Chương 4 — Hai Phía Của Một Lập Luận

Cuối tuần trôi qua nhanh hơn Hạ Vy tưởng, phần lớn thời gian cô dành để luyện tập cách kết hợp câu chuyện với dẫn chứng theo đúng những gì thầy Sơn đã gợi ý. Cô ngồi hàng giờ trong phòng, đọc lại những bài báo về giáo dục, về tâm lý học đường, gạch chân những con số có thể dùng làm điểm tựa, rồi thử lồng chúng vào những câu chuyện cô đã kể hoặc định kể, xem thử chỗ nào tự nhiên, chỗ nào vẫn còn gượng ép.

Đến thứ Ba, khi bước vào phòng sinh hoạt CLB, cô cảm thấy một sự tự tin mới mẻ mà cô chưa từng có kể từ ngày chuyển trường. Đề tài hôm đó là "Có nên công khai bảng xếp hạng học lực của học sinh trước toàn trường hay không," một chủ đề mà thầy Sơn nói thẳng là "dễ gây tranh cãi và đủ phức tạp để kiểm tra khả năng lập luận đa chiều của các em."

Lần này, thầy Sơn lại ghép Hạ Vy đối đầu trực tiếp với Việt Bách, và khi nghe tên mình được xướng lên, Hạ Vy cảm nhận được một luồng adrenaline quen thuộc chạy dọc sống lưng — không còn là nỗi sợ hãi thuần túy như buổi đầu tiên, mà là một cảm giác pha trộn giữa hồi hộp và một sự háo hức kỳ lạ mà cô không ngờ mình lại có được.

Hạ Vy được giao bên phản đối việc công khai bảng xếp hạng, Việt Bách bên ủng hộ. Khi đến lượt mình, cô đứng dậy, và lần này, thay vì mở đầu bằng một câu chuyện đơn thuần, cô kết hợp nó với một khung lập luận rõ ràng ngay từ câu đầu tiên.

"Năm lớp mười, tớ có một người bạn tên Linh, luôn đứng thứ ba mươi hai trong lớp bốn mươi học sinh," cô bắt đầu, giọng vẫn giữ được sự truyền cảm quen thuộc nhưng có thêm một sự chắc chắn mới. "Mỗi lần bảng xếp hạng được dán lên bảng tin lớp, bạn ấy đều đứng lại nhìn rất lâu trước khi rời đi, không nói gì, nhưng ai cũng nhận ra sự tổn thương trong ánh mắt ấy. Đây không phải là một câu chuyện cá biệt — theo một khảo sát của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam năm 2023, hơn bảy mươi phần trăm học sinh cho biết việc công khai xếp hạng học lực khiến các em cảm thấy áp lực tâm lý nghiêm trọng, và gần một phần ba trong số đó cho biết từng có suy nghĩ tiêu cực về giá trị bản thân liên quan trực tiếp đến thứ hạng công khai ấy."

Cô tiếp tục xây dựng luận điểm, kết nối câu chuyện của Linh với dữ liệu, rồi mở rộng sang khía cạnh giáo dục toàn diện, sử dụng chính cấu trúc ba luận điểm mà thầy Sơn đã hướng dẫn. Lần này, khi cô ngồi xuống, có một khoảng lặng ngắn trong phòng trước khi tiếng vỗ tay rải rác vang lên — điều chưa từng xảy ra sau bất kỳ phần trình bày nào của cô trước đó.

Việt Bách đứng dậy, và Hạ Vy có thể thấy rõ một thoáng gì đó khác lạ trong ánh mắt cậu — không phải sự tự tin tuyệt đối như mọi khi, mà là một sự tập trung cao độ, như thể cậu đang thật sự phải suy nghĩ kỹ hơn để tìm ra điểm yếu trong lập luận của cô.

"Số liệu bạn đưa ra có cơ sở," cậu bắt đầu, giọng vẫn điềm tĩnh nhưng nhịp điệu chậm hơn một chút so với thường lệ. "Nhưng công khai bảng xếp hạng, nếu được thực hiện đúng cách, không nhất thiết phải gây hại. Tại nhiều quốc gia có nền giáo dục cạnh tranh cao như Hàn Quốc, Singapore, việc công khai kết quả học tập, dù gây áp lực, cũng đồng thời tạo động lực cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy học sinh cố gắng hơn. Vấn đề không nằm ở việc công khai hay không, mà nằm ở cách nhà trường xử lý tâm lý học sinh đi kèm với nó."

