Chương 16 — Hai Phía Của Một Lập Luận

Phần IV — Rạn Nứt

Việt Bách về đến nhà lúc hơn chín giờ tối, người vẫn còn vương chút hưng phấn của chiến thắng buổi chiều, thứ cảm giác ấm áp hiếm hoi mà cậu chưa từng cho phép mình tận hưởng trọn vẹn kể từ khi bước vào CLB Tranh Biện. Đội của cậu và Hạ Vy vừa thắng vòng loại cấp trường, chính thức giữ lại suất thi đấu duy nhất cho Giải Tranh Biện Học Đường Toàn Quốc, và cả buổi tối hôm ấy cậu đã cùng mọi người trong CLB ăn mừng bằng những lon nước ngọt và những tràng cười giòn tan trong phòng sinh hoạt, một thứ không khí mà cậu, suốt hai năm làm cây tranh biện số một của trường, chưa từng thật sự được sống trong đó, bởi chiến thắng trước giờ luôn là chuyện của riêng cậu, không ai để chia sẻ.

Nhưng ngay khi bước qua cổng, cảm giác ấm áp ấy đã bắt đầu nguội lạnh. Đèn phòng làm việc của ba cậu vẫn sáng, cánh cửa hé mở một khe nhỏ, đủ để cậu nhìn thấy bóng dáng quen thuộc của ông Trần Quốc Hùng đang ngồi sau bàn, tư thế thẳng lưng tuyệt đối như mọi khi, một chồng hồ sơ dày được xếp ngay ngắn trước mặt. Việt Bách biết ngay đây không phải một buổi tối bình thường. Ba cậu không bao giờ thức khuya chờ cậu về nhà chỉ để hỏi thăm.

Cuộc gọi ông thực hiện chiều nay, ngay giữa lúc cả đội đang reo hò ăn mừng, vẫn còn văng vẳng trong đầu cậu. Giọng ông qua loa điện thoại lạnh và đều đến mức gần như tách biệt hoàn toàn khỏi không khí náo nhiệt xung quanh, chỉ nói vỏn vẹn một câu chúc mừng ngắn ngủi, rồi ngay lập tức chuyển sang một lời nhắc nhở mơ hồ nhưng đầy sức nặng: đừng quên điều gì mới thật sự quan trọng. Lúc đó Việt Bách đã cố gạt câu nói ấy sang một bên, tự nhủ rằng đó chỉ là thói quen của ba, luôn tìm cách nhắc nhở cậu ngay cả trong khoảnh khắc đáng lẽ chỉ nên trọn vẹn niềm vui. Nhưng giờ đây, đứng trước cánh cửa phòng làm việc sáng đèn, cậu hiểu câu nói ấy không phải một thói quen vô hại. Nó là lời báo trước.

"Vào đây," ông Hùng nói, không ngẩng đầu lên, giọng điềm tĩnh như đang gọi một sinh viên vào phòng để trả bài thi.

Việt Bách bước vào, đặt cặp sách xuống cạnh cửa, đứng đối diện bàn làm việc theo đúng thói quen đã ăn sâu từ nhỏ. Ánh đèn bàn hắt lên gương mặt ba cậu những đường nét sắc lạnh quen thuộc, đôi mắt sau cặp kính gọng mỏng nhìn cậu với vẻ đánh giá không hề che giấu, thứ ánh mắt mà Việt Bách đã lớn lên cùng, thứ ánh mắt từng khiến cậu, năm lên tám tuổi, đứng khóc nức nở trước tấm bảng điểm có một con số bảy đỏ chót giữa một hàng dài những điểm mười, bởi với ông Hùng, một con bảy không phải là một thành tích tốt, mà là một câu hỏi cần được trả lời rõ ràng: tại sao lại không phải là mười.

"Con nghe nói hôm nay đội con thắng," ông Hùng nói, giọng không lên không xuống. "Vòng loại trường."

"Dạ đúng ạ." Việt Bách đáp, cẩn trọng, cảm nhận được ngay từ câu mở đầu này rằng cuộc trò chuyện sẽ không đi theo hướng cậu mong đợi.

"Ba đã xem qua," ông Hùng nói tiếp, đẩy nhẹ một chiếc điện thoại về phía trước, màn hình hiển thị một đoạn video ngắn, có lẽ do ai đó trong khán phòng quay lại và đăng lên trang của CLB. "Phần trình bày mở đầu của con, phần dữ liệu về chính sách, khá chặt chẽ. Nhưng phần giữa, đoạn về câu chuyện người phụ nữ mất việc vì chính sách ấy — đoạn đó không phải của con viết, đúng không?"

