Chương 6 — Hai Phía Của Một Lập Luận

Phần II — Buộc Phải Bắt Cặp

Tấm bảng thông báo dán ngoài cửa phòng sinh hoạt CLB Tranh Biện sáng thứ Tư khiến cả hành lang tầng ba xôn xao suốt giờ ra chơi. Thầy Sơn đã in hẳn một tờ A3, viền đỏ, tiêu đề in đậm: "THỂ THỨC VÒNG TUYỂN CHỌN ĐẠI DIỆN THAM DỰ GIẢI TRANH BIỆN HỌC ĐƯỜNG TOÀN QUỐC." Bên dưới là danh sách sáu cái tên được thầy chọn ra từ toàn bộ hai mươi thành viên chính thức, xếp theo thứ tự bốc thăm: Nguyễn Hạ Vy, Trần Việt Bách, Lâm Bảo Trân, Nguyễn Đình Phúc, cùng hai cái tên khác thuộc đội hình dự bị năm ngoái.

"Sáu người thôi á?" Mỹ Duyên đọc lướt qua tờ giấy, giọng có chút tiếc nuối len trong sự phấn khích. "Tớ còn tưởng sẽ được thử sức, hóa ra thầy chỉ chọn những người có phong độ ổn định nhất từ đầu năm."

"Cậu không buồn chứ?" Hạ Vy hỏi, dù trong lòng cô cũng đang cố giữ nhịp tim bình tĩnh trước cái tên của chính mình xuất hiện ngay đầu danh sách.

"Buồn gì đâu," Mỹ Duyên xua tay, cười tươi. "Tớ vẫn còn cả năm lớp mười hai để luyện, với lại tớ thà làm quân sư đứng ngoài cổ vũ cậu còn hơn. Nói thật, tớ nghĩ đây chính là cơ hội của cậu đấy, Hạ Vy à."

Thầy Sơn giải thích cặn kẽ hơn trong buổi sinh hoạt chiều hôm đó. Sáu thành viên sẽ thi đấu vòng tròn xen kẽ trong suốt hai tuần tới, mỗi người phải đối đầu với ít nhất bốn đối thủ khác nhau theo lịch thầy sắp xếp ngẫu nhiên, các đề tài được bốc thăm ngay trước mỗi trận, không ai được biết trước để chuẩn bị riêng cho một đối thủ cụ thể. Ban giám khảo gồm thầy và hai giáo viên khác trong trường — cô Hạnh dạy Văn, người nổi tiếng khó tính trong việc đánh giá khả năng thuyết phục, và thầy Quang dạy Sử, người luôn xoáy sâu vào tính logic và độ chính xác của dẫn chứng — sẽ chấm điểm độc lập theo một bảng tiêu chí gồm năm mục: nội dung, cấu trúc lập luận, khả năng phản biện, kỹ năng trình bày và sức thuyết phục tổng thể. Điểm số của mỗi trận sẽ được cộng dồn qua các vòng, và hai người có tổng điểm cao nhất sau hai tuần sẽ bước vào trận chung kết nội bộ quyết định.

"Thầy muốn nói rõ một điều," thầy Sơn nói thêm, ánh mắt lướt qua cả sáu gương mặt đang chăm chú lắng nghe. "Đây không phải là một cuộc thi để hạ bệ lẫn nhau. Các em vẫn là đồng đội của nhau trong CLB này, dù kết quả cuối cùng ra sao. Thầy hy vọng các em sẽ tôn trọng nhau trong suốt quá trình, và học được điều gì đó từ chính những trận thua, nếu có."

Khi buổi họp kết thúc, Hạ Vy đứng lại một lúc, nhìn tên mình trên tờ giấy dán tường, cảm giác vừa hào hứng vừa nặng trĩu áp lực đan xen nhau khó gọi thành lời. Đây là cơ hội thật sự đầu tiên kể từ ngày cô chuyển trường, cơ hội để chứng minh, không chỉ với Việt Bách, không chỉ với thầy Sơn, mà với chính bản thân mình, rằng phong cách của cô xứng đáng có một chỗ đứng trên đấu trường thật sự, chứ không chỉ trong những buổi tập nội bộ.

Buổi tối hôm đó, cô gọi điện cho Mỹ Duyên ngay khi về đến nhà, giọng đầy quyết tâm. "Tớ cần cậu giúp. Tớ không thể tự luyện một mình được, tớ cần người phản biện lại tớ, người chỉ ra chỗ nào tớ còn yếu."

"Cậu tìm đúng người rồi đấy," Mỹ Duyên đáp, giọng hào hứng không kém. "Mai tớ mang theo mấy tờ báo với sổ ghi chú nhé, mình luyện ngay sau giờ học."

