Chương 13 — Hai Phía Của Một Lập Luận

Sang tuần thứ hai, guồng quay luyện tập càng lúc càng dày đặc hơn. Thầy Sơn ghé qua kiểm tra tiến độ vài lần trong tuần, gật gù hài lòng trước những gì cậu học trò cưng và cô học sinh mới của mình đã xây dựng được, nhưng cũng không quên nhắc nhở rằng Anh Khoa và Ngọc Hân cũng đang luyện tập với cường độ không kém, thậm chí đã bắt đầu mời thêm một huấn luyện viên tranh biện tự do bên ngoài đến hỗ trợ chiến thuật tấn công của họ.

Tối thứ Ba, Hạ Vy và Việt Bách ở lại phòng sinh hoạt CLB muộn hơn thường lệ, cố hoàn thiện phần phản biện cho đề tài về việc có nên hạ độ tuổi được phép bỏ phiếu trong bầu cử địa phương xuống mười sáu hay không — một đề tài phức tạp, đòi hỏi cả dữ liệu về mức độ trưởng thành nhận thức lẫn những câu chuyện thật về sự tham gia chính trị của giới trẻ. Đồng hồ trên tường đã chỉ hơn tám giờ rưỡi khi điện thoại của Việt Bách rung lên trên bàn.

Cậu liếc nhìn màn hình, và Hạ Vy thấy vai cậu khẽ cứng lại, một phản xạ cô đã bắt đầu nhận ra mỗi khi có cuộc gọi từ một số điện thoại quen thuộc nào đó.

"Ba tớ," cậu nói ngắn gọn, rồi bắt máy, giọng lập tức chuyển sang một âm điệu khác hẳn — trang trọng hơn, cẩn trọng hơn, như thể mỗi từ đều được cân nhắc trước khi thốt ra. "Dạ con đây... Dạ con đang luyện tập ở trường... Dạ, con biết giờ này rồi ạ... Vâng, con xin lỗi, con quên báo trước." Cậu liếc nhìn đồng hồ, rồi nhìn Hạ Vy, một thoáng bối rối lướt qua gương mặt. "Dạ, ba đến đón con được không ạ, khoảng mười lăm phút nữa con xong."

Cuộc gọi kết thúc, Việt Bách đặt điện thoại xuống bàn, thở ra một hơi dài, gương mặt lộ rõ vẻ mệt mỏi mà cậu thường cố giấu đi.

"Ba cậu đến đón à?" Hạ Vy hỏi, cố giữ giọng nhẹ nhàng, dù cô cảm nhận được có điều gì đó không ổn trong không khí căng thẳng vừa rồi.

"Ừ," Việt Bách đáp, không nhìn cô, tay bắt đầu thu dọn giấy tờ trên bàn nhanh hơn bình thường. "Ba tớ hôm nay có buổi họp gần trường nên tiện đường ghé qua. Bình thường ông không..." Cậu ngừng lại giữa câu, như chợt nhận ra mình sắp nói nhiều hơn dự định, rồi lắc đầu. "Không có gì. Mình tiếp tục làm nốt phần phản biện này được không?"

Họ cố gắng tập trung thêm mười phút nữa, nhưng sự chú tâm của Việt Bách rõ ràng đã bị phân tán, những câu trả lời của cậu ngắn hơn, kém sắc bén hơn thường lệ. Đúng lúc Hạ Vy đang trình bày dở một đoạn mở đầu mới, tiếng gõ cửa vang lên, dứt khoát, đều đặn — không phải kiểu gõ cửa xin phép rụt rè, mà là thông báo về sự hiện diện của một người quen với việc luôn đến đúng giờ và mong đợi người khác cũng vậy.

Cửa phòng mở ra trước khi ai kịp lên tiếng mời vào. Người đàn ông bước vào phòng mặc một bộ vest xám sẫm chỉnh tề dù đã quá giờ làm việc, dáng người cao, thẳng, mái tóc điểm bạc được chải gọn gàng tuyệt đối. Ánh mắt ông lướt một vòng quanh phòng với vẻ dò xét sắc bén, dừng lại ở chồng giấy ghi chú trên bàn, rồi ở Hạ Vy, trước khi cuối cùng mới nhìn sang con trai mình.

"Con vẫn chưa xong à?" ông hỏi, giọng trầm, đều, không có chút cảm xúc thừa thãi nào, kiểu giọng nói của người quen ra lệnh và quen được tuân theo ngay lập tức.

"Dạ, con xin lỗi ba, gần xong rồi ạ." Việt Bách đứng dậy, dáng điệu bỗng trở nên cứng nhắc khác hẳn con người thoải mái, sắc sảo mà Hạ Vy đã quen thuộc suốt hai tuần qua. Đó là một sự biến đổi khiến cô cảm thấy nhói lòng — như thể cậu đang tự thu nhỏ mình lại để vừa với một khuôn khổ nào đó.

