Chương 22 — Người Sửa Sách Cũ Ở Con Hẻm Nhỏ

Duy Khôi đứng dậy giữa hội trường, giọng anh vang lên rõ ràng, điềm tĩnh dù trong lòng đang cuộn trào bao cảm xúc. "Xin chào các diễn giả và ban tổ chức. Tôi là Từ Duy Khôi, từng là người phụ trách dự án tái bản kỷ niệm sáu mươi năm Khói Sương Lạc Bến. Tôi có một câu hỏi liên quan tới nguồn gốc và quá trình sáng tác của tập thơ này."

Người dẫn chương trình, có phần bất ngờ nhưng vẫn giữ vẻ chuyên nghiệp, mời anh tiếp tục. Duy Khôi hít một hơi sâu, rồi nói tiếp, giọng anh dần trở nên dứt khoát hơn.

"Tôi muốn hỏi ban tổ chức, và cả gia đình cố nhà thơ Ưng Bội Châu, rằng: liệu quý vị có biết về sự tồn tại của một xấp bản thảo viết tay, có niên đại sớm hơn năm xuất bản chính thức của Khói Sương Lạc Bến, ký tên một tác giả khác — bà Doãn Thục Hiền — với nội dung trùng khớp gần như hoàn toàn với những bài thơ nổi tiếng nhất trong tập thơ này hay không?"

Câu hỏi vang lên như một tiếng sét giữa hội trường vốn đang chìm trong không khí trang trọng, tôn kính. Tiếng xì xào nổi lên khắp các hàng ghế, nhiều ánh mắt đổ dồn về phía Duy Khôi, rồi lan sang tìm kiếm phản ứng từ phía hàng ghế đầu, nơi Ưng Thế Khang đang ngồi. Vị giáo sư lớn tuổi vừa mới kết thúc bài phân tích của mình đứng sững trên sân khấu, tay vẫn còn cầm tập giấy ghi chú, gương mặt lộ rõ vẻ sững sờ không giấu nổi.

Gương mặt Ưng Thế Khang tái đi trong tích tắc, nhưng ông nhanh chóng lấy lại vẻ điềm tĩnh, đứng dậy, cầm lấy micro từ tay người dẫn chương trình đang bối rối. "Tôi nghĩ đây không phải nơi thích hợp để đưa ra những cáo buộc vô căn cứ như vậy," ông nói, giọng cố giữ bình tĩnh nhưng không giấu được sự căng thẳng. "Nếu anh có bằng chứng, xin mời liên hệ qua kênh chính thức, không nên lợi dụng một sự kiện tôn vinh văn hóa để..."

"Tôi có bằng chứng, thưa ông Khang," Lam đứng dậy, giọng cô vang lên rõ ràng, cắt ngang lời ông. Cả hội trường quay sang nhìn cô, một cô gái trẻ mặc áo dài xanh rêu, đứng thẳng lưng giữa hàng ghế, tay cầm một tập hồ sơ. "Tôi là Khúc Thanh Lam, cháu nội của ông Khúc Văn Tuyên — người đã cất giữ xấp bản thảo này suốt sáu mươi năm, theo lời thỉnh cầu của chính bà Doãn Thục Hiền, trước khi bà buộc phải rời quê hương, từ bỏ con chữ của mình."

Lam bước ra khỏi hàng ghế, tiến về phía lối đi giữa hội trường, tay cô vẫn run nhưng giọng nói ngày càng vững vàng hơn theo từng câu chữ. "Xấp bản thảo này được tìm thấy trong chính lớp lót gáy của một cuốn Khói Sương Lạc Bến bản in đầu tiên, thuộc kho sách gia đình tôi. Nó bao gồm chín bài thơ viết tay, tám lá thư, tất cả đều ký tên Thục Hiền, đề ngày tháng sớm hơn năm xuất bản chính thức của tập thơ ít nhất một năm."

