Chương 18 — Hai Phía Của Một Lập Luận

Phòng sinh hoạt CLB Tranh Biện được sắp xếp lại hoàn toàn khác thường vào chiều thứ Sáu hôm ấy. Thay vì hai hàng ghế đối diện quen thuộc, thầy Sơn đã cho kê bàn ghế thành hình chữ U lớn, mô phỏng gần như chính xác bố cục của một khán phòng thi đấu thật sự, với một khu vực nhỏ ở đầu phòng dành cho ban giám khảo. Không chỉ có thầy, thầy còn mời thêm cô Hạnh dạy Văn và thầy Long dạy Giáo dục công dân, hai giáo viên từng nhiều lần chấm các cuộc thi học thuật cấp trường, ngồi vào vị trí giám khảo để buổi tập lần này mang tính thực chiến cao nhất có thể. Toàn bộ hơn hai mươi thành viên CLB được yêu cầu có mặt đông đủ, ngồi kín hai bên làm khán giả, một số người còn mang theo sổ tay để ghi chú, tất cả đều hiểu rõ đây là buổi tập lớn cuối cùng trước khi thầy Sơn chốt chiến lược chính thức cho vòng chuẩn bị quốc gia.

Hạ Vy ngồi ở bàn của mình, cảm nhận rõ sức nặng của bầu không khí trang trọng bất thường ấy đè lên vai. Cô liếc sang Việt Bách đang ngồi cạnh, thấy cậu giữ tư thế thẳng lưng, ánh mắt nhìn thẳng về phía trước, hai bàn tay đan vào nhau trên mặt bàn chặt đến mức các khớp ngón tay hơi trắng ra. Suốt cả tuần qua, khoảng cách giữa họ chỉ càng lúc càng lớn thêm, mỗi buổi tập là một lần cậu tìm cách cắt giảm phần trình bày của cô, mỗi lần cô cố gắng bắt chuyện đều kết thúc bằng những câu trả lời cụt lủn. Cô đã hy vọng, một cách mong manh, rằng buổi tập lớn này, với sự chứng kiến của cả CLB, sẽ buộc cậu quay lại với chiến lược kết hợp đã từng mang lại chiến thắng cho họ, rằng áp lực của một trận đấu thật sự sẽ nhắc cậu nhớ lại vì sao họ từng là một đội mạnh đến vậy.

"Đề tài hôm nay," thầy Sơn nói, đứng dậy cầm tấm thẻ vừa được rút ngẫu nhiên từ chiếc hộp quen thuộc, "Có nên thay thế hoàn toàn kỳ thi tốt nghiệp trung học truyền thống bằng các bài kiểm tra đánh giá năng lực toàn diện hay không. Hạ Vy, Việt Bách, hai em đứng bên ủng hộ."

Đề tài này không xa lạ với họ — họ đã từng thảo luận sơ qua trong một buổi tập trước, và Hạ Vy đã chuẩn bị sẵn một câu chuyện cô tin là mạnh mẽ nhất trong toàn bộ những gì cô từng viết: câu chuyện về một cậu bạn học cũ ở trường trước, người học rất giỏi về tư duy thực hành, giỏi giải quyết vấn đề thực tế, nhưng lại luôn trượt dài trong các kỳ thi viết truyền thống vì áp lực phòng thi khiến cậu ấy đóng băng hoàn toàn, để rồi suýt đánh mất cơ hội vào đại học chỉ vì một hình thức đánh giá không phản ánh đúng năng lực thật sự của cậu. Cô đã kể câu chuyện này cho Việt Bách nghe từ tuần trước, thấy cậu gật đầu, thậm chí còn góp ý giúp cô làm câu chuyện chặt chẽ hơn. Cô tin tưởng nó vẫn sẽ là phần mở đầu của họ hôm nay.

Nhưng khi bước ra khu vực trình bày, đứng cạnh cô trước ánh mắt dõi theo của toàn bộ căn phòng, Việt Bách quay sang thì thầm, giọng khô khốc: "Tớ nghĩ hôm nay nên để tớ mở đầu bằng số liệu trước. Cậu trình bày câu chuyện sau, ngắn gọn thôi, rồi tớ sẽ chốt lại bằng phân tích."

