Chương 11 — Đài Phát Thanh Đêm Muộn

Email gửi đến hộp thư nội bộ của toàn đài vào lúc tám giờ tối hôm trước, khi Vy còn đang chuẩn bị cho ca phát sóng: "Kính mời toàn thể cán bộ, nhân viên Đài Phát Thanh - Truyền Hình Cẩm Dương có mặt tại Hội trường tầng bốn lúc 9 giờ sáng ngày mai để tham dự buổi lễ công bố quyết định bổ nhiệm Tổng giám đốc và định hướng phát triển giai đoạn mới của đài. Đề nghị các phòng ban bố trí sắp xếp công việc để tham dự đầy đủ." Không có gì trong dòng chữ ấy báo trước một cơn bão, chỉ là một thông báo hành chính khô khan như hàng trăm thông báo khác Vy từng đọc lướt qua trong mười tám tháng làm việc ở đài. Nhưng cô vẫn đọc nó ba lần liền, ngón tay dừng lại ở cụm từ "định hướng phát triển giai đoạn mới", cảm nhận một nỗi bất an quen thuộc, mơ hồ nhưng dai dẳng, giống hệt đám mây xám cô đã hình dung suốt mấy tuần qua giờ đang từ từ hạ thấp xuống, gần đến mức cô có thể ngửi thấy hơi ẩm của nó.

Sáng hôm sau, hội trường tầng bốn — nơi thường chỉ dùng cho những cuộc họp tổng kết cuối năm hoặc lễ trao giải nội bộ — đã kín gần hết ghế khi Vy bước vào lúc tám giờ bốn mươi lăm. Không khí khác hẳn ngày thường: không có tiếng cười đùa rôm rả trước giờ họp, không có tiếng gọi nhau í ới của đồng nghiệp thân quen, chỉ có tiếng ghế nhựa cọ vào nền gạch, tiếng thì thầm rời rạc, và một sự im lặng căng thẳng bao trùm như thể mọi người đều đang nín thở chờ một điều gì đó chưa rõ hình dáng. Thảo Nhi ngồi cạnh Vy, tay siết chặt cây bút, đầu gối rung nhẹ theo một nhịp điệu vô thức. Hải Đường ngồi hàng ghế sau, không nói gì, chỉ đưa mắt nhìn Vy một cái, như một lời nhắc cô hãy giữ vững.

Đúng chín giờ, cánh cửa hội trường mở ra, và ông Cao Việt Bình bước vào trước, theo sau là ba người mặc vest chỉnh tề mà phần lớn nhân viên đài chưa từng gặp mặt. Người đi đầu, dáng cao, tóc cắt ngắn gọn gàng, ánh mắt sắc và di chuyển liên tục quét qua khắp hội trường như đang định giá từng khuôn mặt, chính là Đỗ Bảo Toàn. Ông trạc ngoài bốn mươi, mặc bộ vest xám tro cắt may vừa vặn, không đeo cà vạt, chỉ có một chiếc cặp da mỏng cầm trên tay — thứ trang phục toát lên vẻ hiệu quả hơn là uy quyền phô trương, nhưng chính sự giản dị có tính toán ấy lại khiến Vy cảm thấy một áp lực rõ ràng hơn bất cứ bộ vest sang trọng nào.

Ông Bình bước lên bục, giọng có phần trang trọng khác thường. "Kính thưa toàn thể anh chị em cán bộ, nhân viên đài. Hôm nay, thay mặt ban lãnh đạo, tôi xin trân trọng giới thiệu ông Đỗ Bảo Toàn, người sẽ chính thức đảm nhận cương vị Tổng giám đốc Đài Phát Thanh - Truyền Hình Cẩm Dương kể từ hôm nay, theo quyết định điều động của tập đoàn truyền thông mẹ." Ông ngừng lại một nhịp, ánh mắt lướt nhanh qua hàng ghế nơi Vy ngồi, rồi tiếp tục, giọng đều đều cố giữ vẻ khách quan. "Xin mời ông Toàn có đôi lời phát biểu cùng toàn thể anh chị em."

