Chương 26 — Hành Trình Của Chiếc Trống Đồng Mất Tích

Buổi lễ ra mắt diễn ra vào sáng thứ Bảy, không kèn trống rình rang, không thảm đỏ, không hàng trăm khách mời như những sự kiện văn hóa lớn Diễm từng tham dự trong vai trò chuyên viên bảo tàng. Ban lãnh đạo cố tình giữ quy mô nhỏ, trang trọng, đúng với đề nghị của chính Diễm khi cô góp ý cho ban tổ chức: đây không phải một sự kiện để ăn mừng, mà là một nghi thức để hoàn tất một hành trình.

Khu trưng bày mới được bố trí ở gian chính của bảo tàng, ánh sáng chuyên dụng chiếu chếch từ phía trên xuống, đúng góc để làm nổi bật từng đường nét hoa văn mà không gây chói lóa hay tạo bóng đổ làm mờ chi tiết. Chiếc trống đồng LU-07 đặt trên bệ kính chống ẩm, tấm biển chú thích bên cạnh ghi đầy đủ thông tin khoa học: niên đại, thành phần hợp kim, đặc điểm hoa văn độc bản, và một dòng nhỏ ở cuối, theo đề nghị của Diễm: "Hiện vật được thu hồi năm nay sau một chuyên án điều tra kéo dài, với sự đóng góp của nhiều cá nhân và đơn vị."

Không có tên riêng nào được nhắc tới trong tấm biển ấy — không phải Diễm, không phải Hải, không phải bất kỳ ai — một quyết định cô kiên quyết giữ vững trước một vài ý kiến muốn ghi công cụ thể hơn. Với cô, hiện vật này không thuộc về bất kỳ cá nhân nào. Nó thuộc về lịch sử, về những người đã khắc nên nó hơn hai ngàn năm trước, và về tất cả những ai, qua nhiều thế hệ, đã cố gắng gìn giữ nó không bị lãng quên hay thất lạc.

Ông Khoát tới sớm, dáng đi chậm rãi hơn lần đầu Diễm ghé thăm nhà ông cách đây không lâu, nhưng ánh mắt ông sáng lên khi bước vào gian trưng bày, dừng lại thật lâu trước chiếc trống, không nói một lời nào, chỉ đứng đó, hai tay chắp sau lưng, như một người lính già đứng trước một tượng đài.

"Anh Trác sẽ thích cách bố trí ánh sáng này," ông nói cuối cùng, giọng khàn đi vì xúc động. "Ông ấy luôn nói ánh sáng sai góc có thể giết chết vẻ đẹp của một hoa văn còn tệ hơn cả thời gian."

Diễm đứng cạnh ông, mỉm cười, không cần nói thêm gì, chỉ để khoảnh khắc ấy tồn tại theo đúng nhịp điệu lặng lẽ của nó.

Cô nhớ lại lần đầu tiên gặp ông Khoát trong căn nhà nhỏ ngoại thành, chiếc hộp các-tông cũ dán băng dính nhiều lớp ghi "48A — lưu nội bộ" đặt sẵn trên bàn, và câu nói ông từng thốt ra khi cô gọi điện báo tin đêm khuya: "Chú vẫn nghĩ ngày này rồi sẽ tới. Chỉ là chú không ngờ nó tới muộn đến vậy." Giờ đây, đứng cạnh ông trước hiện vật đã được thu hồi, cô hiểu rằng "muộn" không phải là từ duy nhất có thể dùng để mô tả hành trình này. Nó cũng là "đúng lúc" — đúng lúc để cô đủ trưởng thành, đủ kinh nghiệm, đủ can đảm để hoàn thành điều mà mười hai năm trước cô còn quá trẻ để một mình gánh vác.

Chử Vĩnh Trù và Doanh cũng có mặt, đại diện cho đoàn khai quật Gò Lãng Uyên — nơi giờ đây, sau khi vụ án khép lại, công tác khai quật đã được nối lại với hệ thống an ninh được nâng cấp toàn diện theo khuyến nghị của Diễm. Doanh, không giấu được sự phấn khích của tuổi trẻ, chụp hàng chục tấm ảnh bằng điện thoại, thì thầm với Diễm rằng cậu sẽ gửi những tấm ảnh này về khoe với cả nhà.

