Chương 25 — Hành Trình Của Chiếc Trống Đồng Mất Tích

Ba tuần sau đêm đột kích, phòng giám định của Bảo tàng Cổ vật Sông Hồng sáng rực dưới hệ thống đèn chuyên dụng, nơi chiếc trống đồng LU-07 được đặt trên bàn thao tác bằng thép không gỉ, xung quanh là một hội đồng giám định gồm năm chuyên gia đầu ngành, trong đó có cả Diễm, lần này không phải với tư cách điều tra viên, mà với tư cách chuyên viên giám định được mời tham gia hội đồng vì kiến thức chuyên sâu về hoa văn Đông Sơn.

"Kết quả phân tích quang phổ huỳnh quang tia X xác nhận thành phần hợp kim đồng - thiếc - chì với tỷ lệ đặc trưng của giai đoạn giữa văn hóa Đông Sơn, khoảng hai ngàn hai trăm năm cách ngày nay, sai số cộng trừ một trăm năm," một chuyên gia đọc báo cáo, giọng trang trọng. "Phương pháp định tuổi bằng nhiệt phát quang trên mẫu đất bám dính trong các khe hoa văn cũng cho kết quả tương thích, củng cố thêm độ tin cậy cho niên đại này."

"Về mặt hoa văn," một chuyên gia khác tiếp lời, "họa tiết chim lạc chín cánh xếp vòng trên tang trống là hoàn toàn độc nhất trong toàn bộ hệ thống trống đồng Đông Sơn đã được ghi nhận cho tới nay, kể cả so với các sưu tập lớn tại các bảo tàng quốc gia và quốc tế. Đây có thể sẽ mở ra một hướng nghiên cứu mới về ý nghĩa biểu tượng số học trong nghệ thuật Đông Sơn, một đề tài tôi tin sẽ thu hút sự quan tâm lớn từ giới khảo cổ học khu vực và quốc tế trong nhiều năm tới."

Diễm ngồi lặng nghe, một cảm giác tự hào lẫn xúc động dâng lên trong lòng, khác hẳn cảm giác căng thẳng nghẹt thở của những tuần trước đó. Đây là công việc cô yêu thích nhất — không phải rượt đuổi, không phải đối chất, mà là khoảnh khắc lặng lẽ này, khi một hiện vật cổ xưa cuối cùng cũng được trả lại đúng vị trí của nó trong dòng chảy tri thức nhân loại.

Chủ tọa hội đồng, một giáo sư khảo cổ học lớn tuổi từng có thời gian làm việc chung với thầy Trác nhiều năm trước, quay sang Diễm, giọng trầm ấm. "Cô Diễm, tôi nghĩ cô nên là người viết báo cáo khoa học chính thức đầu tiên về hiện vật này. Không ai hiểu rõ hành trình của nó, cả về mặt học thuật lẫn về mặt con người, hơn cô."

Diễm gật đầu, nghẹn ngào không nói nên lời trong giây lát. "Tôi sẽ dành phần mở đầu báo cáo để ghi nhận công lao của người đã dạy tôi mọi điều tôi biết về hoa văn Đông Sơn," cô nói cuối cùng, giọng khẽ nhưng chắc chắn. "Dù ông ấy không còn ở đây để chứng kiến ngày này."

Cả phòng giám định im lặng một lúc, những ánh mắt đồng cảm hướng về phía cô, nhiều người trong số đó từng biết và kính trọng Lương Việt Trác khi ông còn sống, hiểu rõ trọng lượng của câu nói ấy.

Sau buổi giám định, Diễm được mời tham dự một cuộc họp ngắn với ban lãnh đạo bảo tàng và đại diện Cục Di sản Văn hóa, thảo luận về kế hoạch trưng bày chính thức chiếc trống trong thời gian tới, cũng như cập nhật về tiến trình pháp lý của vụ án.

