Chương 22 — Hai Phía Của Một Lập Luận

Căn nhà của gia đình Việt Bách nằm trong một con ngõ yên tĩnh, kiểu nhà mà ngay từ cổng vào đã toát lên sự ngăn nắp gần như tuyệt đối — hàng cây cắt tỉa đều tăm tắp, lối đi lát đá không một chiếc lá rơi sót lại, như thể sự bừa bộn là một dạng lỗi lập luận cần được loại bỏ khỏi mọi ngóc ngách của cuộc sống. Việt Bách đứng trước cổng một lúc lâu hơn cần thiết, tay vẫn còn nắm chặt quai cặp, cố gắng nén lại cảm giác hồi hộp đang cuộn lên trong lồng ngực — một cảm giác lạ lẫm đến mức cậu gần như không nhận ra chính mình, bởi trong suốt mười tám năm cuộc đời, cậu chưa bao giờ cảm thấy sợ hãi trước khi bước vào chính ngôi nhà của mình.

Ánh đèn trong phòng làm việc của ba cậu vẫn sáng, như mọi tối. Ông Trần Quốc Hùng có thói quen ở lại trong căn phòng ấy đến khuya, chấm bài, soạn giáo án, đọc các bản án mới để chuẩn bị cho bài giảng tuần sau, một kỷ luật thép mà ông duy trì suốt bao nhiêu năm giảng dạy, và cũng là kỷ luật ông luôn kỳ vọng con trai mình phải học theo. Việt Bách đi qua phòng khách, nơi những tấm bằng khen của cậu được treo ngay ngắn trên tường theo thứ tự thời gian, từ giải nhất hùng biện cấp thành phố năm lớp chín cho đến giấy chứng nhận đội trưởng CLB Tranh Biện năm nay — một bộ sưu tập thành tích được trưng bày cẩn trọng như thể đó là bằng chứng cho một luận điểm nào đó ông vẫn đang cố chứng minh, dù Việt Bách chưa từng thật sự hiểu luận điểm ấy là gì.

Cậu gõ cửa phòng làm việc, ba tiếng, dứt khoát.

"Vào đi," giọng ông Hùng vang lên từ bên trong, không ngẩng đầu lên khỏi chồng giấy tờ trước mặt khi Việt Bách bước vào.

"Ba, con cần nói chuyện với ba." Việt Bách đứng ngay ngắn trước bàn làm việc, cố gắng giữ giọng mình bình tĩnh nhất có thể, dù tim đang đập nhanh hơn bất kỳ trận tranh biện nào cậu từng tham gia.

"Nếu là chuyện điểm số học kỳ này, để mai nói cũng được," ông Hùng đáp, tay vẫn không ngừng viết những dòng ghi chú bên lề một tập bài kiểm tra. "Ba đang bận."

"Không phải chuyện điểm số." Việt Bách hít một hơi sâu. "Là chuyện CLB Tranh Biện. Và chuyện hồ sơ xét tuyển sớm."

Cây bút trong tay ông Hùng dừng lại. Ông từ từ đặt nó xuống, ngẩng đầu lên, ánh mắt sắc bén nhìn thẳng vào con trai, kiểu ánh mắt Việt Bách đã quen thuộc suốt cả cuộc đời — ánh mắt của một người đang chuẩn bị lắng nghe một lập luận, sẵn sàng tìm ra từng lỗ hổng trong đó. "Ba nghe."

Việt Bách kéo chiếc ghế đối diện, ngồi xuống, dù ông Hùng chưa từng mời cậu ngồi. Đó là một hành động nhỏ, nhưng cậu làm nó có chủ đích — một cách tự nhắc mình rằng cuộc nói chuyện này, cậu sẽ không đứng ở vị trí của một bị cáo trước tòa.

"Con đã làm một việc sai vào tuần trước," cậu bắt đầu, giọng chậm rãi nhưng rõ ràng. "Trong một buổi tập lớn, trước mặt cả CLB, con đã công khai phủ nhận đóng góp của bạn tập cùng con, dùng những lời lẽ đủ tàn nhẫn để làm tổn thương bạn ấy sâu sắc. Con làm vậy vì con sợ. Con sợ mất sự bảo trợ của ba cho hồ sơ xét tuyển sớm, sợ làm ba thất vọng thêm một lần nữa, nên con đã cố biến mình thành đúng con người ba muốn con trở thành — một người chỉ tin vào số liệu, xem cảm xúc là thứ cần loại bỏ. Nhưng làm vậy, con đã đánh mất chính con, và làm tổn thương một người không đáng bị đối xử như thế."

