết xuất hiện trên một trang mạng chuyên về văn học, ký tên Tiêu Ngọc Lam, với tiêu đề "Cần thận trọng trước những 'phát hiện' thiếu cơ sở khoa học về tác quyền văn học". Bài viết, dù không nêu đích danh Khói Sương Lạc Bến, nhưng dùng những lập luận rất gần với trường hợp của họ, cảnh báo về "trào lưu dựng chuyện giật gân dựa trên vài trang giấy chưa được kiểm chứng đầy đủ, gây hoang mang dư luận và tổn hại tới di sản văn hóa dân tộc".

Lam đọc bài viết mà tay run lên vì phẫn nộ lẫn hoang mang. Cô gọi ngay cho Duy Khôi, người cũng đang trong tâm trạng rối bời sau cuộc gặp với trưởng khoa.

"Cô ấy phản bội mình rồi," Lam nói, giọng nghẹn lại. "Sau tất cả những gì cô ấy nói với tụi mình, giờ lại viết bài công kích như vậy."

"Tôi cũng vừa đọc," Duy Khôi đáp, giọng anh mệt mỏi rõ rệt. "Nhưng chị để ý kỹ đi, bài viết không nêu đích danh trường hợp của mình, cũng không phủ nhận hoàn toàn khả năng bằng chứng là thật, chỉ nói chung chung về việc cần thận trọng. Có thể cô ấy đang bị áp lực từ đâu đó, viết bài này như một cách tự bảo vệ mình, hoặc cũng có thể đây là một phần thỏa thuận với bên Tinh Hoa để đổi lấy điều gì đó."

"Vậy giờ mình có nên liên hệ lại với cô ấy không?" Lam hỏi.

"Chưa vội," Duy Khôi đáp. "Để tôi tìm hiểu thêm tình hình đã. Nhưng chị Lam à, tôi phải nói thật, tình hình đang xấu đi nhanh hơn tôi tưởng. Họ đang tấn công trên nhiều mặt trận cùng lúc — uy tín học thuật của tôi, uy tín khoa học của bằng chứng, và có lẽ, sắp tới sẽ là cả pháp lý."

Đúng như dự đoán của anh, chỉ hai ngày sau, một lá thư từ văn phòng luật sư đại diện cho Nhà xuất bản Tinh Hoa được gửi tới cả Lam và Duy Khôi, với nội dung chính thức và đầy tính răn đe: yêu cầu cả hai ngừng ngay mọi hành vi "phát tán thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của cố nhà thơ Ưng Bội Châu và gia đình", nếu không sẽ tiến hành khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại với số tiền được nêu rõ, một con số đủ lớn để khiến bất cứ ai cũng phải chùn bước.

Lam cầm lá thư trên tay, đứng lặng người trong xưởng, cảm giác như bức tường bảo vệ mong manh mà cô và Duy Khôi đã dày công xây dựng suốt mấy tháng qua đang bị rung lắc dữ dội từ mọi phía. Cô nhìn ra ngoài cửa sổ, thấy tờ thông báo giải tỏa vẫn còn dán ở đầu hẻm, giờ đây được bổ sung thêm một tấm bảng mới, ghi rõ hơn về tiến độ và mốc thời gian dự kiến — một sự trùng hợp về thời điểm khiến cô không thể không nghĩ rằng đây chính là một phần trong chiến lược tổng thể của Ưng Thế Khang: siết chặt gọng kìm từ mọi hướng, cho tới khi cô không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đầu hàng.

Buổi tối hôm đó, Duy Khôi tới tiệm Vọng Chữ, gương mặt anh phờ phạc sau một ngày dài đầy sóng gió. Lam đưa cho anh xem lá thư từ văn phòng luật sư, anh đọc lướt qua, hàm siết chặt lại.

"Số tiền bồi thường họ nêu ra đủ để phá sản không chỉ tiệm của chị mà cả gia đình tôi nếu phải trả," anh nói, giọng chua chát. "Đây là chiến thuật quen thuộc — dùng áp lực tài chính khổng lồ để khiến đối phương tự động rút lui vì sợ hãi, dù vụ kiện có thắng hay thua chưa biết trước được."

"Mình có nên tìm luật sư riêng không?" Lam hỏi, giọng lo lắng.

"Tôi đã liên hệ được một luật sư, bạn học cũ hồi đại học, hiện đang làm ở một văn phòng luật chuyên bảo vệ quyền lợi cho các nhóm yếu thế," Duy Khôi đáp. "Anh ấy đồng ý xem xét hồ sơ miễn phí trong giai đoạn đầu, nói rằng nếu bằng chứng của mình đủ vững, việc họ dọa kiện chỉ là chiến thuật hù dọa, khả năng thắng kiện của họ không cao, vì bản chất đây là tranh chấp về sự thật lịch sử, không phải một vụ phỉ báng thông thường."

Lời trấn an ấy giúp Lam bình tĩnh lại phần nào, nhưng trong lòng cô vẫn không thể xua tan cảm giác rằng, dù luật pháp có đứng về phía họ, con đường phía trước vẫn còn dài và đầy chông gai, khi đối thủ họ đang đối đầu sở hữu nguồn lực và ảnh hưởng vượt xa những gì hai người có thể tự mình chống đỡ.