Chương 21 — Hai Phía Của Một Lập Luận

Phần V — Tìm Lại Tiếng Nói Chung

Ba ngày sau buổi tập mà Hạ Vy chính thức báo với thầy Sơn rằng cô muốn rút khỏi đội, phòng sinh hoạt CLB Tranh Biện vẫn giữ nguyên vẻ ngoài quen thuộc — những chiếc ghế xếp thành hai hàng đối diện nhau, tấm bảng trắng còn sót lại vài dòng chữ viết vội từ buổi tập cuối cùng họ còn là một đội — nhưng không khí trong đó đã đổi khác hoàn toàn, như thể một lớp bụi lạnh đã phủ lên mọi thứ mà không ai buồn phủi đi.

Việt Bách ngồi một mình ở góc phòng khi buổi học chính khóa đã tan được gần một tiếng, một chồng thẻ ghi chú trước mặt, cây bút xoay đều trong tay theo một nhịp điệu vô thức. Cậu bảo với mình rằng đang chuẩn bị một bộ lập luận dự phòng, phòng khi thầy Sơn buộc phải để cậu thi đấu một mình hoặc ghép cậu với một thành viên khác trong những ngày còn lại trước hạn chót. Nhưng đã nửa giờ trôi qua, tờ giấy trước mặt cậu vẫn chỉ có đúng ba dòng, và cả ba dòng ấy cậu đã viết rồi xóa, viết rồi xóa, không phải vì chúng sai, mà vì chúng đúng một cách trống rỗng — những câu chữ chính xác, chặt chẽ, không một kẽ hở nào cho đối phương phản biện, và cũng không một chút sức sống nào khiến chúng đáng để nói ra.

Ba ngày qua là những ngày dài nhất trong hai năm cậu gắn bó với CLB. Mỹ Duyên nhìn cậu bằng ánh mắt mà cậu chưa từng thấy ở cô — không giận dữ, chỉ lạnh nhạt, như thể cậu đã tự biến mình thành một người xa lạ. Vài thành viên khác, trong đó có cả Anh Khoa và Ngọc Hân, những người từng là đối thủ đáng gờm của cậu và Hạ Vy ở vòng loại trường, giờ tránh bắt chuyện với cậu trong giờ giải lao, không phải vì họ ghét cậu, mà vì không ai biết phải nói gì với một người vừa công khai làm tổn thương chính đồng đội đã cùng mình chiến thắng. Còn thầy Sơn, người luôn nhìn cậu bằng ánh mắt vừa nghiêm khắc vừa tin tưởng suốt hai năm qua, giờ chỉ nhìn cậu với một sự mệt mỏi lặng lẽ, như một người đã hy vọng quá nhiều vào một điều gì đó và giờ phải học cách chấp nhận rằng nó có thể không thành.

Việt Bách đặt bút xuống, xoa hai bàn tay lên mặt. Cậu đã nói với chính mình cả trăm lần trong ba ngày qua rằng cậu không có lựa chọn nào khác vào cái đêm buổi tập lớn ấy — rằng áp lực từ ba cậu quá nặng, rằng cậu chỉ đang cố gắng cứu lấy tương lai của chính mình, rằng những lời cậu nói, dù tàn nhẫn, ít nhất cũng là sự thật theo logic. Nhưng mỗi lần cậu nhắc lại lý lẽ ấy trong đầu, một phần khác trong cậu — phần cậu càng lúc càng khó im lặng — lại hỏi ngược lại: nếu đó chỉ là logic, tại sao cậu lại chọn đúng những từ ngữ ấy, đúng cấu trúc câu ấy, đúng cái cách nói lạnh lùng đến mức tàn nhẫn ấy? Cậu có thể phản biện chiến lược của Hạ Vy bằng hàng chục cách khác nhau. Cậu đã chọn cách gần như sao chép nguyên văn lời một vị giám khảo mà chính Hạ Vy từng kể cho cậu nghe, vào một đêm muộn ở chính căn phòng này, giọng cô run run khi nhắc lại từng chữ.

Cánh cửa phòng sinh hoạt bật mở, cắt ngang dòng suy nghĩ của cậu. Hồ Tuấn Kiệt bước vào, không còn vẻ xuề xòa hài hước thường ngày. Cậu ta kéo một chiếc ghế, ngồi xuống đối diện Việt Bách, đặt hai tay lên bàn, và nhìn thẳng vào mắt bạn mình một lúc lâu trước khi mở lời.

"Cậu định ngồi đây đến bao giờ?" Kiệt hỏi, giọng không có chút đùa cợt nào.