Đỗ Bảo Toàn bước lên, không cầm giấy, chỉ đặt chiếc cặp da xuống bàn, mở laptop kết nối với màn hình chiếu phía sau. "Cảm ơn anh Bình. Chào tất cả các anh chị." Giọng ông rõ ràng, không quá lớn nhưng có sức nặng của người quen đứng trước đám đông, không hoa mỹ, đi thẳng vào vấn đề theo cách một người quản lý dự án trình bày báo cáo hơn là một lãnh đạo mới nhậm chức phát biểu cảm tưởng. "Tôi sẽ không nói nhiều về bản thân, vì tôi nghĩ thời gian của các anh chị quý hơn những lời giới thiệu khách sáo. Tôi đã có mười hai năm làm việc trong ngành truyền thông, từng phụ trách chuyển đổi mô hình vận hành ở hai đài phát thanh - truyền hình cấp tỉnh khác. Tôi về đây với một nhiệm vụ cụ thể tập đoàn giao phó: đưa Đài CDR trở thành một đơn vị tự chủ tài chính hoàn toàn trong vòng ba năm tới, không còn phụ thuộc vào ngân sách hỗ trợ."

Màn hình phía sau bật sáng, hiện lên một biểu đồ cột chia theo khung giờ phát sóng trong ngày, mỗi cột mang một màu khác nhau thể hiện tỷ lệ giữa chi phí vận hành và doanh thu quảng cáo thu về. Vy nhìn thấy cột biểu diễn khung giờ từ hai mươi ba giờ đến một giờ sáng — khung giờ của "Sóng Không Ngủ" — cao vọt lên ở phần chi phí, trong khi phần doanh thu chỉ là một dải màu mỏng manh nằm khiêm tốn phía dưới, gần như không đáng kể so với những cột khác của khung giờ ban ngày.

"Đây là bức tranh tổng thể về hiệu quả vận hành của đài trong mười hai tháng gần nhất," Đỗ Bảo Toàn nói, dùng con trỏ laser chỉ vào từng cột. "Như các anh chị thấy, có một sự lệch pha rất lớn giữa những khung giờ có đông người theo dõi, mang lại doanh thu quảng cáo ổn định, với những khung giờ vận hành tốn kém nhân sự, thiết bị, điện năng, nhưng lượng người nghe trực tiếp lại rất thấp, không đủ hấp dẫn các nhãn hàng đặt quảng cáo. Cụ thể, khung giờ đêm khuya, từ mười một giờ tối đến sáng, đang tiêu tốn xấp xỉ hai mươi tám phần trăm tổng chi phí nhân sự và vận hành của toàn đài, nhưng chỉ đóng góp chưa đến bốn phần trăm tổng doanh thu quảng cáo."

Một sự im lặng nặng nề lan khắp hội trường. Vy cảm thấy bàn tay mình lạnh đi, dù không khí trong phòng vẫn được điều hòa ở nhiệt độ bình thường. Cô liếc sang Thảo Nhi, thấy cô bạn đã ngừng hẳn việc rung đầu gối, ánh mắt dán chặt vào màn hình với vẻ căng thẳng không giấu nổi.

"Tôi muốn nói rõ, đây không phải là một buổi công bố quyết định cắt giảm cụ thể chương trình nào," Đỗ Bảo Toàn tiếp tục, giọng vẫn giữ nguyên sự điềm tĩnh có phần lạnh lùng. "Đây là buổi công bố định hướng. Trong ba tháng tới, chúng tôi sẽ tiến hành rà soát toàn diện, làm việc trực tiếp với từng phòng ban để đánh giá lại mô hình vận hành khung giờ đêm. Định hướng chung mà tập đoàn đặt ra là số hóa dần các khung giờ có hiệu quả kinh tế thấp, chuyển sang mô hình phát nhạc tự động có chọn lọc, kết hợp quảng cáo audio chèn tự động theo công nghệ mới — mô hình đã áp dụng thành công tại hai đài tôi từng phụ trách, giúp cắt giảm đến bảy mươi phần trăm chi phí vận hành khung giờ đêm mà vẫn duy trì được sóng liên tục hai mươi bốn trên hai mươi bốn giờ."