Elena Marchetti, dù không thể có mặt trực tiếp, đã gửi một đoạn video ngắn qua thư điện tử, được phát trên màn hình nhỏ đặt cạnh khu trưng bày, lời chúc mừng bằng tiếng Anh có phụ đề tiếng Việt, kết thúc bằng một câu mà Diễm nghe xong phải quay đi giấu những giọt nước mắt bất chợt: "Mỗi hiện vật tìm lại được là một chiến thắng nhỏ cho ký ức của cả nhân loại. Xin chúc mừng, và xin cảm ơn vì đã không bao giờ từ bỏ."

Tạ Bách Sơn không có mặt — theo thỏa thuận, ông vẫn đang trong giai đoạn thi hành các nghĩa vụ pháp lý, không tiện xuất hiện công khai tại một sự kiện của bảo tàng. Nhưng buổi sáng hôm đó, Diễm nhận được một tin nhắn ngắn từ số điện thoại của ông: "Tôi biết hôm nay là ngày trọng đại. Chúc mừng cô, và chúc mừng cả những người đã khuất."

Đến gần cuối buổi lễ, một chuyên gia phục dựng âm thanh, người từng tham gia dự án nghiên cứu tái tạo âm sắc trống đồng cổ tại một viện nghiên cứu, xin phép được thực hiện một thử nghiệm ngắn: gõ nhẹ một nhịp duy nhất lên mặt trống, đủ nhẹ để không gây bất kỳ rủi ro nào cho hiện vật, chỉ để ghi âm lại âm sắc nguyên bản cho mục đích nghiên cứu lưu trữ.

Cả gian trưng bày im lặng tuyệt đối khi ông nâng chiếc dùi gỗ bọc vải mềm, đưa nhẹ xuống mặt trống.

Một âm thanh trầm, ngân dài, đặc trưng của đồng cổ, vang lên trong không gian gian trưng bày, lan tỏa qua từng ngóc ngách, chạm vào từng người có mặt theo một cách khác nhau — với ông Khoát, đó là âm thanh của một lời hứa cuối cùng đã được thực hiện; với Chử Vĩnh Trù và Doanh, đó là âm thanh của công sức khai quật không uổng phí; với Diễm, đó là âm thanh đầu tiên chiếc trống này phát ra sau hơn hai ngàn năm im lặng dưới lòng đất, và sau một hành trình dài đằng đẵng suýt khiến nó biến mất vĩnh viễn khỏi thế giới.

Âm thanh ngân dài rồi tắt hẳn, để lại một khoảng lặng sâu lắng trong gian trưng bày, không ai vội vàng lên tiếng phá vỡ nó.

Diễm rút từ trong túi áo ra cuốn sổ da sờn, vật bất ly thân suốt mười hai năm qua, cầm nó trong tay một lúc lâu trước khi bước tới quầy lưu trữ tài liệu của bảo tàng, nơi một nhân viên lưu trữ đang chờ sẵn theo lịch hẹn cô đã đặt trước.

"Tôi muốn hiến tặng cuốn sổ này cho kho lưu trữ của bảo tàng," cô nói, giọng chắc chắn dù tay vẫn còn lưu luyến. "Không phải để cất đi, mà để bất kỳ nhà nghiên cứu nào sau này, khi cần tìm hiểu về lịch sử điều tra chống buôn lậu cổ vật ở nước ta, đều có thể tiếp cận được những ghi chép này. Thầy tôi hẳn sẽ muốn nó được sử dụng, không phải được thờ phụng."

