Chương 3 — Hai Phía Của Một Lập Luận

Tuần kế tiếp, thầy Sơn thay đổi cách tổ chức buổi tập. Thay vì để Hạ Vy đối đầu trực tiếp với Việt Bách như hai lần trước, thầy chia cả CLB thành các nhóm nhỏ luân phiên, mỗi nhóm bốn người thay nhau đóng vai giám khảo, người tranh biện và người phản biện. Hạ Vy thầm nhẹ nhõm khi không phải chạm trán Việt Bách ngay từ đầu buổi, dù đâu đó trong lòng cô cũng có một phần nhỏ hụt hẫng mà cô không muốn thừa nhận.

Buổi tập hôm ấy xoay quanh đề tài "Có nên bắt buộc học sinh trung học phổ thông tham gia hoạt động tình nguyện để đủ điều kiện xét tốt nghiệp hay không." Hạ Vy được xếp vào nhóm cùng Mỹ Duyên và hai thành viên khác, luyện tập xây dựng lập luận theo cấu trúc mà thầy Sơn vừa hướng dẫn — mở đầu bằng một hình ảnh cụ thể, sau đó chuyển sang lập luận có cấu trúc rõ ràng với ba luận điểm chính, mỗi luận điểm đều có ít nhất một dẫn chứng đi kèm.

"Câu chuyện của cậu vẫn là điểm mạnh nhất," Mỹ Duyên nhận xét sau khi nghe Hạ Vy trình bày thử, "nhưng tớ nghĩ cậu vẫn đang cố nhét số liệu vào như một miếng vá thôi, chưa thật sự để nó nâng đỡ câu chuyện."

Nhận xét ấy khiến Hạ Vy hơi chững lại, không phải vì bị tổn thương mà vì cô nhận ra nó đúng. Cô đã dành cả tuần cố gắng học thuộc những con số, những nghiên cứu, nhưng cô vẫn đang xử lý chúng như những vật trang trí gắn thêm vào câu chuyện của mình, chứ chưa thật sự hiểu cách để hai thứ ấy hòa quyện với nhau một cách tự nhiên.

Giờ giải lao giữa buổi, khi phần lớn các thành viên tản ra hành lang mua nước hoặc túm tụm trò chuyện, thầy Sơn gọi nhỏ Hạ Vy lại gần bàn giáo viên, nơi thầy đang xếp lại chồng giấy ghi chú.

"Em ngồi xuống một chút được không," thầy nói, không phải một câu hỏi mà là một lời mời nhẹ nhàng. Hạ Vy ngồi xuống chiếc ghế đối diện, hơi hồi hộp, không chắc mình sắp nghe điều gì.

"Thầy để ý thấy hai tuần nay em thay đổi cách tiếp cận khá nhiều," thầy Sơn nói, ánh mắt hiền hậu nhưng có gì đó rất sắc, như thể thầy đang nhìn thấu qua cả những gì Hạ Vy chưa nói ra. "Em đang cố gắng học theo lối lập luận của Việt Bách, đúng không?"

"Dạ..." Hạ Vy ngập ngừng, không chắc nên trả lời thế nào cho đúng. "Em nghĩ nếu không có dẫn chứng vững chắc thì câu chuyện của em sẽ mãi mãi chỉ là câu chuyện, không đủ sức thuyết phục trong một trận tranh biện thật sự."

Thầy Sơn gật đầu chậm rãi, nhưng ánh mắt thầy không hoàn toàn đồng tình. "Em nói không sai. Một lập luận tốt cần có cả hai — cảm xúc để chạm đến người nghe, và bằng chứng để thuyết phục lý trí họ. Nhưng thầy muốn em cẩn thận với một điều." Thầy dừng lại, như đang cân nhắc từng từ. "Đừng để việc học thêm kỹ năng logic biến thành việc em từ bỏ chính bản năng đã làm nên sự đặc biệt của em."

"Ý thầy là sao ạ?" Hạ Vy hỏi, giọng nhỏ lại.