Ông Trần Quốc Hùng — vì Hạ Vy đoán ngay đó phải là ông, dù Việt Bách chưa kịp giới thiệu — bước thêm vài bước vào phòng, ánh mắt lại một lần nữa dừng ở chồng giấy ghi chú trên bàn, nơi có những dòng chữ viết tay của Hạ Vy phác thảo câu chuyện về cậu bé chín tuổi và chai nước ngọt, xen lẫn với những cột số liệu Việt Bách đã tổng hợp.

"Đây là gì?" ông hỏi, không phải hỏi Việt Bách, mà hỏi thẳng vào không khí, như thể câu hỏi ấy tự nó đã mang sẵn một lời phán xét.

"Dạ, đây là bạn Hạ Vy, thành viên mới của CLB, tụi con đang luyện tập chung để chuẩn bị cho vòng loại cấp trường," Việt Bách đáp nhanh, giọng cẩn trọng. "Ba, đây là Hạ Vy."

"Cháu chào bác ạ," Hạ Vy nói, đứng dậy, cố giữ giọng lễ phép dù trong lòng đã bắt đầu cảm nhận được một sự lạnh lẽo tỏa ra từ người đàn ông trước mặt, thứ lạnh lẽo không giống bất kỳ điều gì cô từng gặp, kể cả sự điềm tĩnh sắc bén của Việt Bách ngày đầu tiên họ gặp nhau.

Ông Hùng nhìn cô một lúc, ánh mắt đánh giá từ đầu đến chân, không thô lỗ nhưng cũng không hề che giấu. "Cháu học lớp mấy?" ông hỏi.

"Dạ cháu học lớp mười hai, cùng lớp với Việt Bách ạ," Hạ Vy đáp.

"Xếp hạng học lực của cháu trong trường là bao nhiêu?" ông hỏi tiếp, giọng vẫn đều đều như đang hỏi một câu hỏi thường tình trong buổi phỏng vấn.

Hạ Vy khựng lại một giây, không ngờ câu hỏi lại đi theo hướng đó. "Dạ, cháu mới chuyển trường giữa năm nên chưa có xếp hạng chính thức ạ, nhưng học lực cháu ở trường cũ thuộc tốp khá của khối."

"Tốp khá," ông Hùng lặp lại, một khóe miệng khẽ nhếch lên, không phải một nụ cười, mà gần như một sự mỉa mai kìm nén. Ông quay sang nhìn chồng giấy ghi chú trên bàn lần nữa, rồi cầm lên một tờ, lướt mắt qua đoạn Hạ Vy viết về câu chuyện cậu bé và chai nước ngọt. "Việt Bách, con giải thích cho ba nghe, cái này," ông giơ tờ giấy lên, "là gì?"

"Đó là phần mở đầu cảm xúc cho lập luận về chính sách thuế đường ạ," Việt Bách đáp, giọng đã bắt đầu có chút run rẩy khó nhận ra, thứ mà Hạ Vy chưa từng nghe thấy ở cậu trong bất kỳ trận tranh biện căng thẳng nào. "Bọn con đang thử kết hợp giữa..."

"Ba biết đây là loại tranh biện gì," ông Hùng ngắt lời, đặt tờ giấy xuống bàn với một động tác dứt khoát. "Ba từng ngồi ghế giám khảo không ít lần. Loại lập luận dựa trên một câu chuyện bịa đặt về 'một cậu bé chín tuổi nào đó' để đánh vào cảm xúc người nghe, thay vì trình bày sự thật khách quan một cách nghiêm túc." Ông nhìn sang Hạ Vy, ánh mắt lạnh băng. "Đây có phải phong cách của cháu không?"

"Dạ, cháu..." Hạ Vy cảm thấy cổ họng mình nghẹn lại, một cảm giác quen thuộc đến đau đớn ùa về, gần như in hệt cảm giác cô từng có khi đứng trên sân khấu năm ngoái, nghe vị giám khảo phán xét công khai trước cả khán phòng. "Cháu tin rằng một lập luận thuyết phục cần có cả yếu tố con người lẫn dữ liệu, thưa bác. Câu chuyện không thay thế cho số liệu, nó chỉ giúp số liệu trở nên có ý nghĩa hơn với người nghe."

"Vô bổ," ông Hùng nói, gọn lỏn, không chút do dự, như thể ông đang tuyên một bản án đã được cân nhắc từ lâu chứ không phải một nhận định bột phát. "Cảm xúc trong tranh biện chỉ là một công cụ che giấu sự thiếu vắng lập luận thật sự. Những ai không đủ khả năng xây dựng một lập luận logic chặt chẽ mới phải viện đến chuyện kể lể để lay động lòng thương hại của người nghe." Ông quay sang con trai, giọng trở nên nghiêm khắc hơn hẳn. "Việt Bách, hai năm qua con đứng đầu trường nhờ vào lập luận sắc bén, dựa trên dữ liệu, không phải nhờ những câu chuyện cảm động kiểu này. Ba không hiểu vì sao con lại để phí hai tuần quý giá trước một cuộc thi quan trọng vào việc học theo lối tranh biện thiếu nghiêm túc như vậy. Con nghĩ hồ sơ xét tuyển sớm ngành Luật của con sẽ được đánh giá cao vì con giỏi kể chuyện cảm động sao?"