Một cánh tay giơ lên từ hàng ghế phía trước, thuộc về biên tập viên phụ trách chương trình buổi sáng, người đã từng lên tiếng lo lắng trong buổi họp giao ban hai tuần trước. "Xin hỏi anh, vậy những chương trình phát thanh nói hiện tại ở khung giờ đêm, như chương trình Sóng Không Ngủ, sẽ như thế nào trong định hướng này?"

Câu hỏi ấy khiến cả hội trường như nín thở. Vy cảm thấy tim mình đập chậm lại, nặng nề, mọi âm thanh xung quanh bỗng trở nên xa xăm, như thể cô đang nghe mọi thứ qua một lớp nước dày. Đỗ Bảo Toàn không hề tỏ ra bối rối trước câu hỏi trực diện ấy, ông gật đầu nhẹ, như đã lường trước sẽ có người hỏi đúng điều này.

"Câu hỏi rất hay, và tôi sẽ trả lời thẳng thắn, vì tôi không muốn các anh chị phải sống trong tin đồn." Ông lật sang một slide khác, nơi tên chương trình "Sóng Không Ngủ" xuất hiện cùng một loạt số liệu — lượng nghe trực tiếp trung bình, tỷ lệ tương tác mạng xã hội, chi phí nhân sự hằng tháng — được trình bày gọn gàng trong một bảng so sánh. "Sóng Không Ngủ, xét về mặt số liệu thuần túy, hiện là chương trình có tỷ lệ chi phí trên doanh thu cao nhất trong toàn bộ khung giờ đêm của đài. Tôi biết đây là chương trình có bề dày lịch sử, có ý nghĩa đặc biệt với đài, do cố phát thanh viên Lâm Trung Hiếu sáng lập, hiện do chị Lâm Tuyết Vy tiếp nối." Ông nhìn thẳng về phía Vy một thoáng, ánh mắt không có ác ý nhưng cũng không có sự mềm mỏng nào, chỉ là cái nhìn của một người đang xử lý một biến số trong bài toán lớn hơn. "Tôi tôn trọng điều đó. Nhưng tôi cũng phải nói thật, trong ba tháng rà soát tới, đây sẽ là một trong những chương trình được đưa vào diện đánh giá ưu tiên, vì chi phí vận hành của nó — bao gồm nhân sự biên tập, kỹ thuật viên âm thanh túc trực suốt hai giờ phát sóng trực tiếp mỗi đêm — đang là một gánh nặng rõ rệt so với hiệu quả doanh thu mang lại. Tôi không nói trước kết quả cuối cùng, vì tôi muốn dựa trên dữ liệu thực tế sau ba tháng rà soát, chứ không quyết định vội vàng ngay hôm nay. Nhưng tôi nghĩ, mọi người ở đây, đặc biệt là những ai đang trực tiếp phụ trách các chương trình khung giờ đêm, nên chuẩn bị tinh thần cho những thay đổi có thể sẽ xảy ra."

Vy ngồi bất động, hai bàn tay đan chặt vào nhau trên đùi, cảm giác như có một khối đá lạnh vừa được đặt lên lồng ngực cô, nặng đến mức cô phải cố gắng hít thở đều để không ai nhận ra sự xáo động đang diễn ra bên trong. Cô không khóc, không phản ứng ra mặt — nhiều năm đứng sau micro đã dạy cô cách giữ gương mặt bình thản ngay cả khi lòng đang giông bão — nhưng cô cảm nhận rõ ràng ánh mắt của vài đồng nghiệp gần đó lặng lẽ liếc về phía mình, một sự thương cảm pha lẫn tò mò mà cô không biết nên đón nhận thế nào.