Cậu tiếp tục đưa ra hai luận điểm khác, mỗi luận điểm đều có dẫn chứng cụ thể, sắc bén như thường lệ. Nhưng lần này, khi Hạ Vy đứng dậy phản biện lại, cô không còn cảm thấy lúng túng như hai lần trước. Cô chỉ ra rằng những nghiên cứu Việt Bách trích dẫn chủ yếu đến từ các hệ thống giáo dục có văn hóa và bối cảnh xã hội khác biệt hoàn toàn với Việt Nam, nơi áp lực từ gia đình về thành tích học tập vốn đã rất nặng nề, và việc công khai xếp hạng chỉ khiến áp lực ấy nhân lên gấp bội mà không có cơ chế hỗ trợ tâm lý đi kèm như ở những nước cô vừa nhắc.

Cuộc tranh biện kéo dài lâu hơn bình thường, và lần đầu tiên, khi thầy Sơn công bố kết quả, thầy dừng lại một lúc trước khi lên tiếng, như đang cân nhắc thật kỹ.

"Đây là trận đấu sát sao nhất từ đầu năm đến giờ," thầy nói, nhìn cả hai với ánh mắt hài lòng rõ rệt. "Việt Bách thắng về mặt kỹ thuật, nhờ khả năng xử lý phản biện nhanh hơn một chút. Nhưng khoảng cách điểm số lần này chỉ còn ba điểm, so với mười hai điểm ở trận đầu tiên. Hạ Vy, em đã tiến bộ vượt bậc."

Cả phòng vỗ tay, và lần này Hạ Vy cảm nhận được sự công nhận ấy là thật, không phải một lời an ủi xã giao. Cô ngồi xuống, tim vẫn còn đập nhanh, nhưng lần này là vì phấn khích chứ không phải vì tổn thương.

Giờ giải lao, khi phần lớn mọi người tản ra, Hạ Vy tình cờ đi ngang qua hành lang phía sau phòng sinh hoạt để lấy nước, và nghe thấy giọng nói quen thuộc vọng ra từ góc khuất gần cầu thang. Việt Bách đang đứng đó, điện thoại áp sát tai, giọng nói dù cố giữ bình tĩnh vẫn có một sự căng thẳng rõ rệt mà Hạ Vy chưa từng nghe thấy ở cậu trong phòng tập.

"Con biết ạ," cậu nói, giọng nhỏ nhưng đủ để Hạ Vy nghe rõ khi đứng khuất sau góc tường. "Con sẽ không để điểm số môn Lý xuống dưới chín phẩy nữa đâu ạ. Con chỉ... con chỉ đang thử một vài cách tiếp cận mới trong CLB tranh biện thôi, không ảnh hưởng đến việc học đâu ạ."

Một khoảng im lặng, rồi giọng cậu tiếp tục, lần này có một sự nhẫn nhịn rõ rệt hơn. "Dạ, con hiểu là ba muốn con tập trung vào hồ sơ xét tuyển sớm. Con sẽ sắp xếp lại thời gian ạ."

Hạ Vy đứng lặng người, không dám di chuyển vì sợ bị phát hiện đang nghe lén, nhưng cũng không thể rời đi ngay lập tức. Cô chưa bao giờ nghĩ rằng đằng sau sự tự tin gần như tuyệt đối của Việt Bách, đằng sau từng câu nói sắc bén không chút do dự trong mỗi trận tranh biện, lại có một người phải nói chuyện với ba mình bằng giọng điệu thận trọng, gần như là sợ hãi, đến vậy.

Khi Việt Bách cúp máy và quay người lại, cậu bắt gặp ánh mắt Hạ Vy đang đứng cách đó không xa, và trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, Hạ Vy thấy rõ một sự bối rối hiếm hoi lướt qua gương mặt cậu trước khi cậu kịp lấy lại vẻ điềm tĩnh quen thuộc.

