Chương 12 — Hai Phía Của Một Lập Luận

Những ngày tiếp theo trôi qua trong một nhịp độ mà Hạ Vy chưa từng trải nghiệm trước đây, kể cả trong những tháng ngày luyện tập ráo riết nhất ở trường cũ. Phòng sinh hoạt CLB, vốn thường đóng cửa lúc năm giờ chiều, giờ đây sáng đèn đến tận bảy, tám giờ tối, đôi khi muộn hơn, khi bác bảo vệ phải ghé qua nhắc nhở hai đứa học sinh vẫn còn cắm cúi trước chồng giấy ghi chú rằng trường sắp khóa cổng.

Buổi tập thứ ba sau thông báo của thầy Sơn, Việt Bách mang đến một đề tài mà cậu vừa bốc được từ ngân hàng câu hỏi luyện tập: "Nhà nước có nên áp dụng chính sách đánh thuế cao hơn đối với các mặt hàng đồ uống có đường để giảm tỷ lệ béo phì ở trẻ em hay không." Cậu đọc đề xong, gương mặt lập tức chuyển sang trạng thái quen thuộc — tập trung cao độ, ánh mắt đã bắt đầu lướt qua những con số cậu nhớ trong đầu.

"Tỷ lệ béo phì ở trẻ em thành thị đã tăng gần gấp đôi trong mười năm qua," cậu nói, gõ nhanh lên bàn phím để tìm số liệu chính xác. "Nhiều quốc gia đã áp dụng thuế đường và ghi nhận mức giảm tiêu thụ đáng kể, từ mười đến hai mươi phần trăm chỉ sau năm đầu tiên áp dụng."

"Được rồi," Hạ Vy nói, ngồi đối diện cậu, tay cầm bút gõ nhẹ lên mép bàn. "Nhưng nếu cậu chỉ trình bày như vậy, đó chỉ là một bài thuyết trình số liệu khô khan. Ai sẽ quan tâm đến việc tỷ lệ béo phì tăng bao nhiêu phần trăm, nếu họ không cảm nhận được điều đó có ý nghĩa gì với một đứa trẻ cụ thể nào đó?"

Việt Bách ngẩng lên, hơi cau mày, kiểu phản ứng quen thuộc mỗi khi cậu cảm thấy logic của mình đang bị thách thức. "Số liệu tự nó đã có sức nặng. Người nghe có lý trí sẽ tự hiểu ý nghĩa của những con số đó."

"Không phải ai cũng vậy," Hạ Vy lắc đầu, kiên nhẫn. "Cậu nghĩ vì sao ban giám khảo, dù họ là những người có học thức cao, vẫn cho điểm phần trình bày cảm xúc của tớ ở vòng tuyển chọn nội bộ? Không phải vì họ thiếu lý trí. Mà vì con người, dù thông minh đến đâu, vẫn cần một điểm neo cảm xúc để nhớ vì sao con số đó quan trọng." Cô nghiêng người về phía trước. "Thử nghĩ xem — thay vì bắt đầu bằng tỷ lệ phần trăm, mình bắt đầu bằng một đứa trẻ cụ thể. Một cậu bé chín tuổi, mỗi ngày sau giờ học được mẹ mua cho một chai nước ngọt như phần thưởng, vì đó là cách duy nhất gia đình bận rộn có thể thể hiện tình yêu thương trong vài phút ít ỏi bên con. Rồi năm năm sau, cậu bé ấy được chẩn đoán tiền tiểu đường ở tuổi mười bốn."

Việt Bách im lặng một lúc, ngón tay gõ nhẹ lên bàn phím nhưng không gõ chữ nào. "Câu chuyện đó có thật không?"

"Không," Hạ Vy thừa nhận, "nhưng nó dựa trên một xu hướng có thật, một điều mà số liệu của cậu đã chứng minh. Tớ không bịa ra cảm xúc từ hư không. Tớ chỉ đang cho con số của cậu một khuôn mặt."

Có điều gì đó trong cách cô nói khiến Việt Bách dừng lại thật sự, không phải kiểu dừng lại để phản bác, mà là dừng lại để suy nghĩ. Cậu vốn quen với việc coi cảm xúc là một biến số gây nhiễu, một thứ cần loại trừ khỏi phương trình để đạt đến kết luận chính xác nhất. Nhưng cách Hạ Vy diễn đạt — cho con số một khuôn mặt — là một góc nhìn cậu chưa từng cân nhắc.

"Được," cậu nói cuối cùng, giọng chậm rãi như đang thử nghiệm một ý tưởng còn xa lạ. "Vậy nếu tớ mở đầu phần lập luận chính sách bằng hình ảnh đứa trẻ đó, rồi mới chuyển sang số liệu để chứng minh đây không phải trường hợp cá biệt mà là một xu hướng đáng báo động trên diện rộng — như vậy có ổn không?"