"Về phần Vũ Bách Long," đại diện pháp lý thông báo, "cơ quan điều tra đã khởi tố với các tội danh buôn lậu cổ vật, làm giả tài liệu, và che giấu tội phạm liên quan tới cái chết mười hai năm trước. Do thiếu chứng cứ trực tiếp về hành vi cố ý gây thương tích dẫn tới chết người, tội danh liên quan tới cái chết chỉ có thể truy tố ở mức che giấu hiện trường và không tố giác tội phạm, mức án dự kiến sẽ không cao như nhiều người mong đợi, dù tổng hợp với các tội danh buôn lậu khác, ông ta vẫn sẽ phải chịu một bản án dài hạn đáng kể."

Diễm gật đầu, không phản ứng gì thêm, dù trong lòng cô có một sự pha trộn phức tạp giữa chấp nhận và tiếc nuối. Cô đã học được, qua nhiều năm làm nghề, rằng công lý pháp lý và công lý cảm xúc hiếm khi hoàn toàn trùng khớp với nhau, và đôi khi, điều tốt nhất một người có thể làm là chấp nhận khoảng cách đó mà không để nó nuốt chửng mình.

"Còn về ông Tạ Bách Sơn?" cô hỏi.

"Ông ấy đã hợp tác đầy đủ trong suốt quá trình điều tra, cung cấp bằng chứng quan trọng dẫn tới việc phá án," đại diện pháp lý nói. "Xét tình tiết giảm nhẹ đáng kể, viện kiểm sát đề xuất mức án treo cho các tội danh liên quan tới việc sử dụng giấy tờ giả, kèm theo nghĩa vụ nộp phạt và chuyển giao toàn bộ tài sản có nguồn gốc từ các giao dịch bất minh trước đây cho nhà nước. Gallery Hoài Cổ Đường sẽ phải đóng cửa vĩnh viễn theo quyết định thu hồi giấy phép kinh doanh, nhưng ông ấy sẽ không phải ngồi tù, với điều kiện tiếp tục hợp tác đầy đủ trong các giai đoạn tố tụng còn lại."

Diễm cảm thấy nhẹ nhõm khi nghe tin này, dù cô biết rõ Tạ Bách Sơn còn phải đối mặt với một hình phạt khác, có lẽ nặng nề không kém — sự sụp đổ của cả một sự nghiệp, một danh tiếng ông đã dày công xây dựng suốt hơn một thập niên, giờ đây sẽ mãi mãi gắn liền với một vụ bê bối mà công chúng khó lòng quên đi nhanh chóng.

Vài ngày trước, cô đã tới thăm ông lần cuối trước khi phiên xét xử chính thức diễn ra, tại chính căn nhà nhỏ ông chuyển tới sau khi rời khỏi biệt thự từng là Hoài Cổ Đường. Không còn những món cổ vật quý giá trưng bày khắp phòng khách, chỉ còn lại vài vật dụng đơn giản và tấm ảnh đen trắng chụp cảng Vịnh Sa, thứ duy nhất ông giữ lại từ cả một sự nghiệp đã sụp đổ.

"Tôi sẽ bắt đầu lại, bằng cách nào đó," ông nói với cô hôm ấy, giọng bình thản hơn cô tưởng. "Có thể không phải trong ngành sưu tầm nữa. Nhưng tôi nghĩ, lần đầu tiên sau rất nhiều năm, tôi có thể nhìn vào gương mà không cần né tránh ánh mắt của chính mình."

Diễm không có câu trả lời hoàn hảo cho ông lúc đó, chỉ siết chặt tay ông một lần trước khi rời đi, một cử chỉ đơn giản nhưng chân thành, thay cho tất cả những lời an ủi sáo rỗng cô có thể nói ra mà không thực sự cảm thấy đúng.

Cuộc họp kết thúc, Diễm bước ra hành lang bảo tàng, nơi Hải đang đợi cô, tay cầm hai ly cà phê như một thói quen đã hình thành suốt những tuần vừa qua.

"Chị thấy sao?" anh hỏi, đưa cho cô một ly.