Hạ Vy sững lại trong một giây, nhưng không còn thời gian để phản đối khi thầy Sơn đã ra hiệu bắt đầu. Cô đành gật đầu, nuốt xuống sự bối rối, để Việt Bách mở đầu phần trình bày bằng một loạt số liệu về tỷ lệ trượt tốt nghiệp, về các nghiên cứu so sánh hai mô hình đánh giá ở nhiều quốc gia, giọng cậu sắc bén, chuẩn xác như mọi khi, nhưng có một sự căng cứng bất thường trong cách cậu nói, như một cỗ máy đang cố chạy đúng chương trình đã lập trình sẵn, không còn chút linh hoạt tự nhiên nào từng có trong những buổi tập trước đây.

Đến lượt mình, Hạ Vy kể câu chuyện của cô, dù bị rút ngắn hơn dự định ban đầu, giọng cô vẫn truyền được cảm xúc chân thật, và cô có thể cảm nhận rõ sự im lặng đầy chú tâm lan khắp căn phòng, vài thành viên CLB ngồi hàng ghế đầu khẽ gật gù, mắt cô Hạnh thoáng ánh lên vẻ xúc động. Khi cô kết thúc, chuyển lại lời cho Việt Bách để cậu chốt lập luận, cô cảm thấy một luồng tự tin nhỏ nhoi trở lại, tin rằng họ vẫn có thể vượt qua được buổi tập này, dù có chút trục trặc trong cách sắp xếp trình tự.

Phần phản biện từ đội đối lập — hai thành viên khác trong CLB đóng vai đối thủ giả định — tập trung công kích ngay vào tính đại diện trong câu chuyện của Hạ Vy, đúng như Việt Bách từng lo ngại. Nhưng thay vì để Hạ Vy tự bảo vệ câu chuyện của mình như những lần trước, khi cô luôn là người phản bác trực tiếp bằng cách mở rộng ý nghĩa câu chuyện thành một luận điểm chung, Việt Bách giành lấy phần trả lời, đáp trả hoàn toàn bằng số liệu, gạt câu chuyện của cô sang một bên như thể nó chưa từng tồn tại. Hạ Vy đứng đó, cảm giác như mình bị đẩy ra khỏi chính phần trình bày của mình, nhưng cô cố giữ vẻ ngoài bình thản, tự nhủ đây chỉ là một sự điều chỉnh chiến thuật nhất thời.

Khi vòng đấu mô phỏng kết thúc, thầy Sơn đứng dậy, gương mặt trầm ngâm suy nghĩ trước khi bắt đầu phần nhận xét. "Nhìn chung phần lập luận logic rất chắc chắn," thầy nói, ánh mắt hướng về Việt Bách trước, rồi chuyển sang Hạ Vy. "Nhưng thầy nhận thấy hôm nay có gì đó khác so với những buổi tập trước. Câu chuyện mở đầu của Hạ Vy, phần mà thầy và các giáo viên khác đều đánh giá là điểm mạnh nhất của hai em suốt cả mùa giải, hôm nay lại bị rút ngắn và gần như bị bỏ qua trong phần phản biện. Đó có phải là một lựa chọn có chủ đích không?"

Cô Hạnh, ngồi cạnh thầy Sơn, gật đầu tán đồng, lên tiếng thêm vào, giọng đầy khích lệ. "Cô đồng ý với thầy Sơn. Phần mở đầu của em Hạ Vy thực sự rất cảm động, cô thấy nhiều bạn trong phòng cũng xúc động theo. Đó chính là thứ khiến bài trình bày của hai em có hồn hơn hẳn những đội chỉ dựa hoàn toàn vào số liệu khô khan. Cô nghĩ ở vòng toàn quốc, một yếu tố cảm xúc mạnh như vậy hoàn toàn có thể là lợi thế cạnh tranh lớn, nếu được khai thác trọn vẹn hơn nữa thay vì rút ngắn lại."

Cả căn phòng, không khí vẫn còn giữ nguyên sự trang trọng của một buổi tập thực chiến, giờ đây hướng ánh mắt về phía Việt Bách, chờ đợi phản hồi của cậu. Hạ Vy cũng quay sang nhìn cậu, trong lòng dấy lên một tia hy vọng nhỏ nhoi rằng có lẽ, trước những lời khen ngợi công khai và chân thành như vậy, cậu sẽ nhận ra và quay trở lại với chiến lược đã từng mang lại chiến thắng cho cả hai.