"Chính xác là vậy," Hạ Vy mỉm cười, một nụ cười thật sự hài lòng. "Cậu học nhanh đấy."

"Tớ chỉ đang áp dụng logic thôi," Việt Bách đáp, nhưng khóe miệng cậu cũng khẽ nhếch lên, một dấu hiệu hiếm hoi của sự hài hước cậu ít khi bộc lộ.

Những buổi tập sau đó dần hình thành một nhịp điệu riêng. Mỗi khi Việt Bách chuẩn bị một phần lập luận thiên về chính sách, dữ liệu khô khan, Hạ Vy sẽ ngồi cạnh, lắng nghe và tìm ra khoảnh khắc con người ẩn giấu bên dưới những con số — một câu chuyện giả định nhưng chân thực, một hình ảnh cụ thể có thể neo lại trong tâm trí người nghe lâu hơn bất kỳ thống kê nào. Ngược lại, mỗi khi Hạ Vy phác thảo một câu chuyện, Việt Bách sẽ lặng lẽ đặt ra những câu hỏi khó — "Ai sẽ phản bác điều này bằng cách nào?", "Câu chuyện này có đại diện được cho số đông không, hay đối thủ sẽ ngay lập tức gọi nó là trường hợp cá biệt?", "Nếu bị hỏi ngược, cậu có số liệu nào để bảo vệ luận điểm này không?" — buộc cô phải xây một khung logic vững chắc bên dưới từng câu chuyện, để nó không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn đứng vững trước mọi đòn phản biện.

Một buổi tối, khi cả hai đang luyện tập đến gần chín giờ, Hạ Vy đang trình bày lại phần mở đầu của mình cho một đề tài khác — về việc có nên bắt buộc học sinh trung học phổ thông tham gia lao động công ích hay không — cô kể về một cô bé từng ghét bỏ những buổi lao động công ích cho đến khi nhận ra ý nghĩa thật sự đằng sau nó. Nhưng khi kể đến đoạn cao trào, cô bỗng dừng lại, nhận ra mình đang lặp lại gần như nguyên câu chuyện đã dùng ở một đề tài trước đó, chỉ thay đổi vài chi tiết.

"Tớ bí rồi," cô thú nhận, gục đầu xuống bàn, giọng có chút nản lòng. "Tớ không thể cứ dùng mãi công thức 'một đứa trẻ cụ thể' cho mọi đề tài được. Nghe sẽ giả tạo mất."

Việt Bách nhìn cô một lúc, rồi, thay vì đưa ra một lời phê bình logic như cậu vẫn thường làm, cậu đóng laptop lại, ngả người ra ghế. "Vậy thì đừng nghĩ về công thức nữa," cậu nói. "Nghĩ về lý do vì sao cậu chọn tranh biện ngay từ đầu."

Hạ Vy ngẩng đầu lên, hơi bất ngờ trước câu hỏi.

"Tớ để ý," Việt Bách tiếp tục, giọng chậm rãi, như thể cậu cũng đang tự khám phá điều mình sắp nói, "mỗi khi cậu kể chuyện thật — không phải chuyện giả định cậu nghĩ ra để minh họa số liệu, mà chuyện thật của chính cậu, như hôm cậu kể về ông cậu bị bệnh phổi vì ô nhiễm không khí ở buổi tập đầu tiên tớ nghe được từ Mỹ Duyên — giọng cậu khác hẳn. Nó không còn là kỹ thuật kể chuyện nữa. Nó là thật."

"Ừ thì," Hạ Vy hơi ngập ngừng, không ngờ Việt Bách lại để ý đến chi tiết ấy. "Nhưng không phải đề tài nào cũng có một câu chuyện thật để kể."

"Không cần phải là chuyện của chính cậu," Việt Bách nói. "Chỉ cần là chuyện cậu thật sự tin. Tớ nghĩ vấn đề không phải là cậu hết chuyện để kể, mà là cậu đang cố kể chuyện cho đúng công thức, thay vì kể chuyện cậu thật sự quan tâm."

Hạ Vy im lặng, để những lời ấy thấm vào mình. Có một sự thật trong đó khiến cô hơi ngạc nhiên — rằng người đã từng nói với cô, ngay trong buổi tập đầu tiên, rằng "cảm xúc một mình sẽ không đủ để chiến thắng", giờ đây lại là người hiểu rõ nhất khi nào cảm xúc của cô là thật và khi nào nó chỉ là một lớp vỏ kỹ thuật.

"Cậu biết không," cô nói khẽ, "mấy tuần trước, tớ không nghĩ cậu sẽ là người nói với tớ điều này."

