Chương 26 — Người Sửa Sách Cũ Ở Con Hẻm Nhỏ

Những tuần sau sự kiện tại hội trường, cuộc sống của Lam thay đổi theo một nhịp độ mà cô chưa từng chuẩn bị tinh thần đầy đủ. Câu chuyện về Doãn Thục Hiền và Khói Sương Lạc Bến lan truyền nhanh chóng trên khắp các mặt báo, các trang mạng văn học, trở thành chủ đề bàn tán sôi nổi trong giới nghiên cứu lẫn công chúng yêu văn chương. Có người xúc động, có người hoài nghi, có người thậm chí giận dữ vì cảm thấy "thần tượng" của mình bị lung lay, nhưng phần lớn, theo thời gian, đều dần chấp nhận sự thật khi càng nhiều bằng chứng, càng nhiều phân tích khoa học được công bố rộng rãi.

Nhà xuất bản Tinh Hoa, dưới sự chỉ đạo của chính Ưng Thế Khang, đã thành lập một hội đồng đặc biệt để xem xét lại toàn bộ vấn đề tác quyền, mời cả Tiêu Ngọc Lam và hai đồng nghiệp của bà tham gia với tư cách cố vấn độc lập, đảm bảo tính khách quan tuyệt đối cho toàn bộ quá trình xem xét lại lịch sử. Sau hai tháng làm việc nghiêm túc, hội đồng đưa ra kết luận chính thức: Doãn Thục Hiền là đồng tác giả của tập thơ Khói Sương Lạc Bến, với phần lớn các bài thơ then chốt — bao gồm bài thơ chủ đề — hoàn toàn thuộc về ngòi bút của bà.

Buổi lễ công bố kết luận chính thức diễn ra đơn giản hơn nhiều so với sự kiện hội thảo ồn ào trước đó, chỉ gồm một cuộc họp báo nhỏ tại trụ sở nhà xuất bản, nhưng ý nghĩa của nó lại lớn lao hơn bất cứ điều gì. Ưng Thế Khang, đại diện gia đình, chính thức tuyên bố sẽ tái bản Khói Sương Lạc Bến với tên hai tác giả đứng chung trên trang bìa: Ưng Bội Châu và Doãn Thục Hiền, kèm theo một phần phụ lục kể lại toàn bộ câu chuyện đằng sau sự thật này, dựa trên chính bộ hồ sơ mà Lam và Duy Khôi đã dày công xây dựng.

Quá trình đi tới quyết định này không hề dễ dàng. Một số thành viên trong hội đồng khoa học ban đầu phản đối, cho rằng việc thêm tên một tác giả thứ hai vào một tác phẩm đã ăn sâu vào tâm thức công chúng suốt sáu mươi năm có thể gây hoang mang, làm giảm giá trị thương mại của thương hiệu. Nhưng Ưng Thế Khang, trong cuộc họp quyết định cuối cùng, đã kiên quyết giữ lập trường của mình, viện dẫn chính lá thư của ông nội như một minh chứng không thể chối cãi cho ý nguyện thực sự của người đã khuất.

"Nếu ông tôi còn sống, tôi tin ông sẽ ủng hộ quyết định này," ông nói trong cuộc họp, theo lời kể lại của một thành viên hội đồng mà sau này Duy Khôi có dịp trò chuyện. "Chúng ta không thể tiếp tục xây dựng một di sản dựa trên một lời nói dối, dù lời nói dối đó đã tồn tại quá lâu để trở nên quen thuộc."

"Đây không phải là cách để xóa bỏ hoàn toàn di sản của ông tôi," Ưng Thế Khang phát biểu trước báo giới, giọng ông giờ đây đã điềm tĩnh, chân thành hơn nhiều so với những lần gặp gỡ đầy toan tính trước đây. "Mà là cách để hoàn thiện di sản ấy, để nó phản ánh đúng sự thật, đúng những gì đã thực sự xảy ra, dù sự thật đó có phức tạp, có đau lòng tới đâu. Tôi tin độc giả xứng đáng được biết trọn vẹn câu chuyện đứng sau những vần thơ họ yêu mến."

Về phần Nhã Kỳ, gia đình cô nhận được lời mời chính thức tham gia vào ban biên tập ấn bản mới, với tư cách đại diện thân nhân tác giả. Cô đã xin nghỉ phép dài hạn ở thư viện để dành thời gian cho công việc ý nghĩa này, thường xuyên tới Trà Lãng để làm việc cùng Lam và Duy Khôi trong việc rà soát, chú thích lại toàn bộ nội dung bản thảo gốc.

"Chị biết không," Nhã Kỳ nói trong một buổi chiều làm việc tại tiệm Vọng Chữ, mắt cô ánh lên sự xúc động khi lật giở những trang bản thảo đã được phục chế cẩn thận, "em vẫn chưa hết cảm giác như đang sống trong một giấc mơ. Từ một cô thủ thư bình thường, giờ đây em lại trở thành người giữ chìa khóa cho một phần lịch sử văn học."

"Chị nghĩ bà Thục Hiền sẽ rất tự hào về chị," Lam đáp, mỉm cười nhìn người phụ nữ đã trở thành bạn thân thiết của cô suốt mấy tháng qua, một tình bạn nảy sinh từ một bí mật gia đình nhưng đã lớn lên thành một sự gắn kết chân thành, vượt xa khuôn khổ của một dự án biên soạn sách.

Về phần cụ Vưu Khắc Điền, cụ được mời tham dự buổi lễ ra mắt ấn bản mới với tư cách khách danh dự, nhận được một lời cảm ơn trang trọng từ chính gia đình họ Ưng vì đã dũng cảm làm chứng cho sự thật sau hơn sáu mươi năm im lặng. Cụ, khi được phỏng vấn, chỉ cười hiền, nói rằng cụ chỉ làm điều một người thợ in chân chính nên làm — kể lại đúng những gì mắt mình từng thấy.