Việt Bách im lặng một giây trước khi trả lời. "Đó là phần của Hạ Vy, bạn cùng đội con. Cả bài trình bày được xây dựng chung, đan xen giữa số liệu và câu chuyện thật, đó chính là chiến lược khiến đội con thắng, thưa ba."

"Chiến lược," ông Hùng lặp lại, gần như thì thầm, như đang nếm thử một từ ngữ xa lạ. Ông tháo kính ra, đặt xuống bàn, xoa nhẹ sống mũi, một cử chỉ Việt Bách biết rõ nghĩa là gì: ba cậu đang chuẩn bị nói điều gì đó ông đã suy nghĩ rất kỹ, không phải một phản ứng bộc phát. "Ba đã gặp cô bé đó một lần, hôm ba đến đón con sau buổi tập muộn. Ba còn nhớ rất rõ cách cô bé trình bày vấn đề — toàn chuyện cảm xúc, câu chuyện cá nhân, không một con số cụ thể nào đứng vững được trước một câu hỏi phản biện nghiêm túc. Ba không phủ nhận cô bé có khả năng khiến người nghe rung động. Nhưng con là luật sư tương lai, Việt Bách, không phải một người kể chuyện. Thế giới thật sẽ không tha thứ cho những lập luận chỉ dựa vào cảm xúc."

"Đội con không chỉ dựa vào cảm xúc," Việt Bách nói, cố giữ giọng bình tĩnh dù cảm nhận được một cơn nghẹn đang dâng lên trong ngực. "Chính sự kết hợp đó mới là điều đánh bại được đối thủ. Con và Hạ Vy đã thắng liên tiếp từ vòng tuyển chọn nội bộ đến vòng loại trường, ba ạ. Không phải ngẫu nhiên."

"Ba không nói đó là ngẫu nhiên." Giọng ông Hùng vẫn giữ nguyên sự điềm tĩnh đáng sợ ấy, thứ điềm tĩnh của một người quen đứng trước tòa, quen với việc mọi câu chữ mình nói ra đều đã được cân nhắc trước khi thốt ra thành lời. "Ba nói rằng con đang lãng phí thời gian và năng lực của mình vào một lối tranh biện mềm yếu, không bền vững, không có chỗ đứng ở những đấu trường thật sự khắc nghiệt. Vòng loại trường là một chuyện. Giải toàn quốc là chuyện khác hoàn toàn. Ở đó, con sẽ đối đầu với những đội được huấn luyện bài bản, những đối thủ sẽ xé toạc bất kỳ câu chuyện cảm động nào bằng một câu hỏi logic đơn giản nhất. Ba không muốn nhìn thấy con đứng trên sân khấu đó và thua, chỉ vì con đã chọn tin vào một phương pháp không có nền tảng khoa học vững chắc."

Việt Bách đứng lặng, hai bàn tay siết chặt lại phía sau lưng, cố gắng sắp xếp trong đầu một lập luận đủ mạnh để phản bác, nhưng chưa kịp mở lời, ông Hùng đã đẩy chồng hồ sơ trên bàn về phía trước, ra hiệu cho cậu nhìn vào đó.

"Con còn nhớ chương trình này chứ," ông Hùng nói, gõ nhẹ ngón tay lên tờ bìa in dòng chữ Chương Trình Cử Nhân Luật Chất Lượng Cao — Diện Tuyển Thẳng Kết Hợp Bảo Trợ Học Thuật của Đại Học Luật Hà Nội. "Hai mươi chỉ tiêu trên toàn quốc mỗi năm. Hồ sơ không chỉ xét học bạ và thành tích, mà còn cần một thư bảo trợ học thuật từ một giảng viên có uy tín trong ngành, người sẵn sàng đứng tên bảo đảm cho năng lực và định hướng của ứng viên. Ba đã ngồi trong hội đồng cố vấn chương trình này bốn năm liền. Ba đã nói chuyện với thầy chủ nhiệm chương trình về con từ học kỳ trước. Nếu ba đứng tên bảo trợ, hồ sơ của con gần như chắc chắn sẽ vượt qua vòng loại hồ sơ, thứ mà hàng trăm học sinh giỏi khác trên cả nước phải cạnh tranh khốc liệt để có được."

Việt Bách cảm thấy một luồng lạnh chạy dọc sống lưng. Cậu đã biết về chương trình này từ lâu, đã âm thầm coi đó như con đường chắc chắn nhất, an toàn nhất để bước vào đại học mà không phải đánh cược tất cả vào một kỳ thi duy nhất, con đường mà ba cậu đã vun đắp cho cậu suốt nhiều năm bằng chính uy tín và các mối quan hệ học thuật của ông. Cậu chưa bao giờ thật sự hình dung ra viễn cảnh không có nó.