Buổi họp kéo dài thêm gần bốn mươi phút, với những phần trình bày khác về kế hoạch phát triển nội dung số, về việc mở rộng đội ngũ sản xuất video ngắn cho mạng xã hội, về mục tiêu tăng trưởng doanh thu quảng cáo trong năm tới. Nhưng Vy gần như không còn nghe được gì nữa sau slide mang tên chương trình của mình, tâm trí cô cứ lặp đi lặp lại câu nói của Đỗ Bảo Toàn — "chuẩn bị tinh thần cho những thay đổi có thể sẽ xảy ra" — như một đoạn băng bị kẹt, chạy đi chạy lại không dừng.

Khi buổi họp kết thúc, mọi người lục tục đứng dậy, tiếng ghế cọ xát nền gạch vang lên hỗn loạn, những cuộc trò chuyện thì thầm lập tức bùng lên khắp hội trường như một cơn sóng bị dồn nén quá lâu giờ được giải phóng. Thảo Nhi nắm chặt tay Vy, giọng cô run rẩy hiếm thấy. "Chị Vy, em... em không biết phải nói gì nữa. Mình phải làm gì đó chứ, không thể ngồi yên nhìn chương trình bị xóa sổ như vậy được."

"Chị biết," Vy nói, giọng khẽ nhưng cố giữ vững, dù trong lòng cảm giác như vừa bị ai đó rút hết không khí ra khỏi phổi. "Nhưng bây giờ chị cần bình tĩnh lại đã. Mình còn ba tháng."

Hải Đường len qua đám đông tiến lại gần, không nói gì, chỉ đặt một tay lên vai Vy, cái chạm nhẹ nhàng nhưng chắc chắn, như một điểm tựa quen thuộc anh vẫn luôn là suốt mười tám tháng qua. Ánh mắt anh gặp ánh mắt Vy, và trong đó, cô đọc được một sự giận dữ âm thầm anh đang cố kìm nén, xen lẫn nỗi lo lắng dành cho cô nhiều hơn là cho chính bản thân mình.

Ông Cao Việt Bình đứng nán lại phía bục sân khấu, đang trao đổi ngắn gọn với Đỗ Bảo Toàn và hai người đi cùng, gương mặt ông giữ vẻ nghiêm nghị nhưng Vy nhận ra bàn tay ông siết chặt lấy tập tài liệu trên tay đến mức các đốt ngón tay hơi trắng bệch. Khi nhóm lãnh đạo rời khỏi hội trường, ông Bình đứng lại một mình một lúc, nhìn theo bóng họ khuất sau cánh cửa, rồi mới quay lại, ánh mắt tìm kiếm Vy giữa đám đông đang tản dần.

Ông bước tới, giọng nhỏ, chỉ đủ cho Vy nghe. "Vy, anh xin lỗi. Anh biết trước sẽ có buổi công bố này, nhưng anh không ngờ ông ấy sẽ nêu đích danh chương trình của em ngay hôm đầu tiên như vậy. Anh đã cố xin ông ấy để dữ liệu chung chung thôi, đừng gọi tên cụ thể, nhưng—" Ông ngừng lại, thở dài, một sự bất lực hiện rõ trên gương mặt đã có tuổi của ông. "Ông ấy nói làm việc phải minh bạch, không giấu diếm ai cả. Anh không biết nên mừng vì điều đó hay nên lo, vì minh bạch kiểu này cũng có nghĩa là các em không còn thời gian để chuẩn bị tinh thần từ từ nữa."

"Không sao đâu anh," Vy nói, cố nặn ra một nụ cười, dù cô cảm thấy nó chắc chắn không tự nhiên chút nào. "Ít ra bây giờ em biết mình đang đứng ở đâu, thay vì cứ phải đoán."