Lam và Duy Khôi tới thăm cụ một lần nữa sau sự kiện, mang theo một bản in thử đầu tiên của ấn bản mới để cụ xem trước. Cụ cầm cuốn sách trong tay, run run lật từng trang, dừng lại rất lâu ở trang bìa có in hai cái tên song song. "Sáu mươi năm rồi mới thấy cảnh này," cụ nói, giọng nghẹn ngào. "Hồi đó tôi cứ nghĩ mình sẽ mang chuyện này xuống mồ, không ngờ tới ngày còn sống được nhìn thấy công lý, dù muộn màng."

Cụ giữ chặt cuốn sách trong lòng một lúc lâu, rồi ngước lên nhìn Lam, ánh mắt cụ ánh lên một niềm vui khó tả. "Cảm ơn cháu. Cảm ơn cháu đã không để câu chuyện này chết theo cùng những người già như chúng tôi."

Tiêu Ngọc Lam, sau vụ việc, trở thành một tiếng nói có uy tín hơn bao giờ hết trong giới giám định thủ bản, thường xuyên được mời tham gia các dự án nghiên cứu lịch sử văn học quan trọng khác. Bà giữ liên lạc thường xuyên với Lam và Duy Khôi, thậm chí ngỏ ý muốn hỗ trợ chuyên môn miễn phí cho bất cứ dự án phục chế nào liên quan tới di sản văn học mà tiệm Vọng Chữ nhận được trong tương lai.

Nhưng giữa tất cả những thay đổi lớn lao ấy, điều khiến Lam cảm động nhất vẫn là những thay đổi nhỏ bé, âm thầm hơn — cách bà con lối xóm trong Hẻm Giấy Dó giờ đây nhìn cô với ánh mắt tự hào thay vì tò mò, cách cụ già bán giấy dó thường xuyên ghé qua hỏi thăm tiến độ ấn bản mới với sự quan tâm chân thành, cách cha cô, mỗi tối, đều dành thời gian ngồi cùng cô rà soát lại từng trang tài liệu, dù đôi khi chỉ có thể góp ý bằng vài chữ viết run rẩy trên cuốn sổ tay quen thuộc.

Bà Nụ, mỗi sáng, đều mang sang một ấm trà mới pha, ngồi cùng Lam trò chuyện trước khi cô bắt đầu công việc, thường trầm trồ khi đọc những bài báo mới nhất viết về câu chuyện. "Con biết không," bà nói một buổi sáng, mắt ánh lên vẻ tự hào không giấu giếm, "bà đi chợ, ai cũng hỏi bà có phải hàng xóm của 'cô Lam tìm ra sự thật cho nhà thơ' không. Bà khoe cả xóm luôn, nói con là cháu gái bà nuôi từ nhỏ, dù thật ra chỉ ở gần nhà thôi."

Lam bật cười trước sự phóng đại đầy yêu thương ấy, cảm nhận rõ hơn bao giờ hết mối gắn kết bền chặt giữa mình và cả cộng đồng nhỏ bé đã nuôi dưỡng cô suốt hai mươi bảy năm cuộc đời, một cộng đồng mà giờ đây cô càng thấm thía phải bằng mọi giá gìn giữ cho các thế hệ sau.

Một buổi tối, khi công việc đã tạm gác lại, Lam ngồi bên cửa sổ xưởng, nhìn ra con hẻm đang chìm trong ánh đèn vàng ấm áp của buổi tối, lòng cô tràn ngập một cảm giác biết ơn sâu sắc. Cô nghĩ tới toàn bộ hành trình đã qua — từ khoảnh khắc phát hiện lớp lót gáy dày bất thường, tới những đêm mất ngủ lo âu, tới buổi hội thảo đầy kịch tính, và giờ đây, tới khoảnh khắc bình yên hiếm hoi này, khi sự thật cuối cùng đã được công nhận, khi những vết thương cũ của hai gia đình đang dần được hàn gắn.

Nhưng cô cũng biết, vẫn còn một điều quan trọng chưa được giải quyết trọn vẹn: số phận của chính Hẻm Giấy Dó, nơi đã chứng kiến toàn bộ câu chuyện này từ đầu tới cuối, vẫn còn treo lơ lửng, chờ đợi một quyết định cuối cùng từ phía Ưng Thế Khang và công ty của ông.

Đúng như lời hứa tại hội trường, ông đã cho tạm dừng toàn bộ tiến độ thu hồi đất ngay lập tức, gửi văn bản chính thức tới từng hộ dân trong hẻm, nhưng "tạm dừng" vẫn chỉ là một trạng thái lửng lơ, chưa phải là một cam kết lâu dài. Bà Nụ, dù nhẹ nhõm hơn nhiều so với những tuần trước, vẫn không khỏi thấp thỏm mỗi khi nhắc tới tương lai của con hẻm. "Tạm dừng rồi cũng có ngày làm lại thôi con ơi," bà nói, giọng vẫn còn chút lo âu. "Bà chỉ mong sao có được một quyết định rõ ràng, dứt khoát, để bà con còn yên tâm mà sống, mà làm ăn."

Lam hiểu nỗi lo ấy hơn ai hết. Cô đã học được, qua cả một hành trình dài, rằng lời hứa trong khoảnh khắc xúc động và hành động cụ thể lâu dài là hai điều hoàn toàn khác nhau, và cô biết, phần cuối cùng của câu chuyện này — phần quyết định số phận thật sự của Hẻm Giấy Dó — vẫn còn đang chờ được viết tiếp, có lẽ sẽ tới sớm hơn cô nghĩ.