"Ba nói vậy nghĩa là sao ạ?" cậu hỏi, dù trong lòng đã lờ mờ đoán được câu trả lời, chỉ là không muốn tin điều đó là thật.

"Nghĩa là ba cần thấy con thể hiện rõ ràng, qua chính cách con tranh biện, rằng con hiểu đâu là con đường đúng đắn," ông Hùng nói, từng chữ rành mạch như đang tuyên đọc một phán quyết. "Ba không cấm con làm bất cứ điều gì, Việt Bách. Con đã đủ lớn để tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình. Nhưng ba cũng sẽ không thể đặt tên tuổi và uy tín học thuật của mình để bảo trợ cho một hồ sơ mà chính con, qua từng trận đấu, đang chứng minh rằng con tin vào cảm xúc hơn là lý trí, tin vào những câu chuyện hơn là bằng chứng khoa học. Đó không phải điều một luật sư tương lai nên thể hiện, và ba sẽ không thể đứng ra bảo đảm cho một hình ảnh như vậy trước hội đồng."

"Con không hiểu tại sao hai chuyện đó lại phải loại trừ nhau," Việt Bách nói, giọng bắt đầu run lên vì một cảm xúc cậu cố kìm nén, một sự pha trộn giữa tức giận và hoảng loạn. "Con vẫn là con, thưa ba. Con chỉ đang học cách tranh biện theo một hướng khác, hiệu quả hơn. Điều đó không có nghĩa là con từ bỏ lý trí hay logic."

Ông Hùng nhìn cậu một lúc lâu, ánh mắt không hề dao động. "Ba đã dành cả sự nghiệp của mình để dạy sinh viên rằng trong tranh luận pháp lý, chỉ có một loại vũ khí thật sự đáng tin cậy: bằng chứng, logic, và sự chính xác tuyệt đối. Cảm xúc là thứ luật sư giỏi nhất luôn tìm cách loại bỏ khỏi lập luận của đối phương, bởi nó là điểm yếu, là khe hở để bị bẻ gãy. Con càng sớm hiểu điều này, con càng có cơ hội thành công thật sự, không phải thứ thành công tạm thời trong một cuộc thi học sinh, mà là một sự nghiệp cả đời. Ba cho con hai tuần, Việt Bách. Hai tuần trước khi vòng chuẩn bị cho giải toàn quốc chính thức bắt đầu. Ba muốn thấy con đưa ra lựa chọn rõ ràng — không phải bằng lời nói, mà bằng chính cách con tranh biện. Nếu sau hai tuần đó, ba vẫn thấy con đi theo hướng này, ba sẽ rút lại tên mình khỏi hồ sơ bảo trợ. Con sẽ phải tự mình cạnh tranh với hàng trăm hồ sơ khác, không có bất kỳ lợi thế nào."

Câu nói ấy rơi xuống căn phòng như một bản án, chậm rãi, không hề gay gắt về âm lượng, nhưng mỗi từ đều mang sức nặng của một cánh cửa đang từ từ khép lại. Việt Bách đứng đó, cảm giác như toàn bộ không khí trong phòng đã bị hút cạn. Cậu muốn phản bác, muốn nói với ba rằng đội hình của cậu và Hạ Vy không phải một trò chơi trẻ con, rằng chính sự kết hợp ấy đã mang lại chiến thắng mà một mình cậu, dù giỏi đến đâu, cũng chưa từng đạt được suốt hai năm liền. Nhưng cậu cũng biết, từ rất lâu rồi, rằng tranh luận với ba mình bằng cảm xúc là một trận chiến cậu không bao giờ có thể thắng, bởi ông Hùng luôn có sẵn một lớp lý lẽ logic bọc ngoài mọi yêu cầu của mình, khiến chúng nghe có vẻ hợp lý, có vẻ vì lợi ích của cậu, ngay cả khi chúng đang bóp nghẹt chính con người cậu.

"Con hiểu rồi ạ," Việt Bách nói, giọng gần như thì thầm, cúi đầu nhẹ trước khi quay người bước ra khỏi phòng làm việc, không còn đủ sức để nói thêm bất cứ điều gì.

Cậu về phòng mình, đóng cửa lại, đứng tựa lưng vào cánh cửa gỗ trong bóng tối một lúc lâu trước khi bật đèn. Trên bàn học, cuốn sổ ghi chú chiến lược tranh biện của cậu và Hạ Vy vẫn còn mở ở trang cuối cùng, nét chữ của cả hai người đan xen nhau, những mũi tên nối các luận điểm logic của cậu với những đoạn dẫn chuyện của cô, những ghi chú bên lề bằng bút màu khác nhau, dấu vết của biết bao buổi tập muộn họ đã cùng nhau xây dựng nên thứ mà giờ đây ba cậu gọi là mềm yếu, không bền vững.