Người nhân viên lưu trữ gật đầu, cẩn trọng đặt cuốn sổ vào một hộp bảo quản chuyên dụng, ghi mã số phân loại lên nhãn dán. Diễm nhìn cuốn sổ lần cuối trước khi nắp hộp khép lại, một cảm giác vừa trống trải vừa nhẹ nhõm len vào lòng cô — trống trải vì phải buông tay một vật gắn bó suốt hơn một thập niên, nhẹ nhõm vì biết rằng những gì trong đó, cuối cùng, đã hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh của nó.

"Chị có muốn giữ lại một bản sao số hóa không?" người nhân viên hỏi, đã quen với việc nhiều người hiến tặng vẫn muốn lưu lại một phiên bản riêng cho mình. "Chúng tôi có thể quét toàn bộ trước khi đưa vào kho lưu trữ chính thức."

Diễm suy nghĩ một lúc, rồi lắc đầu. "Không cần. Những gì quan trọng nhất trong đó, tôi đã thuộc lòng từ lâu rồi. Phần còn lại, hãy để nó thuộc về nơi nó có thể giúp ích được nhiều người nhất, không chỉ riêng tôi."

Cô quay trở lại gian trưng bày chính, đứng cạnh Hải, cả hai cùng nhìn chiếc trống đồng dưới ánh đèn chuyên dụng, hoa văn chim lạc chín cánh lấp lánh như đang chuyển động nhẹ nhàng trong luồng ánh sáng tĩnh lặng.

"Chuyên án 48A," Hải nói khẽ, "chính thức được đóng lại trong hồ sơ chiều nay, với ghi chú bổ sung đầy đủ về những phát hiện mới liên quan tới nguyên nhân cái chết của Phó Giáo sư Lương Việt Trác. Không phải một kết luận trọn vẹn tuyệt đối, nhưng đủ để công nhận rằng ông ấy đã hy sinh trong khi thi hành một cuộc điều tra chính đáng, không phải một tai nạn đơn thuần như hồ sơ cũ từng ghi."

Diễm gật đầu, mắt vẫn không rời khỏi hoa văn chín cánh chim lạc, cảm nhận một sự bình yên chậm rãi lan tỏa khắp người, khác hẳn mọi cảm xúc dữ dội cô từng trải qua suốt hành trình vừa qua.

"Cảm ơn thầy," cô thì thầm, quá khẽ để ai khác ngoài chính cô có thể nghe thấy, "vì đã không bao giờ thực sự rời xa."

Ông Khoát bước tới, đứng giữa hai người, nhìn chiếc trống thêm một lần nữa trước khi quay sang cả Diễm và Hải, giọng ông có phần đùa vui hiếm hoi. "Hai đứa còn định làm việc chung với nhau bao lâu nữa? Cục Di sản và Cảnh sát kinh tế đâu phải lúc nào cũng có cớ để phối hợp thường xuyên như hai tuần vừa qua."

Diễm và Hải nhìn nhau, cả hai đều bật cười nhẹ trước câu hỏi bất ngờ của ông, một tiếng cười giải tỏa sau quá nhiều căng thẳng dồn nén.

"Chắc tôi vẫn cần một đối tác đủ am hiểu dòng tiền và vận đơn, phòng khi có vụ án nào khác," Diễm nói, liếc nhìn Hải với một nụ cười tinh nghịch hiếm thấy ở cô.

"Còn tôi," Hải đáp, "vẫn cần một người biết đọc hoa văn giỏi hơn đọc số liệu ngân hàng." Anh ngừng lại, ánh mắt dịu dàng hẳn. "Nhưng có lẽ, lần tới, tôi mong chúng ta gặp nhau vì một lý do nào đó không liên quan tới một vụ mất tích nào cả."

Bên ngoài khung cửa kính lớn của bảo tàng, thành phố vẫn tiếp tục nhịp sống thường nhật của nó, xe cộ qua lại, người người tấp nập, không ai trong số họ biết rằng chỉ cách đó vài bước chân, một chiếc trống đồng mang trong mình câu chuyện của hai ngàn năm lịch sử và mười hai năm công lý dở dang, cuối cùng cũng đã tìm được đường trở về đúng nơi nó thuộc về.