Chương 17 — Đài Phát Thanh Đêm Muộn

Thứ Bảy, đúng như đã hẹn, Thảo Nhi xuất hiện tại quán cà phê nhỏ gần đài lúc chín giờ sáng, mang theo chiếc laptop cũ đã dán đầy sticker và một xấp giấy in kín chữ, đôi mắt thâm quầng vì rõ ràng đã thức trắng ít nhất một đêm để hoàn thiện thứ gì đó. Vy và Hải Đường đã ngồi sẵn ở bàn trong góc, tách cà phê trước mặt còn nguyên vì cả hai đều không có tâm trạng để nhấm nháp bất cứ điều gì trước khi biết Thảo Nhi định trình bày gì.

"Em xin lỗi vì bắt hai anh chị dậy sớm ngày cuối tuần," Thảo Nhi nói, kéo ghế ngồi xuống, mở laptop ra, những ngón tay gõ nhanh trên bàn phím với một sự phấn khích không giấu giếm dù cơ thể rõ ràng đang mệt mỏi. "Nhưng em nghĩ em đã tìm ra một hướng đi, và em cần trình bày ngay khi còn giữ được cái mạch suy nghĩ này, sợ để lâu lại quên mất chi tiết."

Cô xoay màn hình laptop về phía hai người, hiện lên một bản trình bày đơn giản với vài slide, tiêu đề lớn: "SÓNG KHÔNG NGỦ — VƯỢT RA NGOÀI SÓNG FM." "Em nghĩ mãi về câu ông Bình nói hôm họp — mình cần một mô hình vận hành mới không tốn thêm chi phí đáng kể nhưng vẫn giữ được cái hồn chương trình, đồng thời chứng minh được lượng người tiếp cận thực sự cao hơn con số rating truyền thống đo được. Và em nghĩ, câu trả lời không phải là bỏ sóng FM, mà là đưa chương trình song song lên nền tảng trực tuyến — livestream trực tiếp mỗi đêm qua một kênh mạng xã hội, kết hợp cắt những đoạn ngắn từ chương trình để đăng lại vào sáng hôm sau, làm nội dung riêng biệt có thể lan tỏa xa hơn khung giờ mười một giờ đêm."

Vy cúi người lại gần màn hình, chăm chú đọc slide tiếp theo, nơi Thảo Nhi đã vẽ sẵn một sơ đồ đơn giản: một chiếc micro ở trung tâm, tỏa ra ba nhánh — sóng FM truyền thống, livestream video trên nền tảng mạng xã hội, và các đoạn clip ngắn cắt lại sau chương trình. "Chị hiểu ý tưởng chung," Vy nói chậm rãi, "nhưng chị lo về chi phí thiết bị. Mình đâu có máy quay, đâu có người biết dựng, biên tập video. Nếu mình đầu tư sai chỗ, tiền mất mà hiệu quả không như mong đợi, lại càng khiến ông Toàn có thêm lý do để nói mình không biết quản lý ngân sách."

"Đó chính là phần em đã tính đến," Thảo Nhi đáp ngay, rõ ràng đã lường trước câu hỏi này. "Mình không cần máy quay chuyên nghiệp ngay từ đầu. Điện thoại của em, camera đủ tốt để livestream chất lượng ổn, chỉ cần thêm một chân đế nhỏ với một chiếc đèn LED giá rẻ, tổng chi phí chưa đến một triệu đồng. Em có thể tự học dựng clip cơ bản bằng ứng dụng miễn phí, em đã làm thử vài đoạn tối qua rồi, hai anh chị xem thử." Cô mở một video ngắn trên điện thoại, chỉ khoảng ba mươi giây, cắt từ đoạn ghi âm cuộc gọi của cụ Phan Đắc Ngộ trong một chương trình cũ, phụ đề chạy bên dưới, nền là hình ảnh tĩnh của chiếc micro trong phòng thu B với ánh đèn vàng dịu quen thuộc, kèm một đoạn nhạc nhẹ nhàng lót nền.