"Thầy đã dạy CLB Tranh Biện mười hai năm rồi," thầy Sơn nói, ánh mắt như đang nhìn về một ký ức xa xôi. "Thầy từng chứng kiến rất nhiều học sinh giỏi kể chuyện, giỏi lay động cảm xúc, dần dần đánh mất chất riêng của mình vì cố gắng trở thành một phiên bản khác — thường là phiên bản giống người đang chiến thắng trước mắt các em. Kết quả là các em trở thành một bản sao mờ nhạt của người khác, thay vì một phiên bản mạnh mẽ hơn của chính mình."

Hạ Vy im lặng, những lời ấy chạm vào đúng nỗi sợ hãi sâu kín mà cô chưa từng nói ra thành lời — nỗi sợ rằng nếu cứ tiếp tục thế này, cô sẽ đánh mất chính mình chỉ để cố gắng không thua trước Việt Bách.

"Em có nhớ vị giám khảo năm ngoái đã nói gì với em không?" thầy Sơn hỏi, giọng nhẹ nhàng hơn.

Hạ Vy giật mình, không hiểu sao thầy lại biết chuyện đó — chắc hẳn Mỹ Duyên đã kể lại, hoặc chính cô đã vô tình để lộ ra trong một lúc nào đó. "Dạ, ông ấy nói phong cách của em thiếu khoa học, chỉ giỏi lay động cảm xúc chứ không có lập luận vững chắc," cô đáp, giọng khẽ run lên dù đã cố giữ bình tĩnh.

"Thầy nghĩ ông ấy đã sai một nửa," thầy Sơn nói, thẳng thắn đến mức khiến Hạ Vy ngẩng phắt lên nhìn thầy. "Đúng là một lập luận chỉ có cảm xúc mà không có bằng chứng thì chưa hoàn chỉnh — đó là nửa đúng. Nhưng ông ấy sai khi ngụ ý rằng cảm xúc là một khiếm khuyết cần phải loại bỏ, thay vì một công cụ cần được rèn giũa thêm. Một lập luận logic hoàn hảo mà không chạm được đến ai thì cũng vô dụng như một cỗ máy chạy hoàn hảo trong phòng thí nghiệm nhưng chẳng bao giờ được đưa ra sử dụng thực tế."

"Vậy thầy nghĩ em nên làm gì?" Hạ Vy hỏi, giọng đã bớt run hơn, thay vào đó là một sự tò mò thật sự.

"Học thêm cấu trúc, học thêm cách dùng dẫn chứng — điều đó đúng, em nên tiếp tục," thầy Sơn nói. "Nhưng đừng học nó như một cách để che giấu hay thay thế câu chuyện của mình. Học nó như một cách để bảo vệ câu chuyện ấy tốt hơn, để không ai có thể dễ dàng gạt bỏ nó chỉ vì thiếu một con số đi kèm. Câu chuyện của em có sức mạnh thật sự, Hạ Vy à. Đừng để một lời nhận xét, dù đau đến đâu, khiến em tin rằng nó không có giá trị."

Hạ Vy cảm thấy một cảm giác ấm áp lan tỏa trong lòng, khác hẳn với sự tự ti quen thuộc vẫn thường trực suốt một năm qua. Đây là lần đầu tiên kể từ sau buổi chung kết định mệnh ấy, có người trong giới tranh biện — một người có kinh nghiệm thật sự, không phải chỉ là lời an ủi của bạn bè hay gia đình — nói với cô rằng phong cách của cô không sai, chỉ là chưa hoàn thiện.

"Em cảm ơn thầy," cô nói, giọng nghẹn lại một chút.

"Đừng cảm ơn thầy vội," thầy Sơn cười, đứng dậy vỗ nhẹ vai cô. "Thầy mong sẽ thấy em áp dụng điều này vào buổi tập tiếp theo. Nói lý thuyết thì dễ, làm được mới khó."