Nhưng Việt Bách, đứng đó giữa căn phòng, dưới ánh mắt của thầy cô và toàn bộ CLB, dưới sức nặng của lời khen ngợi dành cho chính xác thứ mà ba cậu đã cảnh báo là mềm yếu, không bền vững, cảm thấy một cơn hoảng loạn âm ỉ bùng lên trong lồng ngực. Cậu nghĩ đến hai tuần đồng hồ đang đếm ngược, nghĩ đến chồng hồ sơ trên bàn làm việc của ba, nghĩ đến giọng nói lạnh lùng tuyên bố sẽ rút lại tên bảo trợ nếu cậu không thể hiện rõ ràng mình đã chọn con đường nào. Và trong khoảnh khắc yếu đuối nhất, khi áp lực dồn nén suốt hai tuần qua như một sợi dây bị kéo căng đến giới hạn cuối cùng, cậu đã để nó đứt phựt, bật ra thành lời trước khi kịp cân nhắc hậu quả.

"Em không nghĩ vậy ạ," Việt Bách nói, giọng cậu vang lên rõ ràng, lạnh lùng đến mức khiến cả căn phòng chợt im bặt. Cậu không nhìn Hạ Vy khi nói, ánh mắt hướng thẳng về phía thầy Sơn và hai giáo viên, như thể đang trình bày một lập luận trước tòa, không phải đang nói về người bạn đồng đội đứng ngay cạnh mình. "Phần trình bày của Hạ Vy có thể lay động người nghe, nhưng nó không có lập luận vững chắc. Nếu muốn thắng ở đấu trường toàn quốc, tốt hơn hết nên tối giản phần cảm xúc, tập trung hoàn toàn vào dữ liệu."

Căn phòng chìm vào một sự im lặng tuyệt đối, thứ im lặng nặng nề đến mức Hạ Vy có thể nghe thấy cả tiếng quạt trần quay đều đều trên đầu, tiếng ai đó khẽ hít vào ở hàng ghế phía sau. Mỹ Duyên, ngồi ở hàng ghế đầu, đưa tay lên che miệng, mắt mở to đầy sững sờ. Hồ Tuấn Kiệt bật dậy khỏi ghế nửa chừng rồi lại ngồi xuống, như không biết phải phản ứng ra sao. Cô Hạnh và thầy Long trao đổi ánh mắt bối rối, còn thầy Sơn, gương mặt thường ngày điềm tĩnh, giờ hiện lên một biểu cảm sững sờ hiếm thấy, môi hé mở như định nói điều gì đó nhưng chưa kịp cất thành lời.

Với Hạ Vy, thời gian dường như đông cứng lại. Từng từ trong câu nói ấy găm thẳng vào lồng ngực cô như những mũi kim sắc lạnh, và điều khủng khiếp nhất không phải là nội dung của nó — cô đã từng nghe những lời phê bình gay gắt hơn thế — mà là cách nó vang lên gần như nguyên vẹn, gần như từng chữ một, cái câu đã từng được một vị giám khảo xa lạ ném vào mặt cô giữa một khán phòng đông đúc cách đây hơn một năm, cái câu cô đã cố chôn giấu, cố vượt qua, cố chứng minh là sai suốt từng buổi tập, từng trận đấu kể từ ngày cô bước chân vào CLB này. Quá thiên về cảm xúc, thiếu tính khoa học, chỉ giỏi lay động lòng người chứ không có lập luận vững chắc. Và giờ đây, chính người mà cô đã học cách tin tưởng, người cô đã cùng xây dựng nên một đội hình mà cô từng tin là minh chứng sống động rằng lời phê bình cũ kia đã sai, lại vừa nói ra gần như đúng nguyên văn điều đó, không phải trong một khoảnh khắc riêng tư, mà công khai, trước mặt toàn bộ CLB, trước mặt những người cô đã bắt đầu coi như một gia đình thứ hai.

Cô cảm thấy máu dồn lên mặt, tai ù đi, và trong một khoảnh khắc, cô không chắc mình còn đứng vững được bao lâu nữa. Cổ họng cô nghẹn lại, không thể thốt ra lời nào, mắt cô nóng rát, và cô biết, nếu còn đứng đó thêm một giây nào nữa, nước mắt sẽ trào ra ngay trước mặt tất cả mọi người.

"Hạ Vy—" thầy Sơn lên tiếng, giọng thầy chợt trở nên dịu lại, đầy lo lắng, một tay khẽ đưa ra như muốn ngăn cô lại.

Nhưng Hạ Vy đã quay người, bước những bước chân vội vã ra khỏi khu vực trình bày, xuyên qua căn phòng đang im lặng đến nghẹt thở, không nhìn ai, không nói một lời, đẩy cánh cửa phòng sinh hoạt CLB bật mở rồi khép lại sau lưng cô với một tiếng động khô khốc vang vọng trong hành lang vắng.