Hải Đường xem xong, gật gù, nhưng vẻ mặt anh vẫn còn dè dặt. "Chị không phản đối ý tưởng đưa chương trình lên mạng, Thảo Nhi à. Nhưng chị lo một điều khác — cái làm nên 'Sóng Không Ngủ' không chỉ là nội dung, mà là cái không khí riêng tư của nó. Người ta gọi vào lúc mười một giờ đêm, nói những điều họ có thể không bao giờ dám nói giữa ban ngày, vì họ tin đó là một không gian kín đáo, chỉ có giọng nói, không hình ảnh, không ai nhìn thấy mặt họ, không ai chụp màn hình đăng lên đâu đó. Nếu mình livestream cả video, có bình luận trực tiếp chạy ngang màn hình, có người xem gõ chữ vào, liệu thính giả cũ có còn cảm thấy an toàn để gọi vào tâm sự như trước không, hay họ sẽ rút lui, sợ bị nhận ra?"

Câu hỏi ấy khiến cả bàn im lặng một lúc. Vy gật đầu, cảm thấy nỗi lo của Hải Đường chạm đúng vào điều cô cũng đang mơ hồ cảm nhận nhưng chưa gọi thành tên được. Cô nghĩ ngay đến Đêm Trắng — một người đàn ông đã giữ kín danh tính suốt bảy tháng, người từng thú nhận sợ hãi chính cái khoảnh khắc lớp vỏ ẩn danh bị bóc đi — và tự hỏi, nếu chương trình chuyển sang hình thức có hình ảnh, có bình luận công khai, liệu anh có còn dám gọi vào nữa hay không, hay sợi dây mong manh nối hai người sẽ đứt lìa ngay từ chính giải pháp được nghĩ ra để cứu chương trình.

"Anh Đường nói đúng một điều em cũng trăn trở suốt đêm qua," Thảo Nhi nói, giọng chậm lại, không còn hào hứng bốc đồng như lúc đầu mà mang một sự cân nhắc thấu đáo hơn. "Nên em không đề xuất quay camera vào chính người gọi, dĩ nhiên rồi, việc đó vốn dĩ không khả thi vì phần lớn cuộc gọi vẫn qua điện thoại chứ không phải video call. Ý em là mình chỉ livestream hình ảnh chị Vy trong phòng thu, góc quay cố định, không đổi, giống hệt như một chương trình phát thanh có hình minh họa, không phải một buổi truyền hình trực tiếp kiểu giải trí. Người gọi vào vẫn hoàn toàn ẩn danh như trước, giọng họ vẫn chỉ là âm thanh, không ai nhìn thấy họ, không ai biết họ là ai. Phần bình luận, em sẽ tắt hẳn chức năng chat trực tiếp hiện lên màn hình lúc đang phát — chỉ cho phép người xem để lại bình luận sau khi chương trình kết thúc, giống như một cuốn sổ lưu niệm, không phải một luồng chữ chạy ngang gây xao nhãng, chen ngang giữa cuộc trò chuyện."

Vy cảm thấy một chút nhẹ nhõm, nhưng vẫn chưa hoàn toàn yên tâm. "Vậy còn phần cắt clip đăng lại sau đó? Nếu mình cắt một đoạn cuộc gọi của ai đó đăng lên mạng, dù không có hình ảnh người gọi, chỉ cần giọng nói và nội dung câu chuyện, đôi khi cũng đủ để người quen của họ nhận ra là ai. Mình không thể tự tiện lấy câu chuyện riêng tư của thính giả ra làm nội dung lan truyền mà không hỏi ý họ trước, dù mục đích là tốt."

Thảo Nhi gật đầu mạnh, ghi chú ngay vào cuốn sổ tay nhỏ cô mang theo. "Chị nói đúng, đó là điều em chưa nghĩ tới kỹ. Vậy mình cần một quy tắc rõ ràng — chỉ cắt và đăng lại những đoạn nào người gọi đã đồng ý trước, hoặc tốt hơn, ưu tiên những đoạn chính chị Vy nói, những đoạn đọc thư đã ẩn danh hóa hoàn toàn, hoặc xin phép trực tiếp ngay trên sóng, kiểu như 'nếu bạn đồng ý cho chúng tôi chia sẻ lại đoạn trò chuyện này, xin để lại một tín hiệu' — cách nào đó tôn trọng người ta mà vẫn giữ được sự tự nhiên, không biến nó thành một thủ tục xin phép cứng nhắc làm mất đi cảm giác gần gũi."