Ông Hùng ngồi im, gương mặt không lộ ra biểu cảm gì rõ ràng, nhưng ánh mắt ông theo dõi con trai mình chăm chú hơn thường lệ. "Vậy con đến đây để làm gì? Xin lỗi ba vì đã nghe lời ba?"

"Không." Việt Bách lắc đầu, giọng cứng lại. "Con đến đây để nói với ba rằng con sẽ không làm vậy nữa. Con muốn tranh biện, và con muốn sống, theo cách của chính con, không phải như một phiên bản nối dài những kỳ vọng của ba."

Một khoảng im lặng nặng nề bao trùm căn phòng. Ông Hùng chậm rãi tháo cặp kính đang đeo, đặt nó xuống bàn, xoa nhẹ sống mũi — một cử chỉ hiếm hoi Việt Bách chỉ thấy ông làm khi thật sự phải suy nghĩ, thay vì phản ứng ngay lập tức.

"Con nghĩ ba gây áp lực cho con vì ba thích làm vậy sao?" ông hỏi, giọng vẫn giữ được sự điềm tĩnh, nhưng có một sắc thái khác lạ len vào, một sự căng thẳng ẩn dưới bề mặt. "Con nghĩ ba dành hai mươi năm sự nghiệp để dạy con phải chính xác, phải có bằng chứng, phải kiểm soát cảm xúc, chỉ vì ba là một người khắc nghiệt vô cớ à?"

"Con không nói ba làm vậy vô cớ," Việt Bách đáp, cố giữ giọng mình không run. "Con nghĩ ba làm vậy vì ba tin đó là cách duy nhất để con thành công trong một thế giới không khoan nhượng với sai lầm. Nhưng ba chưa bao giờ hỏi con một lần, dù chỉ một lần, con thật sự muốn gì. Ba nhớ năm con học lớp chín không? Con giành giải nhất hùng biện thành phố, và câu đầu tiên ba nói với con không phải 'con giỏi lắm', mà là chê phần mở đầu con kể về bà nội là thừa thãi, làm loãng lập luận. Con mười bốn tuổi, ba ạ. Con chỉ muốn nghe ba tự hào về con, dù chỉ một câu, trước khi nghe lỗi sai tiếp theo."

Ông Hùng không đáp ngay. Có điều gì đó thoáng qua trong mắt ông — không hẳn là hối hận, nhưng là một sự nhận ra, như thể ông vừa bị chỉ ra một điểm mà chính ông cũng chưa từng nhìn lại.

"Ba nhớ hôm đó," ông cuối cùng cũng lên tiếng, giọng chậm hơn. "Ba nhớ rất rõ."

"Vậy ba có biết sau hôm đó con không bao giờ mở đầu một bài nói bằng câu chuyện cá nhân nữa không? Suốt bốn năm liền?" Việt Bách hỏi, giọng cậu bắt đầu run lên vì xúc động, nhưng cậu không dừng lại. "Cho đến gần đây, khi con gặp một người bạn tập luyện cùng, người đã cho con thấy rằng một câu chuyện thật, kể đúng cách, có thể mạnh không kém gì một bảng số liệu. Người đó dạy con nhiều thứ về tranh biện mà ba chưa từng dạy con, không phải vì ba sai, mà vì ba chỉ dạy con một nửa của một lập luận hoàn chỉnh. Và tuần trước, dưới áp lực của ba, con đã đứng trước mặt cô ấy và toàn bộ CLB, nói với cô ấy đúng những lời một vị giám khảo từng dùng để làm tổn thương cô ấy sâu sắc ở trường cũ, chỉ vì con sợ mất sự bảo trợ của ba. Con đã biến chính nỗi sợ của mình thành vũ khí để làm tổn thương người khác. Đó là điều con không thể tha thứ cho bản thân, và con không muốn làm lại một lần nào nữa."