Ông Bình gật đầu, đưa mắt nhìn quanh hội trường đang vắng dần, rồi hạ giọng thấp hơn nữa. "Anh sẽ tìm cách, Vy à. Anh chưa biết cách gì, nhưng anh sẽ tìm. Ba em đã gây dựng chương trình này bằng cả đời ông, anh không thể đứng nhìn nó biến thành một hàng số trong bảng excel của ai đó mà không làm gì cả. Nhưng anh cũng không thể hứa trước với em điều gì chắc chắn, vì lần này, người ta không còn bàn chuyện rà soát nữa, mà đã bắt đầu đo đếm rồi."

Vy rời hội trường một mình sau khi mọi người đã tản ra gần hết, bước chậm dọc hành lang tầng bốn nơi ánh nắng ban ngày chiếu xiên qua ô cửa kính lớn, khác hẳn thứ ánh sáng vàng dịu quen thuộc của phòng thu ban đêm. Cô đi ngang qua bức ảnh treo nơi cầu thang — một trong những bức ảnh cũ của cha, chụp ông đang ngồi trước micro, nụ cười hơi lệch một bên môi quen thuộc — và dừng lại một lúc, nhìn thẳng vào đôi mắt trong bức ảnh như thể đang tìm kiếm một câu trả lời, một lời khuyên nào đó từ người đã không còn ở đây để nói cho cô nghe phải làm gì tiếp theo.

Cô nghĩ đến đoạn băng mười hai năm trước cô đã nghe lại trong phòng lưu trữ, đến câu cha cô từng nói trên sóng giữa một cơn khủng hoảng tài chính khác của đài — "chúng ta cứ tiếp tục, ngày nào còn được tiếp tục, hết lòng như ngày nào" — và tự hỏi liệu câu nói ấy, giờ đây, có còn đủ sức nặng để chống lại một biểu đồ cột lạnh lùng, một con số phần trăm không có chỗ cho cảm xúc, không có chỗ cho những lá thư viết tay, không có chỗ cho một giọng nói trầm ấm vang lên đúng mười một giờ đêm mỗi ngày suốt hai mươi hai năm.

Buổi chiều hôm ấy, thay vì về nhà nghỉ ngơi như thường lệ, Vy ở lại đài, ngồi lặng trong phòng thu B trống trải, ánh đèn chưa bật, chỉ có ánh sáng nhạt từ cửa sổ nhỏ hắt vào. Cô nhìn chiếc micro của cha, nhìn tấm bảng tên chương trình dán trên cửa kính đã hơi bong tróc ở góc, và lần đầu tiên trong suốt mười tám tháng, cô cảm thấy một nỗi sợ hãi hoàn toàn mới — không phải nỗi sợ mình không đủ giỏi để tiếp nối di sản của cha, mà là nỗi sợ mình sẽ không có cơ hội để chứng minh điều đó nữa, rằng chương trình có thể tắt sóng không phải vì cô thất bại, mà vì một bảng tính không hề biết đến sự tồn tại của những người như chị Bông ở bến xe, như cụ Ngộ với những câu chuyện về biển, như một người đàn ông vẫn thức suốt đêm canh giữ những đường ống dẫn nước cho cả một thành phố đang say ngủ.

Cô ngồi đó rất lâu, cho đến khi ánh chiều bên ngoài chuyển sang màu tím thẫm, báo hiệu một đêm phát sóng khác sắp bắt đầu, một đêm mà cô biết, dù muốn hay không, giọng nói của cô sẽ phải mang theo tất cả những gì vừa xảy ra hôm nay, dù cô chưa biết chính xác mình sẽ nói ra sao, sẽ giữ được bao nhiêu, sẽ để lộ bao nhiêu, trước hàng ngàn thính giả đang chờ đợi một Vy vẫn bình thản như mọi đêm.