Trong phòng, sự im lặng kéo dài thêm vài giây nữa trước khi tiếng xì xào bắt đầu lan ra khắp các hàng ghế, những ánh mắt bàng hoàng, những tiếng thì thầm không giấu nổi sự sốc. Mỹ Duyên đứng bật dậy, định chạy theo Hạ Vy, nhưng khựng lại một giây, quay đầu nhìn Việt Bách với ánh mắt vừa giận dữ vừa không thể tin nổi, rồi mới vội vã lao ra khỏi phòng.

Việt Bách đứng đó, giữa căn phòng, giữa những ánh mắt đang đổ dồn về phía mình, cảm giác như toàn thân mình vừa hóa đá. Cậu vừa nghe thấy chính giọng nói của mình thốt ra những lời ấy, nhưng có một phần trong cậu không thể tin rằng đó thật sự là mình, rằng cậu vừa làm điều mà cậu chưa bao giờ nghĩ mình có thể làm — dùng chính vũ khí sắc bén nhất của mình để đâm thẳng vào chỗ yếu đuối nhất của người cậu quan tâm.

"Việt Bách," thầy Sơn lên tiếng, giọng thầy giờ đây mang một sự nghiêm khắc hiếm thấy, hoàn toàn khác với sự điềm tĩnh thường ngày. "Em có biết mình vừa nói gì không?"

Việt Bách không trả lời được. Cậu đứng đó, nhìn về phía cánh cửa vừa đóng lại, nơi Hạ Vy vừa biến mất, cảm nhận rõ sự im lặng phán xét của cả căn phòng đè nặng lên vai, nhưng đôi chân cậu như bị đóng đinh xuống sàn, không thể nhấc lên để chạy theo, không thể mở miệng để rút lại những gì vừa nói ra, dù trong lòng, một tiếng nói nhỏ nhoi và tuyệt vọng đang gào thét rằng cậu vừa phá hủy thứ quý giá nhất mà cậu từng có được trong suốt hai năm làm cây tranh biện cô độc của ngôi trường này.

Hồ Tuấn Kiệt là người đầu tiên phá vỡ sự im lặng đang bủa vây Việt Bách, đứng dậy bước đến gần cậu, giọng trầm xuống nhưng đầy sự thất vọng không giấu giếm. "Cậu vừa làm cái quái gì vậy, Việt Bách?"

Việt Bách quay sang nhìn bạn mình, môi mấp máy nhưng không thốt ra được lời giải thích nào, bởi chính cậu cũng không chắc câu trả lời cho câu hỏi ấy là gì. Cậu chỉ biết rằng, giữa nỗi sợ hãi về hai tuần đồng hồ đang đếm ngược, về cánh cửa tương lai có thể khép lại vĩnh viễn nếu cậu không chứng minh được mình đã "chọn đúng con đường", cậu đã để nỗi sợ ấy điều khiển mình, đã biến chính người bạn đồng đội từng tin tưởng cậu tuyệt đối thành nạn nhân của một trận chiến mà lẽ ra không bao giờ nên có cô trong đó.

Thầy Sơn thở dài, xoa nhẹ trán, ánh mắt thầy lướt qua căn phòng đang chìm trong bầu không khí ngột ngạt, rồi dừng lại ở Việt Bách. "Buổi tập hôm nay đến đây thôi," thầy nói, giọng mệt mỏi. "Việt Bách, thầy muốn nói chuyện riêng với em, nhưng không phải lúc này. Bây giờ, ai cũng cần thời gian để bình tĩnh lại."

Các thành viên CLB lục tục thu dọn đồ đạc, ra về trong sự im lặng nặng nề khác hẳn không khí háo hức lúc bắt đầu buổi tập, thỉnh thoảng có người liếc nhìn Việt Bách với ánh mắt khó hiểu, một phần thương hại, một phần trách móc. Việt Bách đứng lại rất lâu sau khi căn phòng đã gần như trống rỗng, tay vẫn còn siết chặt xấp ghi chú chiến lược cậu và Hạ Vy đã cùng nhau xây dựng suốt nhiều tuần, giờ đây cảm thấy nó nặng nề như một vật chứng buộc tội, bằng chứng sống động cho thứ mà cậu vừa phản bội chỉ trong vài giây ngắn ngủi, bằng vài câu nói mà cậu không thể nào rút lại được nữa.