Và thế là, suốt gần hai tuần sau đó, Hạ Vy gần như dành toàn bộ thời gian rảnh của mình cho việc luyện tập. Mỗi buổi chiều sau giờ học chính khóa, khi phần lớn học sinh khác đã tản ra về hoặc đến các lớp học thêm, cô và Mỹ Duyên tìm một góc yên tĩnh trong thư viện trường, trải ra bàn những tờ báo cắt sẵn, những bản in các bài nghiên cứu Hạ Vy tìm được trên mạng, và một cuốn sổ tay đã bắt đầu quăn mép vì được lật đi lật lại quá nhiều lần.

"Đề tài hôm nay là gì?" Mỹ Duyên hỏi, mở cuốn sổ ra một trang trống, đóng vai giám khảo với vẻ nghiêm túc giả tạo khiến Hạ Vy không nhịn được cười.

"Cậu chọn đại đi," Hạ Vy đáp. "Càng bất ngờ càng tốt, tớ cần luyện phản xạ chứ không chỉ luyện những gì tớ đã chuẩn bị sẵn."

Mỹ Duyên lật vội một tờ báo, đọc lướt qua tiêu đề rồi ngẩng lên, mắt sáng lấp lánh vẻ tinh nghịch. "Được rồi. Có nên cấm học sinh trung học phổ thông sử dụng xe máy điện đến trường hay không. Cậu bên nào?"

"Ủng hộ," Hạ Vy đáp ngay, và bắt đầu suy nghĩ thành tiếng, một thói quen cô học được từ chính những buổi tập với Việt Bách — thay vì chỉ tìm một câu chuyện cảm động, cô ép mình dừng lại vài giây, hình dung cấu trúc ba luận điểm trong đầu trước khi để câu chuyện dẫn đường.

Cô kể về một vụ tai nạn giao thông liên quan đến xe máy điện gần khu chung cư cũ của mình, về cậu bé mười sáu tuổi phải nằm viện gần một tháng vì phanh xe không kịp phản ứng ở tốc độ cao trên đường đông người. Nhưng lần này, ngay sau câu chuyện, cô lập tức chuyển sang dẫn chứng: số liệu tai nạn giao thông liên quan đến xe máy điện ở học sinh tăng gần bốn mươi phần trăm trong ba năm gần đây theo báo cáo của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia, phân tích về việc phần lớn học sinh chưa được đào tạo kỹ năng lái xe an toàn ở tốc độ trên hai mươi lăm ki lô mét một giờ, và cuối cùng kết nối trở lại với hình ảnh cậu bé trong bệnh viện để khép lại luận điểm bằng cảm xúc.

Mỹ Duyên vỗ tay khi cô dừng lại, không phải vì tinh thần cổ vũ bạn bè thường lệ, mà với một sự ngạc nhiên thật sự. "Cậu vừa làm được đúng thứ thầy Sơn nói tuần trước đấy," cô bạn nói, mắt sáng lên. "Câu chuyện dẫn đường, số liệu bảo vệ câu chuyện, không phải ngược lại. Tớ thấy khác hẳn so với cách đây một tháng."

Hạ Vy mỉm cười, nhưng trong lòng cô biết rõ mình vẫn còn một chặng đường dài phía trước. Cô luyện phản biện tức thời — kỹ năng mà cô vẫn còn yếu nhất — bằng cách để Mỹ Duyên đọc to những lập luận phản đối ngẫu nhiên cô tìm được trên các diễn đàn tranh biện, buộc Hạ Vy phải phản ứng ngay lập tức, không có thời gian chuẩn bị. Có những buổi cô lúng túng, ấp úng, phải dừng lại xin lỗi rồi thử lại từ đầu. Có những buổi cô tìm ra được một câu phản biện sắc bén đến mức chính cô cũng ngạc nhiên với bản thân.

Không chỉ luyện với Mỹ Duyên, Hạ Vy còn bắt đầu quan sát kỹ hơn cách Việt Bách xây dựng lập luận trong những trận đấu của vòng tuyển chọn mà cô không trực tiếp tham gia. Cô nhận ra cậu có một thói quen rất riêng — trước khi phản biện, cậu luôn dừng lại đúng hai giây, không hơn không kém, như thể đang chạy một phép tính nhanh trong đầu, sắp xếp lại toàn bộ lập luận thành một trật tự chặt chẽ nhất trước khi mở miệng. Cô thử áp dụng nhịp điệu tương tự cho riêng mình, dù với một mục đích khác — không phải để sắp xếp số liệu, mà để chọn ra chi tiết cảm xúc nào, trong hàng chục chi tiết có thể kể, sẽ chạm đúng vào lòng người nghe nhất.