Ông Hùng đứng dậy, bước đến cửa sổ, quay lưng lại với con trai một lúc, nhìn ra khoảng sân tối bên ngoài. Khi ông lên tiếng, giọng ông đã mất đi phần nào sự sắc bén thường thấy. "Con nói ba chưa từng hỏi con muốn gì. Vậy con nói cho ba nghe đi. Con muốn gì?"

Việt Bách hít một hơi thật sâu, biết rằng đây chính là khoảnh khắc quyết định. "Con vẫn muốn học luật," cậu nói, rõ ràng và chắc chắn. "Điều đó chưa từng thay đổi. Nhưng con muốn đó là lựa chọn của chính con, không phải vì ba đứng tên bảo trợ hồ sơ, không phải để tiếp tục là một phiên bản nối dài của ba. Nếu ba rút lại sự bảo trợ, con sẽ tự mình nộp hồ sơ theo diện thường, tự mình chuẩn bị, tự mình chịu trách nhiệm cho kết quả. Con thà thi trượt vì chính năng lực của con còn thiếu, còn hơn đỗ nhờ vào cái tên của ba mà đánh mất chính mình trên đường đi. Và con muốn tiếp tục tranh biện theo phong cách con tin là đúng — kết hợp cả lý trí và cảm xúc — vì con đã thấy nó thật sự hiệu quả, không phải chỉ trên lý thuyết, mà trên chính những trận đấu con đã thắng."

Ông Hùng vẫn đứng quay lưng, im lặng một lúc lâu đến mức Việt Bách bắt đầu tự hỏi liệu cậu có vừa phá hỏng hoàn toàn mối quan hệ vốn đã mong manh giữa hai người. Nhưng cậu không rút lại lời mình, không tìm cách xoa dịu, chỉ ngồi đó, chờ đợi, để cho sự im lặng tồn tại đúng như bản chất của nó — không phải một khoảng trống cần lấp đầy bằng sự sợ hãi, mà một khoảng lặng cần thiết cho một người đang thật sự suy nghĩ.

"Ba học luật vì ông nội con ép ba," ông Hùng cuối cùng nói, giọng trầm xuống, một sắc thái Việt Bách gần như chưa từng nghe thấy ở ba mình. "Ba muốn học văn học. Ông nội con nói văn chương không nuôi sống được ai, chỉ có luật mới cho con một chỗ đứng vững chắc trong xã hội. Ba đã nghe lời, và ba đã thành công theo đúng thước đo ông nội con đặt ra. Nhưng có những đêm ba vẫn tự hỏi, nếu ngày đó ba được chọn, cuộc đời ba sẽ khác thế nào." Ông quay lại nhìn con trai, ánh mắt phức tạp hơn bất kỳ lúc nào Việt Bách từng thấy. "Ba không biết ba đang lặp lại chính điều đó với con."

Việt Bách không nói gì, chỉ lặng lẽ để cho lời thú nhận hiếm hoi ấy tồn tại giữa hai người, cảm nhận một điều gì đó trong lồng ngực mình nới lỏng ra lần đầu tiên sau rất nhiều năm.

"Con không nói ba sai hoàn toàn khi đặt ra tiêu chuẩn cao," Việt Bách nói thêm, giọng nhẹ nhàng hơn. "Nhờ ba, con biết cách xây dựng một lập luận chặt chẽ, biết đòi hỏi bằng chứng, biết không chấp nhận sự cẩu thả. Đó là những thứ con sẽ mang theo suốt đời, và con biết ơn ba vì điều đó. Nhưng con cũng cần được phép cảm nhận, được phép sai, được phép chọn con đường của riêng mình, ngay cả khi nó không hoàn toàn giống con đường ba vạch ra."

Ông Hùng trở lại bàn làm việc, ngồi xuống, nhưng không cầm bút lên lại. Ông nhìn con trai một lúc lâu, và trong ánh mắt ấy, lần đầu tiên sau rất nhiều năm, Việt Bách nhận ra một điều gì đó không hẳn là sự đồng ý, nhưng cũng không còn là sự phủ nhận hoàn toàn như trước — một khoảng lặng nhượng bộ nhỏ nhoi mà cậu biết, với một người như ba mình, đã là một bước tiến đáng kể.