Hải Đường trầm ngâm một lúc, rồi lên tiếng, giọng đã bớt dè dặt hơn ban đầu. "Anh nghĩ, nếu làm được theo hướng đó — giữ nguyên cái lõi ẩn danh, riêng tư của người gọi, chỉ thêm một lớp hình ảnh và một kênh lan tỏa mới — thì đây không hẳn là biến chương trình thành thứ số hóa lạnh lùng như ông Toàn đang muốn. Ngược lại, nó có thể là bằng chứng sống động nhất cho thấy một chương trình có hồn, có con người thật, vẫn có thể tồn tại và phát triển trên nền tảng số, khác hẳn cái playlist nhạc tự động ông ấy định thay thế mình. Đây không phải mình đang thua cuộc trước làn sóng số hóa, mà là mình đang chứng minh, số hóa không nhất thiết phải giết chết cái hồn của một chương trình, nếu làm đúng cách."

Câu nói ấy như một cánh cửa mở ra, khiến không khí quanh bàn cà phê thay đổi hẳn, từ sự dè dặt thận trọng chuyển sang một luồng năng lượng mới, dù vẫn còn thận trọng nhưng đã có thêm hy vọng. Vy nhìn hai người bạn đồng nghiệp của mình, cảm thấy một sự ấm áp dâng lên giữa những lo âu chồng chất suốt mấy ngày qua — cô không hề đơn độc trong cuộc chiến này, và có lẽ, chính sự khác biệt trong cách nhìn của mỗi người, khi được đặt cạnh nhau, lại tạo ra một giải pháp cân bằng hơn bất cứ ai trong số họ có thể nghĩ ra một mình.

"Vậy mình bắt đầu từ đâu?" Vy hỏi, cầm bút, kéo một tờ giấy trắng lại gần mình, sẵn sàng phác thảo kế hoạch cụ thể.

"Em nghĩ mình cần một giai đoạn thử nghiệm trước, khoảng một tuần, chỉ livestream nội bộ, chưa công bố rộng rãi, để chị Vy quen với việc có camera trong phòng thu, để tụi mình chỉnh sửa quy trình cho trơn tru trước khi ra mắt chính thức," Thảo Nhi nói, lật sang slide tiếp theo đã có sẵn một dòng thời gian được chia thành từng tuần. "Sau đó, tuần thứ hai, mình công bố chính thức trên fanpage của đài, kết hợp với vài bài viết kể lại câu chuyện của chương trình — về ba chị, về cụ Ngộ, về cô Xuân, về hành trình mười tám tháng chị tiếp nối di sản — để tạo sự chú ý ban đầu. Từ tuần thứ ba trở đi, mình theo dõi số liệu thật kỹ, xem lượng người xem trực tiếp, lượng tương tác, lượng chia sẻ, để có đủ dữ liệu trình bày với ông Toàn trước hạn hai mươi tháng chín."

"Còn phần chi phí, em đã tính sơ bộ chưa?" Hải Đường hỏi, giọng đã mang tính thực tế của một người quen với việc phải cân đo từng khoản trong ngân sách eo hẹp của một chương trình vốn đã bị coi là gánh nặng.

"Em tính rồi," Thảo Nhi đáp, lật sang slide cuối cùng, một bảng chi phí đơn giản gồm vài dòng. "Chân đế điện thoại, đèn LED, một microphone rời nhỏ để cải thiện chất lượng âm thanh khi quay — vì micro trong phòng thu đã tốt cho phát thanh nhưng cần thêm một chiếc mic nhỏ gắn ngoài để hình ảnh và âm thanh đồng bộ tốt hơn khi phát trên nền tảng video — tổng cộng khoảng hai triệu rưỡi, một lần duy nhất, không phát sinh chi phí vận hành hằng tháng đáng kể ngoài thời gian công sức của tụi mình. So với chi phí nhân sự và vận hành hằng tháng của cả chương trình, đây gần như không đáng kể, nhưng lại có thể mở ra một kênh tiếp cận hoàn toàn mới."

Vy ghi chép lại từng con số, cảm thấy trong lòng dần hình thành một cấu trúc rõ ràng hơn cho thứ trước đó chỉ là một khối lo âu mơ hồ. "Chị sẽ trình bày việc này với anh Bình vào thứ Hai," cô nói. "Nhưng chị nghĩ, trước khi trình với anh Bình, tụi mình nên thử nghiệm ngay tối nay, âm thầm thôi, không công bố, chỉ để xem thực tế vận hành có trơn tru như trên giấy hay không. Chị không muốn đến lúc trình bày với anh Bình rồi mới phát hiện có vấn đề kỹ thuật không lường trước."