"Ba, đây là chiến lược của cả đội, không phải—" Việt Bách bắt đầu phản bác, nhưng giọng cậu yếu hơn cô từng nghe bao giờ, như thể có một phần nào đó trong cậu, dù không muốn, vẫn đang tin rằng ba mình có lý.

"Đội hay không đội, con vẫn là người chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng," ông Hùng cắt ngang, không nhìn con trai mà nhìn thẳng vào Hạ Vy lần nữa, ánh mắt như một lời cảnh cáo không lời. "Ba hy vọng cháu hiểu, phong cách này có thể phù hợp với một số cuộc thi phong trào, nhưng ở đấu trường thật sự, nơi những người có ảnh hưởng thật sự đánh giá năng lực của các cháu, cảm xúc không đưa ai vào được một trường đại học tốt cả." Ông liếc đồng hồ đeo tay. "Việt Bách, thu dọn đồ đi, ba còn việc phải giải quyết tối nay."

Việt Bách gật đầu, cúi xuống thu dọn sách vở với những động tác vội vã, không còn chút dấu vết nào của sự tự tin điềm tĩnh cô vẫn thấy ở cậu mỗi ngày. Trước khi ra khỏi cửa, cậu quay lại nhìn Hạ Vy, ánh mắt chứa đầy một điều gì đó nửa như xin lỗi, nửa như xấu hổ, một sự tổn thương mà cậu chưa bao giờ để lộ ra trước mặt cô.

"Xin lỗi cậu," cậu nói khẽ, chỉ đủ để mình cô nghe thấy. "Mai gặp lại nhé."

Rồi cậu bước ra khỏi phòng, theo sau bóng lưng thẳng tắp, lạnh lùng của ba mình, cánh cửa khép lại, để lại Hạ Vy đứng một mình giữa căn phòng sinh hoạt CLB vắng lặng, tay vẫn còn cầm tờ giấy ghi chú về cậu bé chín tuổi và chai nước ngọt, giờ đây bỗng trở nên nặng trĩu một cách kỳ lạ.

Cô ngồi xuống ghế, tim vẫn còn đập nhanh vì cơn choáng váng bất ngờ vừa trải qua. Những lời ông Hùng nói — "vô bổ", "phong trào", "cảm xúc không đưa ai vào được một trường đại học tốt cả" — cứ vang vọng mãi trong đầu cô, gợi lại chính xác cảm giác bị phủ nhận mà cô đã cố gắng chôn giấu suốt cả năm qua. Nhưng lần này, xen lẫn với nỗi đau ấy là một cảm giác mới, một sự thấu hiểu chậm rãi đang lan tỏa trong lòng cô.

Cô nghĩ về tất cả những gì Tuấn Kiệt từng hé lộ một cách dè dặt — về một người ba nghiêm khắc, về áp lực học thuật luôn đè nặng lên Việt Bách. Nhưng nghe kể lại là một chuyện, còn tận mắt chứng kiến lại là một chuyện hoàn toàn khác. Cô đã hiểu, trong khoảnh khắc ngắn ngủi vừa rồi, vì sao Việt Bách luôn đòi hỏi mọi lập luận phải có bằng chứng vững chắc đến mức gần như ám ảnh, vì sao cậu ban đầu coi cảm xúc là một điểm yếu cần loại bỏ — bởi vì cậu đã lớn lên trong một ngôi nhà nơi mọi biểu hiện cảm xúc, mọi sai sót nhỏ, đều bị chấm điểm khắt khe như một bài kiểm tra không bao giờ đạt điểm tuyệt đối.

Cô cũng hiểu ra một điều khác, đau lòng hơn — rằng đằng sau vẻ tự tin gần như hoàn hảo của cây tranh biện số một của trường, là một cậu con trai đang gồng mình dưới sức nặng của một cái tên, một kỳ vọng lớn lao đến mức cậu chưa bao giờ dám hỏi liệu mình có thật sự muốn mang nó hay không.

Trên đường đạp xe về nhà tối hôm đó, Hạ Vy không thể ngừng nghĩ về ánh mắt của Việt Bách trước khi cậu bước ra khỏi phòng — ánh mắt của một người vừa bị bóc trần trước mặt người mình tin tưởng, vừa bất lực không thể bảo vệ điều mình tin là đúng. Cô tự hứa với lòng mình, dù chưa biết phải làm thế nào, rằng cô sẽ không để buổi tối hôm nay trở thành lý do khiến Việt Bách quay lưng lại với những gì cả hai đã cùng nhau xây dựng suốt hai tuần qua. Có những trận chiến người ta phải chiến đấu trên sàn đấu tranh biện, và có những trận chiến âm thầm hơn nhiều, diễn ra ngay trong chính căn nhà của mình — và lần đầu tiên, cô nhận ra phần thứ hai ấy có lẽ còn khó khăn hơn phần thứ nhất rất nhiều.