"Tớ cũng không nghĩ vậy," Việt Bách thừa nhận, một chút bối rối thoáng qua giọng cậu. "Nhưng luyện tập cùng cậu buộc tớ phải nhìn lại cách tớ định nghĩa một lập luận 'vững chắc'. Trước đây tớ luôn nghĩ vững chắc nghĩa là không có kẽ hở nào để phản biện. Nhưng có lẽ vững chắc còn có nghĩa là đủ sức ở lại trong đầu người nghe sau khi trận đấu kết thúc. Số liệu của tớ thắng được lý trí. Nhưng câu chuyện thật của cậu thắng được trí nhớ."

Đó là một trong những đêm luyện tập kéo dài nhất của họ. Đến khi bác bảo vệ gõ cửa nhắc nhở lần thứ hai, cả hai mới giật mình nhận ra đã gần mười giờ tối, và họ đã bỏ lỡ bữa tối từ lúc nào không hay. Việt Bách nhất quyết đèo Hạ Vy ra cổng trường bằng xe đạp, dù quãng đường ấy chỉ dài vài trăm mét, viện lý do "trời tối, không an toàn nếu đi bộ một mình", khiến Hạ Vy phải cố nén một nụ cười trước sự quan tâm vụng về, không mấy tự nhiên của cậu.

Những ngày sau đó tiếp tục theo nhịp điệu ấy — sáng học chính khóa, chiều luyện tập cùng cả nhóm, tối muộn hai người ở lại một mình, mài giũa từng luận điểm, từng câu chuyện, từng phản biện có thể xảy ra. Mỹ Duyên bắt đầu trêu chọc Hạ Vy không thương tiếc mỗi khi thấy cô về nhà trễ với đôi mắt thâm quầng nhưng nụ cười không giấu được trên môi. Tuấn Kiệt thì chỉ lắc đầu cười mỗi khi thấy Việt Bách, người vốn luôn tính toán từng phút trong thời gian biểu dày đặc của mình, sẵn sàng nán lại phòng tập đến khi trường gần như vắng tanh.

Đến cuối tuần đầu tiên, họ đã xây dựng được một bộ khung chiến lược hoàn chỉnh cho ba đề tài phổ biến nhất có khả năng xuất hiện ở vòng loại, mỗi đề tài đều có phần mở đầu bằng một câu chuyện được chọn lọc kỹ càng, được củng cố bằng số liệu chắc chắn, và một hệ thống phản biện dự phòng cho những lập luận đối thủ có thể đưa ra. Nhưng điều khiến Hạ Vy cảm thấy tự hào nhất không phải là bộ khung chiến lược ấy, mà là cách cô và Việt Bách giờ đây có thể hoàn thành câu nói dở dang của nhau, có thể nhìn nhau một cái là hiểu đối phương đang nghĩ gì, một sự ăn ý mà chỉ hai tuần trước đây, khi họ còn là đối thủ trực tiếp tranh giành một suất thi duy nhất, cô không thể nào tưởng tượng nổi.

Một buổi tối thứ Sáu, khi cả hai đang dọn dẹp bàn ghế trước khi ra về, Việt Bách bất chợt hỏi, giọng có vẻ tự nhiên nhưng ánh mắt lại tránh nhìn thẳng vào cô. "Cậu có bao giờ nghĩ, nếu thầy Sơn không ghép cặp tụi mình lại, thì giờ này tớ vẫn còn nghĩ tranh biện chỉ đơn thuần là số liệu và logic không?"

Hạ Vy dừng tay, nhìn cậu. "Còn cậu thì sao? Cậu nghĩ nếu không có cậu, tớ có bao giờ học được cách xây một khung logic đủ chắc để câu chuyện của mình không bị bẻ gãy giữa chừng không?"

Việt Bách bật cười khẽ, một tiếng cười hiếm hoi, nhẹ nhàng. "Có lẽ tụi mình cứ nợ nhau một lời cảm ơn thì hơn," cậu nói, "mà tớ nghĩ tớ vẫn còn nợ nhiều hơn."

Hạ Vy không đáp, chỉ mỉm cười, cảm thấy trong lòng dâng lên một sự ấm áp lạ lùng, một cảm giác được nhìn thấy và thấu hiểu mà cô chưa từng có được kể từ sau buổi chung kết năm ngoái. Trên đường đạp xe về nhà tối hôm đó, gió mát lùa qua tóc, cô nhận ra mình đang mong đợi buổi luyện tập tiếp theo, không phải vì áp lực của vòng loại sắp tới, mà đơn giản vì cô muốn được ngồi đối diện Việt Bách thêm một lần nữa, cùng nhau mài giũa những lập luận sẽ mang cả hai người bọn họ đi xa hơn bất kỳ ai trong số họ có thể đi một mình.