Buổi tập tiếp tục sau giờ giải lao, và lần này khi đến lượt trình bày, Hạ Vy thử một cách tiếp cận khác hẳn. Thay vì cố nhét số liệu vào như một miếng vá, cô để câu chuyện dẫn dắt trước, rồi để chính diễn biến của câu chuyện tự nhiên mở ra chỗ trống cho dẫn chứng xuất hiện — như một lời giải thích cho lý do vì sao câu chuyện ấy không phải là trường hợp cá biệt, mà đại diện cho một vấn đề lớn hơn. Nhóm của cô, dù chỉ là buổi tập nội bộ nhỏ, đã lắng nghe với một sự tập trung khác hẳn buổi trước, và khi Mỹ Duyên đóng vai giám khảo đưa ra nhận xét, ánh mắt cô bạn sáng lên đầy phấn khích.

"Đây rồi," Mỹ Duyên nói, vỗ tay nhè nhẹ. "Đây chính xác là thứ tớ biết cậu có thể làm được."

Ở góc phòng bên kia, trong lúc thu dọn đồ chuẩn bị ra về, Hạ Vy tình cờ thấy Việt Bách đứng riêng một góc, điện thoại áp sát tai, gương mặt căng thẳng khác hẳn vẻ điềm tĩnh thường thấy. Cô không nghe rõ được cậu đang nói gì, chỉ thấy vai cậu hơi gồng lên, và câu trả lời cậu thốt ra ngắn gọn, gần như là những tiếng "vâng ạ" liên tục, giọng điệu cứng nhắc như đang nói chuyện với một người có quyền lực tuyệt đối hơn là một cuộc trò chuyện bình thường.

Khi cúp máy, Việt Bách đứng lặng một lúc, nhìn xuống màn hình điện thoại, biểu cảm thoáng qua một sự mệt mỏi mà Hạ Vy chưa từng thấy ở cậu trước đó — không phải sự mệt mỏi của một buổi tập dài, mà là thứ mệt mỏi sâu hơn, như đã tích tụ từ rất lâu. Cậu nhanh chóng lấy lại vẻ điềm tĩnh quen thuộc khi nhận ra có người đang nhìn mình, gật đầu chào Hạ Vy một cách xã giao rồi vội vã rời khỏi phòng, không nán lại trò chuyện với Kiệt như thường lệ.

"Cậu ấy phải về gấp à?" Hạ Vy hỏi Kiệt, cố gắng giữ giọng bình thường dù trong lòng vẫn còn vương vấn hình ảnh vừa rồi.

"Chắc lại có lịch học thêm hoặc gặp ba cậu ấy," Kiệt đáp, nhún vai, nhưng ánh mắt cậu thoáng qua một chút gì đó không thoải mái. "Việt Bách hiếm khi có thời gian rảnh thật sự đâu. Lịch trình của cậu ấy kín gần như từng giờ."

Hạ Vy không hỏi thêm, nhưng câu nói ấy cứ vương vấn trong đầu cô suốt cả buổi tối, xen lẫn với những lời khuyên của thầy Sơn mà cô vẫn đang cố gắng tiêu hóa hết. Cô nhận ra mình đang bắt đầu nhìn Việt Bách không còn đơn thuần là một đối thủ lạnh lùng, kiêu ngạo nữa, mà là một người có lẽ cũng đang mang theo áp lực của riêng mình, dù cô chưa hiểu rõ áp lực ấy lớn đến mức nào.

Về đến nhà, cô ngồi vào bàn học, mở cuốn sổ tay tranh biện ra, và lần đầu tiên viết xuống một dòng không phải về chiến thuật hay dẫn chứng, mà về chính cảm giác của mình lúc này: "Có lẽ mình đã sai khi nghĩ chỉ có một cách đúng để tranh biện. Và có lẽ, người mình từng nghĩ là hoàn toàn ngược lại với mình, thật ra cũng đang phải chiến đấu với những thứ mình không nhìn thấy được." Cô gấp cuốn sổ lại, tắt đèn bàn, nhưng câu hỏi ấy vẫn còn nằm lại đó trong bóng tối, chưa có lời giải đáp, chỉ chờ thời gian dần dần hé mở.