Cô mở tập hồ sơ, lấy ra một bản in phóng to của trang bản thảo có chữ ký "Thục Hiền" rõ ràng nhất, giơ cao lên để những người ngồi gần có thể nhìn thấy, đồng thời ra hiệu cho Duy Khôi chiếu hình ảnh phóng to lên màn hình chính của hội trường. "Đây là bài thơ mở đầu tập Khói Sương Lạc Bến, viết tay, có một số câu chữ khác với bản in — bản gốc buồn hơn, chân thật hơn, trước khi bị biên tập lại để trở nên phổ quát, dễ đón nhận hơn với công chúng. Tôi tin rằng bất cứ ai từng yêu mến bài thơ này cũng xứng đáng được biết sự thật đằng sau nó."

"Đây là sự vu khống trắng trợn!" một người phụ nữ lớn tuổi ngồi cạnh Ưng Thế Khang đứng bật dậy, giọng gay gắt. Sau này Lam mới biết đó là cô ruột của Ưng Thế Khang, con gái út của Ưng Bội Châu, người luôn tự hào coi mình là người gìn giữ ký ức trung thành nhất về cha mình. "Cô là ai mà dám đứng đây bịa đặt câu chuyện để bôi nhọ một nhà thơ đã khuất, không còn cơ hội tự bảo vệ mình?"

Vài tiếng vỗ tay tán đồng vang lên từ một số người trong hội trường, những độc giả trung thành đã dành cả đời ngưỡng mộ Ưng Bội Châu, không dễ dàng chấp nhận việc thần tượng của mình bị đặt dấu hỏi ngay trước mắt. Nhưng cũng có không ít ánh mắt tò mò, chờ đợi, không vội vàng phán xét mà muốn nghe thêm.

"Tôi không bịa đặt," Lam đáp, giọng cô không hề nao núng dù đối mặt với sự giận dữ công khai. "Tôi có bằng chứng khoa học được giám định độc lập bởi các chuyên gia uy tín, có lời khai của nhân chứng sống từng làm việc tại chính nhà in đã in tập thơ này, có xác nhận phả hệ của thân nhân trực hệ tác giả thật sự."

Đúng lúc đó, Tiêu Ngọc Lam đứng dậy từ góc phòng, bước lên phía trước, giọng bà điềm tĩnh nhưng đầy sức nặng chuyên môn. "Xin phép được bổ sung. Tôi là Tiêu Ngọc Lam, chuyên gia giám định thủ bản cổ. Tôi cùng hai đồng nghiệp trong hội đồng giám định độc lập đã xem xét kỹ lưỡng bộ tài liệu này trong nhiều tháng qua. Kết luận chung của chúng tôi là: nét chữ, niên đại giấy mực, và văn phong trong xấp bản thảo hoàn toàn phù hợp với một tác giả nữ được đào tạo theo lối viết trường nữ sinh trước năm 1965, khác biệt rõ rệt so với thủ bút đã được xác nhận của ông Ưng Bội Châu."

Bà giơ cao một tập hồ sơ đóng dấu chính thức. "Tôi biết cách đây không lâu, tôi từng viết một bài báo kêu gọi thận trọng trước những phát hiện dạng này. Tôi phải công khai xin lỗi vì bài viết đó — nó được viết dưới áp lực không chính đáng từ chính những người đang cố gắng dập tắt sự thật hôm nay. Với tư cách một nhà khoa học, tôi không thể để danh dự nghề nghiệp của mình gắn liền với một lời nói dối, dù lời nói dối đó có thể mang lại lợi ích ngắn hạn cho sự nghiệp của tôi."

Lời thú nhận công khai ấy khiến cả hội trường lặng đi trong giây lát, rồi tiếng xì xào lại rộ lên, lần này mang một sắc thái khác — sự ngỡ ngàng pha lẫn tò mò đang dần chuyển thành sự chú ý nghiêm túc.