Cậu ngồi xuống, cầm điện thoại lên, thấy một tin nhắn từ Hạ Vy gửi cách đây một giờ, vẫn còn dư âm niềm vui của buổi ăn mừng: "Cảm ơn cậu vì tất cả. Hôm nay là một trong những ngày vui nhất của tớ từ khi chuyển trường. Hẹn buổi tập tới nhé, đội trưởng." Kèm theo là một biểu tượng mặt cười nhỏ, giản dị, chân thành.

Việt Bách nhìn dòng tin nhắn ấy rất lâu, ngón tay lơ lửng trên màn hình, gõ rồi lại xóa vài câu trả lời, không câu nào có vẻ đủ để diễn tả mớ cảm xúc hỗn loạn đang giằng xé trong lòng cậu lúc này. Cuối cùng cậu chỉ gõ lại một dòng ngắn gọn, vô thưởng vô phạt: "Ừ, cảm ơn cậu. Ngủ ngon." Rồi tắt màn hình, đặt điện thoại úp xuống bàn, ngồi im trong bóng tối căn phòng, lắng nghe tiếng đồng hồ tường tích tắc đều đặn, cảm giác như từng giây trôi qua đang đếm ngược đến một thời hạn mà cậu chưa biết mình sẽ phải trả lời ra sao.

Cậu nghĩ về những năm tháng đã qua, về những buổi tối thơ ấu ngồi học bài dưới ánh đèn bàn trong khi ba cậu đứng sau lưng, dò từng câu trả lời với một cây bút đỏ trên tay, về những tấm bảng điểm được dán ngay ngắn trên tủ lạnh, những con số hoàn hảo được khoanh tròn không phải để khen ngợi mà để nhắc nhở rằng đó là tiêu chuẩn duy nhất được chấp nhận. Cậu nghĩ về việc mình đã lớn lên như thế nào trong một ngôi nhà nơi tình yêu thương luôn đi kèm với điều kiện, nơi mỗi lời khen chỉ đến sau một thành tích, và cậu hiểu, dù không muốn thừa nhận, rằng chính điều đó đã khiến cậu trở thành một cây tranh biện logic sắc bén đến vậy — bởi logic, với những con số rõ ràng, không mơ hồ, luôn là thứ duy nhất khiến cậu cảm thấy mình đứng vững, đủ tốt, đủ xứng đáng.

Và giờ đây, đứng giữa hai lựa chọn — một bên là đội hình mà cậu đã thật lòng tin tưởng, một tình bạn, một sự gắn kết mà cậu chưa từng có với bất kỳ ai khác trong suốt hai năm làm cây tranh biện cô độc của trường, và một bên là cánh cửa duy nhất cậu biết chắc sẽ dẫn mình đến tương lai mà cả đời cậu đã được huấn luyện để theo đuổi — Việt Bách không biết mình có đủ can đảm để chọn bên nào. Cậu chỉ biết rằng, lần đầu tiên sau rất nhiều năm, cậu cảm thấy mặt đất dưới chân mình không còn vững chắc như những con số cậu vẫn luôn tin tưởng, và nỗi sợ hãi ấy, âm thầm và dai dẳng, đã bắt đầu len lỏi vào từng góc nhỏ trong lòng cậu, ngay cả khi cậu cố gắng không để nó lộ ra ngoài.

Đêm hôm đó, Việt Bách gần như không ngủ được. Cậu nằm nhìn trần nhà rất lâu, nghe tiếng xe cộ thưa dần ngoài phố, nghe tiếng đồng hồ điểm từng giờ một cách vô cảm, và trong đầu cậu, câu nói của ba cứ vang đi vang lại không ngừng: hai tuần, Việt Bách, hai tuần trước khi vòng chuẩn bị cho giải toàn quốc chính thức bắt đầu. Cậu biết, dù chưa muốn thừa nhận với chính mình, rằng khoảnh khắc bước chân vào buổi tập tiếp theo, cậu sẽ không còn là chính cậu của những tuần vừa qua nữa. Một phần nào đó trong cậu, phần vẫn luôn khao khát sự công nhận của ba mình hơn bất cứ điều gì khác trên đời, đã bắt đầu âm thầm dịch chuyển, kéo cậu về phía cánh cửa an toàn mà ông Hùng đã dựng lên, ngay cả khi cậu biết rõ cái giá phải trả cho sự dịch chuyển ấy có thể là thứ quý giá nhất cậu từng có được trong suốt quãng đời học sinh của mình.