Cả ba đồng ý, và buổi chiều hôm đó, Thảo Nhi mang chân đế, đèn LED, chiếc micro nhỏ mới mua vội ở một cửa hàng điện tử gần chợ, đến phòng thu B sớm hơn thường lệ để lắp đặt thử. Hải Đường giúp cô chỉnh góc máy sao cho không quay trực diện vào những thiết bị nhạy cảm của phòng thu, chỉ tập trung vào Vy ngồi trước micro quen thuộc của cha, với backdrop là bức tường gỗ ấm áp và ánh đèn vàng dịu đặc trưng đã gắn liền với hình ảnh chương trình suốt hai mươi hai năm.

Buổi tối, khi đèn ON AIR bật sáng đúng mười một giờ, một chiếc điện thoại nhỏ đặt trên chân đế bắt đầu ghi hình, không phát trực tiếp công khai mà chỉ lưu lại để cả nhóm xem thử sau đó. Vy cảm thấy có chút gượng gạo trong những phút đầu tiên, ý thức về sự hiện diện của ống kính khiến cô hơi cứng người, giọng nói thiếu đi sự tự nhiên vốn có, nhưng dần dần, khi những cuộc gọi bắt đầu đến, khi cô lại chìm vào nhịp điệu quen thuộc của việc lắng nghe và trò chuyện, cô quên bẵng đi sự tồn tại của chiếc điện thoại đang ghi hình, để cho giọng nói của mình trôi tự nhiên như mọi đêm.

Sau chương trình, cả ba ngồi lại xem đoạn ghi hình, Thảo Nhi cắt thử một đoạn ngắn ba mươi giây từ phần Vy đọc một lá thư cảm động của một tài xế xe tải đường dài, thêm phụ đề, thêm nhạc nền nhẹ. Khi xem lại, chính Vy cũng phải ngạc nhiên trước cảm giác đoạn clip mang lại — nó không hề phá vỡ sự riêng tư, sự ấm áp vốn có, ngược lại, hình ảnh chiếc micro cũ, ánh đèn vàng, gương mặt Vy chăm chú lắng nghe, dường như còn làm nổi bật hơn cái chất "con người thật" mà một playlist nhạc tự động không bao giờ có thể tái tạo được.

"Chị nghĩ mình có thể làm được," Vy nói, giọng cô mang một niềm tin mới mẻ, dù vẫn còn thấp thoáng lo âu về những gì phía trước. "Không phải để thắng ông Toàn bằng con số, mà để cho ông ấy thấy, cho tất cả mọi người thấy, cái mà chương trình này có, không phải thứ có thể thay thế bằng một thuật toán chọn nhạc."

Thảo Nhi mỉm cười, đôi mắt thâm quầng vì thiếu ngủ giờ đây ánh lên một niềm vui thực sự. "Vậy là mình có kế hoạch rồi, chị Vy à. Sáu tuần, nghe thì ngắn, nhưng ít ra bây giờ mình không còn đứng đó chờ đợi số phận nữa, mình đang tự cầm lái."

Hải Đường gật đầu, bắt đầu thu dọn thiết bị, ánh mắt anh khi nhìn Vy mang một sự tự hào lặng lẽ. "Ba em chắc sẽ tự hào lắm, nếu ông thấy các em ngồi đây, tìm cách giữ lấy chương trình bằng chính những công cụ mà thời ông chưa từng có. Anh nghĩ, đây không phải là phản bội lại cái cũ để chạy theo cái mới, mà là tìm cách để cái cũ sống tiếp trong một hình hài mới, vẫn giữ nguyên trái tim của nó."

Vy nhìn ra ngoài cửa sổ nhỏ của phòng thu, nơi thành phố Cẩm Dương đang chìm dần vào giấc ngủ khuya, và trong lòng cô, lần đầu tiên kể từ khi nhận được văn bản chính thức sáng thứ Hai, một cảm giác gần giống như hy vọng thật sự bắt đầu nhen nhóm, mỏng manh nhưng kiên định, giống hệt ngọn đèn nơi mũi biển vẫn cháy sáng bất kể sóng gió, chỉ cần có người còn tin vào nó, còn chăm sóc cho nó, nó sẽ không bao giờ tắt hẳn.