"Tớ đang chuẩn bị phương án dự phòng," Việt Bách đáp, mắt vẫn dán vào tờ giấy trước mặt. "Nếu Hạ Vy thật sự rút, tớ cần có gì đó để trình thầy Sơn trước hạn chót."

"Cậu đang tự lừa mình đấy à?" Kiệt hỏi thẳng, không vòng vo. "Cậu ngồi đây ba ngày liền, viết đi viết lại ba dòng cậu còn chưa ưng, và cậu gọi đó là chuẩn bị phương án dự phòng? Bách, nhìn tớ đi."

Việt Bách miễn cưỡng ngẩng đầu lên.

"Cậu biết cậu vừa làm gì không?" Kiệt tiếp tục, giọng vẫn giữ bình tĩnh nhưng từng chữ đều nặng như đá. "Không phải chuyện cậu đề nghị đổi chiến lược. Không phải chuyện cậu muốn tập trung vào số liệu nhiều hơn. Chuyện đó thì tớ hiểu, tớ còn thấy hợp lý là khác. Chuyện tớ đang nói là cậu đứng trước cả CLB, trước mặt thầy Sơn, và nói với Hạ Vy đúng như thế này." Kiệt hạ giọng, nhưng vẫn nhấn từng chữ, gần như lặp lại nguyên văn. "'Phần trình bày của Hạ Vy có thể lay động người nghe, nhưng nó không có lập luận vững chắc. Nếu muốn thắng ở đấu trường toàn quốc, tốt hơn hết nên tối giản phần cảm xúc, tập trung hoàn toàn vào dữ liệu.' Cậu còn nhớ rõ mình đã nói y hệt như vậy không?"

Việt Bách im lặng. Nghe lại từ miệng người khác, những từ ngữ ấy nghe còn tàn nhẫn hơn cậu tưởng tượng khi tự nhắc lại trong đầu mình.

"Tớ nhớ," cậu nói khẽ.

"Cậu có biết đó gần như là nguyên văn lời một giám khảo từng nói với cô ấy trước cả một khán phòng ở trường cũ không? Cái câu đã khiến cô ấy suýt bỏ tranh biện cả năm trời?" Kiệt hỏi, và khi Việt Bách không đáp, cậu ta gật đầu chậm rãi, như thể vừa xác nhận điều mình đã nghi ngờ từ đầu. "Cậu biết. Cô ấy từng kể cho cậu nghe, đúng không? Ở chính căn phòng này, sau một buổi tập muộn nào đó."

"Tớ biết," Việt Bách thừa nhận, giọng gần như không thành tiếng.

"Vậy thì đừng có ngồi đó nói với tớ là cậu chỉ đang phản biện chiến lược." Giọng Kiệt lần đầu tiên có chút gay gắt. "Cậu không tấn công một chiến thuật tranh biện, Bách. Cậu tấn công đúng vào vết thương cũ của cô ấy — vết thương cô ấy đã tin tưởng cậu đủ nhiều để kể ra, và cậu biết chính xác nó sẽ đau đến mức nào. Đó không phải là logic lạnh lùng vô tình. Đó là một sự lựa chọn."

"Tớ không có lựa chọn nào khác," Việt Bách bật lại, giọng đột nhiên căng lên. "Cậu không biết ba tớ đã nói gì với tớ đâu. Ông ấy dọa rút bảo trợ hồ sơ xét tuyển sớm của tớ, Kiệt à. Cả tương lai của tớ."

"Không." Kiệt cắt ngang, dứt khoát đến mức khiến Việt Bách sững lại. "Đừng đổ hết cho ba cậu. Ông ấy gây áp lực, đúng, ông ấy tàn nhẫn theo cách của riêng ông ấy, tớ không phủ nhận điều đó — tớ đã chứng kiến đủ để biết ông ấy khủng khiếp thế nào. Nhưng chính cậu là người chọn cách nào để phản ứng lại áp lực đó. Cậu có thể im lặng. Cậu có thể đề nghị đổi chiến lược một cách tử tế. Cậu có thể nói chuyện riêng với Hạ Vy trước, thay vì công khai hạ thấp cô ấy trước cả phòng. Cậu chọn cách gây tổn thương nhiều nhất có thể, nhanh nhất có thể, trước khi ai kịp nhìn thấy chính cậu đang sợ hãi. Đó là điều tớ muốn cậu nhìn thẳng vào, không phải để cậu dằn vặt thêm, mà vì đây không phải lần đầu tiên tớ thấy cậu làm vậy."