Trận đấu đầu tiên của vòng tuyển chọn diễn ra vào thứ Sáu, Hạ Vy đối đầu với Lâm Bảo Trân, một thành viên năm mười một có lối tranh biện tấn công nhanh nhưng đôi khi thiếu chiều sâu. Cô thắng, dù không cách biệt lớn, và cảm giác chiến thắng đầu tiên trong vòng tuyển chọn khiến cô tràn đầy tự tin bước vào tuần luyện tập thứ hai.

Việt Bách, ở phía đối diện bảng điểm, cũng thắng liên tiếp hai trận với cách biệt điểm số áp đảo, không có gì bất ngờ với danh tiếng cây tranh biện số một trường suốt hai năm liền của cậu. Nhưng Hạ Vy để ý thấy một điều khác lạ — cậu không còn tỏ ra dửng dưng, tự mãn như những trận đấu đầu năm nữa. Sau mỗi trận thắng, cậu vẫn ngồi lại lâu hơn thường lệ, xem lại ghi chú của chính mình với vẻ mặt căng thẳng, như thể đang tự vấn liệu phong độ hiện tại có đủ để giữ vững vị trí hay không.

Một buổi chiều, khi cả hai tình cờ cùng ở lại thư viện muộn — Hạ Vy luyện tập với Mỹ Duyên ở một góc, Việt Bách ngồi một mình ở góc đối diện với chồng sách dày cộp về chính sách công — ánh mắt hai người vô tình chạm nhau qua khoảng cách của căn phòng im lặng. Không ai lên tiếng, nhưng có một sự thừa nhận ngầm trong khoảnh khắc ấy, một sự hiểu rằng cả hai đang bước vào cùng một cuộc chiến, theo những cách rất khác nhau, và rằng con đường phía trước, dù ai thắng ai thua, sẽ không còn giống như những gì họ từng tưởng tượng khi mới bắt đầu năm học này.

Đêm hôm đó, trước khi đi ngủ, Hạ Vy lấy cuốn sổ tay ra, viết xuống một dòng ngắn dưới ánh đèn bàn: "Còn hai tuần nữa. Mình không biết ai sẽ thắng, nhưng lần này, dù kết quả thế nào, mình biết mình đã tranh biện đúng với con người thật của mình, không phải một bản sao của bất kỳ ai khác." Cô gấp sổ lại, tắt đèn, và chìm vào giấc ngủ với một cảm giác bình yên lạ thường, thứ cảm giác cô đã không có được kể từ buổi chung kết định mệnh năm ngoái.

Nhưng giấc ngủ ấy không kéo dài yên ả. Nửa đêm, cô giật mình tỉnh giấc vì một giấc mơ ngắn nhưng rõ ràng đến kỳ lạ — cô đứng giữa sân khấu quen thuộc của buổi chung kết cấp thành phố năm ngoái, nhưng lần này, người đứng đối diện cô không phải là đối thủ cũ, mà là Việt Bách, ánh mắt sắc bén như mọi khi, và vị giám khảo quen thuộc năm ngoái đang chuẩn bị cất lời nhận xét. Cô tỉnh dậy trước khi nghe được câu nói ấy, tim đập nhanh, phải mất một lúc mới nhận ra mình đang nằm trong phòng ngủ của chính mình, không phải trên sân khấu nào cả.

Cô ngồi dậy, rót một cốc nước, nhìn ra ngoài cửa sổ nơi ánh đèn đường hắt vào những vệt sáng mờ nhạt trên tường. Có lẽ, cô nghĩ, nỗi sợ cũ vẫn chưa hoàn toàn biến mất, chỉ là nó đã đổi hình dạng, khoác lên mình một gương mặt mới, một cái tên mới. Nhưng lần này, khác với một năm trước, cô không còn muốn chạy trốn khỏi nó nữa. Cô muốn đối mặt, muốn bước lên sân khấu ấy một lần nữa, dù trong tưởng tượng hay ngoài đời thực, và chứng minh rằng câu chuyện của cô, giọng nói của cô, vẫn còn nguyên giá trị.

Sáng hôm sau, cô đến trường sớm hơn thường lệ, mang theo một sự quyết tâm mới, sắc bén hơn bất kỳ lúc nào kể từ ngày cô đặt chân vào phòng sinh hoạt CLB Tranh Biện lần đầu tiên. Vòng tuyển chọn mới chỉ bắt đầu, nhưng cô đã có thể cảm nhận được, ở đâu đó rất sâu trong lòng mình, rằng những gì sắp diễn ra trong hai tuần tới sẽ định hình không chỉ suất thi duy nhất ấy, mà cả cách cô nhìn nhận chính bản thân mình, một lần và mãi mãi.