"Không hoàn hảo," Diễm đáp, nhấp một ngụm cà phê ấm. "Nhưng có lẽ đó mới là công lý thực sự trông như thế nào, ngoài đời thực — không bao giờ trọn vẹn tuyệt đối, nhưng đủ để những người liên quan phải đối diện với hậu quả hành động của mình, theo những cách khác nhau."

Hải gật đầu, cùng cô bước dọc hành lang, hướng về phía khu trưng bày chính của bảo tàng, nơi các nhân viên kỹ thuật đang dựng một bục trưng bày mới, chuẩn bị cho buổi lễ ra mắt chính thức chiếc trống đồng LU-07 dự kiến diễn ra vào cuối tuần này — không phải một buổi lễ hoành tráng phô trương, mà một nghi thức đơn giản, trang trọng, đúng với tinh thần mà cả Diễm và ban lãnh đạo bảo tàng đều mong muốn.

"Còn về manh mối chị tìm được từ lời khai của Long," Hải nói, giọng chuyển sang nghiêm túc hơn, "về cuộc gọi 'giải quyết nội bộ' năm xưa — chúng tôi đã bắt đầu rà soát danh sách các quan chức từng có thẩm quyền tại khu vực cảng Vịnh Sa giai đoạn đó. Sẽ mất thời gian, có thể rất lâu, và có thể sẽ không bao giờ tìm ra câu trả lời trọn vẹn. Nhưng chúng tôi sẽ không bỏ cuộc."

Diễm nhìn anh, một sự biết ơn sâu sắc dâng lên mà cô không cần diễn đạt thành lời hoa mỹ. "Cảm ơn anh," cô nói đơn giản. "Vì tất cả mọi thứ, không chỉ riêng điều đó."

Họ dừng lại trước bục trưng bày còn dang dở, nhìn chiếc trống đồng qua lớp vải phủ tạm, chờ đợi ngày nó chính thức được vén màn trước công chúng, kết thúc một hành trình đã kéo dài quá lâu để có thể gói gọn trong bất kỳ từ ngữ đơn giản nào.

Diễm đặt tay lên lớp vải phủ, cảm nhận đường nét gồ ghề của hoa văn ẩn bên dưới, và trong khoảnh khắc đó, cô chợt nhận ra mình đang mỉm cười, một nụ cười tự nhiên, không gượng gạo, lần đầu tiên kể từ đêm mưa cách đây hơn một tháng khi cô nhận cuộc điện thoại báo tin dữ giữa khuya.

"Chú Khoát sẽ tới dự lễ ra mắt cuối tuần này chứ?" Hải hỏi, phá vỡ khoảng lặng.

"Chắc chắn rồi," Diễm đáp, ánh mắt vẫn không rời khỏi lớp vải phủ. "Tôi đã hứa với chú ấy, chú sẽ là người đầu tiên, ngay sau tôi, được đứng trước hiện vật này khi nó chính thức trở về đúng vị trí của nó."

Cô nhìn đồng hồ trên tường hành lang, rồi nhìn Hải, một ý nghĩ chợt lóe lên. "Còn vài ngày nữa thôi. Tôi nghĩ tôi cần chuẩn bị một bài phát biểu, dù tôi chưa từng giỏi khoản đó. Anh có thể giúp tôi xem lại bản thảo không?"

"Bất cứ lúc nào," Hải đáp, nụ cười nhẹ nhàng nở trên môi anh. "Đó là điều tối thiểu tôi có thể làm, sau tất cả những gì chúng ta đã cùng nhau trải qua."

Hai người rời khỏi hành lang bảo tàng, bước ra ngoài trời chiều muộn, ánh nắng nhạt dần trên những mái ngói cổ kính, mang theo một sự bình yên hiếm hoi mà cả hai đều xứng đáng được tận hưởng sau một hành trình dài đằng đẵng vừa khép lại phần lớn, dù vẫn còn để ngỏ một vài câu hỏi chưa có lời đáp trọn vẹn.