"Ba sẽ không hứa sẽ ngừng đặt kỳ vọng cao vào con," ông Hùng nói, giọng vẫn giữ sự nghiêm khắc quen thuộc, nhưng có gì đó đã bớt sắc lạnh hơn. "Ba không nghĩ ba làm được điều đó, và ba cũng không chắc đó có phải là điều tốt cho con hay không nếu ba làm vậy. Nhưng ba sẽ suy nghĩ lại về chuyện hồ sơ." Ông dừng lại, như thể chính ông cũng ngạc nhiên với những gì mình sắp nói tiếp. "Và ba muốn biết. Vòng chung kết cấp trường của giải toàn quốc, khi nào con thi đấu?"

Việt Bách sững lại một giây, không dám tin vào những gì mình vừa nghe. "Vòng loại quốc gia sẽ diễn ra trong khoảng ba tuần nữa, nếu đội con còn giữ được suất thi," cậu đáp, cố giữ giọng bình tĩnh dù trong lòng đang dâng lên một cảm xúc khó gọi tên.

"Ba sẽ sắp xếp thời gian," ông Hùng nói, ngắn gọn, gần như miễn cưỡng, nhưng là một câu nói ông chưa từng buông ra trước đây — trong suốt hai năm Việt Bách tham gia CLB Tranh Biện, ông Hùng chưa một lần đến xem cậu thi đấu, luôn viện cớ bận rộn hoặc cho rằng đó chỉ là một hoạt động ngoại khóa không đáng để dành thời gian.

"Cảm ơn ba," Việt Bách nói, giọng khẽ nghẹn lại.

Ông Hùng gật đầu một cái, ngắn gọn, rồi cầm bút lên lại, cúi xuống chồng giấy tờ trước mặt — một dấu hiệu quen thuộc cho thấy cuộc trò chuyện đã kết thúc theo cách của ông, không ồn ào, không ôm ấp, không những lời hứa hẹn lớn lao. Nhưng khi Việt Bách đứng dậy, chuẩn bị rời khỏi phòng, ông Hùng bất ngờ lên tiếng lần nữa, không ngẩng đầu lên.

"Người bạn tập luyện con vừa nhắc đến," ông nói, giọng cố tình giữ vẻ thờ ơ nhưng không hoàn toàn giấu được sự quan tâm bên dưới. "Con nên xin lỗi cô ấy cho tử tế. Một lời xin lỗi không có bằng chứng cụ thể về sự thấu hiểu thì cũng chẳng khác gì một lập luận không có dẫn chứng — nghe có vẻ đúng, nhưng không ai tin cả."

Việt Bách dừng lại ở cửa, quay đầu nhìn ba mình, một nụ cười nhỏ, mệt mỏi nhưng chân thật thoáng qua trên môi cậu. "Vâng ạ," cậu đáp. "Con sẽ làm vậy."

Cậu bước ra khỏi phòng, khép cửa lại sau lưng, đứng lặng một lúc trong hành lang tối, để cho toàn bộ cuộc trò chuyện vừa diễn ra lắng xuống trong lòng mình. Đó không phải là một sự hòa giải trọn vẹn — cậu biết rõ điều đó, biết rằng ba mình sẽ không thay đổi hoàn toàn chỉ sau một buổi tối, biết rằng vẫn còn rất nhiều điều chưa được nói ra, nhiều vết xước cũ vẫn còn đó, chưa lành. Nhưng lần đầu tiên trong đời, cậu đã đứng thẳng trước mặt ba mình và nói ra sự thật, và ba cậu, dù chỉ bằng một khe hở nhỏ, đã thật sự lắng nghe.

Cậu lấy điện thoại ra, nhìn vào màn hình khóa một lúc lâu, ngón tay lướt qua tên Hạ Vy trong danh bạ nhưng chưa bấm gọi. Còn một việc quan trọng hơn cậu cần làm, và nó không thể thực hiện qua một dòng tin nhắn vội vàng. Cậu cất điện thoại vào túi, tự nhủ với mình rằng ngày mai, cậu sẽ tìm gặp cô, trực tiếp, và nói ra tất cả những điều lẽ ra cậu phải nói từ rất lâu trước đó.