Việt Bách nhìn bạn mình, không hiểu. "Ý cậu là sao?"

Kiệt thở dài, tựa lưng ra sau ghế, ánh mắt xa xăm một lúc như đang lục lại một ký ức cũ. "Cậu còn nhớ năm lớp chín không? Lần cậu giành giải nhất cuộc thi hùng biện cấp thành phố ấy. Tớ đến nhà cậu ăn mừng, còn nhớ rõ luôn, vì đó là lần đầu tiên tớ thấy phòng khách nhà cậu treo đầy bằng khen. Cậu nhớ ba cậu nói gì với cậu tối hôm đó không?"

Việt Bách im lặng, quai hàm siết lại.

"Ông ấy không nói 'con giỏi lắm'. Ông ấy lấy ra cuốn sổ, chỉ vào đúng một câu trong bài phát biểu của cậu — cái câu cậu dùng để mở đầu, kể về việc bà nội cậu từng dạy cậu đọc sách dưới ánh đèn dầu hồi nhỏ — và nói câu đó 'thừa thãi, làm loãng lập luận, một luật sư giỏi không cần mở đầu bằng nước mắt'. Cậu mười bốn tuổi, vừa thắng cả thành phố, và điều đầu tiên cậu nghe được là một lời phê bình về đúng phần duy nhất trong bài nói xuất phát từ trái tim cậu." Kiệt nhìn thẳng vào mắt Việt Bách. "Tớ nhớ, vì tối đó cậu không nói một câu nào trên đường tớ đưa cậu ra cổng. Và sau đó, tớ để ý cậu không bao giờ mở đầu bài nói bằng một câu chuyện cá nhân nữa. Không một lần nào, suốt bốn năm liền, cho đến khi Hạ Vy xuất hiện."

Việt Bách cảm thấy cổ họng mình nghẹn lại. Cậu chưa từng kể chuyện đó cho ai, kể cả Kiệt — hóa ra Kiệt đã tự mình chứng kiến và ghi nhớ suốt bằng ấy năm.

"Còn nhớ hồi lớp bảy, cậu từng viết truyện ngắn không?" Kiệt tiếp tục, giọng dịu lại một chút, nhưng vẫn không buông tha. "Một cuốn sổ tay cậu giấu trong ngăn bàn, viết về đủ thứ chuyện vớ vẩn của tuổi mới lớn. Cậu từng cho tớ đọc một đoạn, tớ còn nhớ nó khá hay. Rồi một hôm ba cậu tìm thấy cuốn sổ đó, đọc xong bảo cậu 'phí thời gian vào những thứ không đâu vào đâu, không giúp ích gì cho tương lai con'. Sau hôm đó cậu không viết gì nữa. Tớ không nói ra những chuyện này để khơi lại vết thương của cậu, Bách à. Tớ nói ra vì tớ nghĩ cậu cần nhìn thấy cái khuôn mẫu đang lặp đi lặp lại trong đời cậu. Mỗi lần cậu để lộ ra một phần mềm yếu, dễ tổn thương trong con người mình, cậu đều bị dạy rằng đó là thứ cần cắt bỏ, cần giấu đi, cần đánh giá thấp. Và bây giờ, mỗi khi cậu sợ hãi, cậu làm đúng điều ba cậu từng làm với cậu — cậu tấn công thẳng vào phần cảm xúc của người khác, trước khi ai đó kịp nhìn thấy cậu cũng đang sợ."

Căn phòng im lặng một lúc lâu. Việt Bách cúi đầu, hai bàn tay siết chặt vào nhau trên bàn, cảm giác như có thứ gì đó vừa vỡ ra bên trong lồng ngực — không phải một cơn đau nhói, mà một thứ áp lực đã dồn nén quá lâu, giờ mới tìm được lối thoát.

"Tớ không biết phải làm sao nữa," cậu nói, giọng khàn đi. "Tớ biết mình sai. Tớ biết từ ngay cái khoảnh khắc nhìn thấy mặt Hạ Vy lúc đó, nhưng tớ không biết phải sửa thế nào, vì tớ không biết phải bắt đầu từ đâu. Xin lỗi cô ấy thì có ích gì, nếu tuần sau, tháng sau, tớ lại làm y hệt như vậy một lần nữa khi ba tớ lại gây áp lực?"