Tiếng xì xào trong hội trường trở nên rộ lên thành một làn sóng bàn tán không dứt. Một vài nhà báo ở khu vực phía sau đã bắt đầu giơ máy quay, ghi lại toàn bộ diễn biến. Người dẫn chương trình, rõ ràng không biết phải xử lý tình huống ngoài kịch bản này ra sao, liên tục liếc nhìn về phía ban tổ chức đang ngồi ở cánh gà, chờ đợi chỉ đạo.

Ưng Thế Khang, gương mặt giờ đã không còn giữ được vẻ điềm tĩnh ban đầu, giơ tay ra hiệu yêu cầu mọi người im lặng. "Được, nếu cô Lam đã có 'bằng chứng', tôi đề nghị chúng ta tạm dừng phần này, chuyển sang một buổi làm việc riêng, có sự tham gia của luật sư hai bên, thay vì biến một sự kiện văn hóa trang trọng thành một phiên tòa công khai thiếu chuyên nghiệp."

"Tôi e là đã quá muộn để 'làm việc riêng' rồi, thưa ông Khang," một giọng nói khác vang lên từ phía cuối hội trường. Nhã Kỳ đứng dậy, bước lên phía trước, tay cô cầm chặt một tấm ảnh cũ, bước chân có phần run rẩy nhưng ánh mắt kiên định không kém Lam. "Tôi là Doãn Nhã Kỳ, cháu gọi bà Thục Hiền bằng bà cô. Suốt ba mươi tư năm cuộc đời, tôi chưa từng biết trong gia đình mình có một người từng viết ra những vần thơ được cả một thế hệ độc giả yêu mến, cho tới khi chị Lam tìm tới tôi vài tháng trước. Tôi có mặt ở đây hôm nay, không phải để bôi nhọ ai, mà để đòi lại một cái tên đã bị lãng quên quá lâu."

Cô giơ cao tấm ảnh, hình ảnh người phụ nữ trẻ mặc áo dài trắng, tóc búi cao cài kẹp bạc, được chiếu lên màn hình lớn qua chiếc máy chiếu di động mà Duy Khôi đã kịp mang theo và kết nối từ trước. "Đây là bà cô tôi, Doãn Thục Hiền, chụp năm 1963, khi bà còn là một cô gái hai mươi hai tuổi với ước mơ được viết, được là chính mình qua từng con chữ. Ước mơ ấy đã bị tước đoạt, và tôi đứng đây hôm nay để nói thay cho bà, điều mà bà chưa bao giờ có cơ hội tự mình nói ra trước công chúng."

Hình ảnh gương mặt trẻ trung, đôi mắt sáng và có phần bướng bỉnh của Thục Hiền hiện lên trên màn hình lớn giữa hội trường im phăng phắc tạo nên một hiệu ứng mạnh mẽ hơn bất cứ lời lẽ nào có thể diễn đạt. Nhiều người trong khán phòng, kể cả những người ban đầu phản đối gay gắt nhất, giờ đây cũng phải im lặng trước gương mặt của một con người thật sự, không còn là một cái tên trừu tượng trong cuộc tranh luận học thuật khô khan.

Ở hàng ghế cuối cùng, ông Vinh chậm rãi đứng dậy, một tay chống gậy, một tay run run cầm cuốn sổ tay đã sờn góc. Cả hội trường, vốn đang dồn hết chú ý về phía Nhã Kỳ, giờ đây quay sang nhìn người đàn ông lớn tuổi đang cố gắng đứng vững giữa đám đông, dáng ông run rẩy nhưng ánh mắt không hề dao động, và một sự im lặng khác, sâu lắng hơn, bắt đầu bao trùm khắp không gian, như thể mọi người trong hội trường đều cảm nhận được rằng điều sắp diễn ra sẽ mang một sức nặng khác hẳn những lời tranh luận học thuật vừa qua.