"Cậu nghe được bao nhiêu?" cậu hỏi, giọng không hề gay gắt nhưng có một sự cảnh giác rõ rệt.

"Tớ không cố ý," Hạ Vy đáp thật lòng, không muốn giả vờ mình không nghe thấy gì. "Tớ chỉ ra lấy nước thôi. Xin lỗi."

Việt Bách im lặng một lúc, ánh mắt cậu nhìn đi chỗ khác, như đang cân nhắc xem có nên giải thích hay không. "Ba tớ khá... khắt khe," cuối cùng cậu nói, giọng cẩn trọng như đang chọn từng từ một. "Ông ấy là giảng viên luật, quen với việc mọi thứ phải chính xác tuyệt đối. Ông ấy không thật sự hiểu vì sao tớ lại dành thời gian cho CLB tranh biện thay vì tập trung hoàn toàn vào học tập."

"Nhưng cậu là cây tranh biện số một của trường mà," Hạ Vy nói, không hiểu sao ba của Việt Bách lại phản đối một điều mà con trai mình đang làm rất tốt.

"Với ông ấy, tranh biện chỉ có giá trị nếu nó giúp ích cho hồ sơ xét tuyển đại học, hoặc rèn luyện tư duy logic phục vụ cho ngành luật sau này," Việt Bách nói, giọng có một sự mệt mỏi thoáng qua mà cậu nhanh chóng cố che giấu. "Ông ấy không tin vào... cách tiếp cận như của cậu. Ông ấy nghĩ cảm xúc là thứ khiến người ta thiếu tỉnh táo, dễ mắc sai lầm."

Hạ Vy không biết nên nói gì, nhưng cô cảm thấy một sự đồng cảm bất ngờ trào lên trong lòng, xen lẫn với một sự hiểu biết mới mẻ về người bạn — hay đối thủ, cô vẫn chưa chắc nên gọi cậu là gì — đang đứng trước mặt mình. "Vậy chắc cậu cũng đang phải chứng minh nhiều thứ, không chỉ với đối thủ trên sàn đấu," cô nói nhẹ nhàng.

Việt Bách nhìn cô một lúc lâu, như thể không ngờ cô lại nhìn thấu được điều đó nhanh đến vậy. "Có lẽ vậy," cậu nói, giọng dịu đi đáng kể so với mọi cuộc trò chuyện trước đó giữa hai người. "Trận đấu hôm nay của cậu tốt đấy," cậu nói thêm, gần như là một sự đổi chủ đề vụng về. "Cậu học cách dùng dẫn chứng nhanh hơn tớ nghĩ."

"Cảm ơn," Hạ Vy đáp, ngạc nhiên trước lời khen hiếm hoi ấy. "Nhưng tớ vẫn thua mà."

"Lần này," Việt Bách nói, một khóe môi cậu khẽ nhếch lên, gần như là một nụ cười mà Hạ Vy chưa từng thấy ở cậu trước đó. "Đừng nghĩ tớ sẽ dễ dàng để cậu thắng ở lần sau đâu."

Câu nói ấy, dù vẫn mang chút thách thức quen thuộc, lại có một sắc thái hoàn toàn khác — không còn là sự dửng dưng lạnh lùng của buổi đầu tiên, mà là một điều gì đó gần với sự công nhận, thậm chí là một lời mời gọi ngầm để tiếp tục cọ xát. Hạ Vy nhìn cậu quay người bước đi, lòng ngổn ngang những suy nghĩ mới, phức tạp hơn nhiều so với sự tức giận đơn thuần mà cô từng dành cho cậu chỉ một tuần trước đó.

Trên đường về nhà hôm ấy, cô không còn nghĩ về Việt Bách như một kiểu người hoàn toàn đối lập, đáng ghét, mà như một người đang chiến đấu với áp lực của riêng mình theo cách lặng lẽ hơn, kín đáo hơn cô. Và lần đầu tiên, cô tự hỏi liệu có phải cả hai, theo những cách rất khác nhau, đều đang cố gắng chứng minh giá trị của bản thân trước những người từng nghi ngờ họ hay không.