"Đó chính xác là điều tớ muốn nói," Kiệt đáp, giọng nhẹ hẳn đi, gần như là sự dịu dàng hiếm hoi cậu ta dành cho bạn mình. "Cậu không thể chỉ xin lỗi Hạ Vy rồi coi như xong chuyện, vì gốc rễ vấn đề không nằm ở cô ấy. Nó nằm ở cậu, và ở cách cậu chưa từng dám đứng thẳng trước mặt ba cậu để nói ra cậu thật sự muốn gì. Cậu cứ để ông ấy định nghĩa cậu là ai, định nghĩa cái gì đáng giá và cái gì không, suốt từng ấy năm. Nếu cậu không giải quyết chuyện đó trước, cho dù cậu có xin lỗi Hạ Vy khéo léo đến đâu, cậu cũng sẽ lại đứng ở đúng vị trí này một lần nữa, có thể không phải với cô ấy, mà với ai đó khác, hoặc tệ hơn, với chính cậu."

Việt Bách ngồi lặng, để những lời ấy thấm dần vào mình. Cậu nghĩ đến ba cậu, đến căn phòng làm việc lúc nào cũng gọn gàng đến lạnh lẽo, đến ánh đèn bàn ông vẫn bật đến khuya để chấm bài, đến cái cách ông từng nhìn cậu — không phải bằng ánh mắt của một người cha, mà đôi khi giống một giám khảo hơn, luôn tìm ra lỗi sai tiếp theo trước khi kịp công nhận điều gì đã làm đúng. Cậu nghĩ đến câu nói ông từng buông ra khi cậu còn nhỏ, một lần cậu khóc vì bị bạn bè trêu chọc: "Trong nhà này không ai khóc cả. Nước mắt không giải quyết được vấn đề gì, chỉ có lý lẽ mới làm được." Cậu đã tin điều đó suốt mười mấy năm, tin đến mức không nhận ra nó đã bào mòn mình đến đâu, cho đến khi Hạ Vy bước vào cuộc đời cậu và chứng minh, hết lần này đến lần khác, rằng điều ông nói không hoàn toàn đúng.

"Cậu nói đúng," Việt Bách cuối cùng cũng lên tiếng, ngẩng đầu nhìn Kiệt, ánh mắt cậu giờ đã khác — không còn né tránh nữa. "Tớ phải nói chuyện với ba tớ. Thật lòng, không phải kiểu vâng dạ cho qua chuyện như mọi lần."

"Sẽ không dễ đâu," Kiệt nói, giọng nghiêm túc nhưng có chút gì đó như nhẹ nhõm, như thể cậu ta đã chờ đợi câu này từ rất lâu. "Ông ấy sẽ không thay đổi chỉ sau một buổi nói chuyện. Có thể ông ấy sẽ không thay đổi gì cả. Nhưng ít nhất cậu sẽ biết mình đã thật sự đứng lên vì chính mình một lần, thay vì cứ để mọi thứ trôi theo cách ông ấy sắp đặt."

Việt Bách gật đầu chậm rãi, cảm giác một quyết tâm mới đang hình thành trong lòng, còn non nớt nhưng vững chắc hơn bất kỳ điều gì cậu từng cảm nhận trong ba ngày qua. Cậu nhìn xuống tờ giấy với ba dòng lập luận trống rỗng trước mặt, rồi vò nó lại, ném vào thùng rác gần đó.

"Tối nay," cậu nói, giọng cương quyết hơn bất kỳ lúc nào trong suốt buổi tập cuối cùng định mệnh ấy. "Tớ sẽ nói chuyện với ba tớ tối nay."

Kiệt vỗ nhẹ vai bạn mình, không nói thêm gì, chỉ để một khoảng lặng đủ dài cho cả hai cùng ngồi với cảm giác ấy — không phải sự nhẹ nhõm, vì mọi thứ còn quá xa mới có thể gọi là ổn thỏa, mà là cảm giác của một người vừa quyết định bước ra khỏi cái vòng lặp đã giam giữ mình quá lâu, dù chưa biết phía bên kia là gì.

Trên đường về nhà chiều hôm đó, Việt Bách đi chậm hơn thường lệ, để cho từng con phố quen thuộc trôi qua chầm chậm trước mắt, cố gắng sắp xếp lại trong đầu những điều cậu muốn nói, biết rằng dù có chuẩn bị kỹ đến đâu, cậu cũng sẽ không thể lường trước được phản ứng của ba mình. Nhưng lần này, khác với tất cả những lần trước, cậu không còn cố soạn ra một lập luận hoàn hảo không kẽ hở để thuyết phục ông. Cậu chỉ mang theo duy nhất một điều — sự thật về chính con người mình, điều mà suốt bao năm qua cậu chưa từng đủ can đảm để nói thẳng ra.