Chương 6 — Hành Trình Của Chiếc Trống Đồng Mất Tích

Hoài Cổ Đường nằm trong một biệt thự Pháp cổ được cải tạo, mặt tiền phủ dây leo xanh mướt, khác hẳn hình dung của Diễm về một nơi có thể liên quan tới đường dây buôn lậu — không có vẻ giấu giếm nào, ngược lại, mọi thứ đều phô bày sự chỉn chu, sang trọng có chừng mực.

Tạ Bách Sơn đích thân ra đón họ ở sảnh, một người đàn ông ngoài năm mươi, tóc muối tiêu cắt gọn, mặc áo sơ mi lanh giản dị nhưng chất liệu tốt, cái bắt tay chắc chắn, ánh mắt niềm nở tự nhiên chứ không phải kiểu xã giao gượng gạo.

"Hoàng Thục Diễm, đúng không? Tôi có nghe tên chị vài lần, qua bài viết chị đăng trên tạp chí khảo cổ học năm ngoái, về kỹ thuật đúc đồng hai giai đoạn ở lưu vực sông Mã. Bài viết sắc sảo lắm." Ông mời họ vào phòng khách riêng, nơi vài món cổ vật được trưng bày trong tủ kính chống ẩm, ánh sáng dịu nhẹ chiếu đúng góc tôn hoa văn lên cao nhất. "Còn anh chắc là Thiếu tá Hải, tôi có nghe phong thanh vụ Gò Lãng Uyên đang được điều tra rất ráo riết. Đáng buồn quá, một hiện vật quý như vậy."

"Cảm ơn ông đã dành thời gian," Diễm nói, ngồi xuống ghế ông chỉ. "Chúng tôi cần một vài ý kiến chuyên môn, và ông là một trong số ít người có đủ kinh nghiệm để giúp chúng tôi."

"Tôi sẵn lòng, trong khả năng cho phép." Ông rót trà, tay điềm tĩnh, không một chút do dự. "Thật ra tôi đã định chủ động liên hệ với Cục từ hôm qua, sau khi đọc tin trên báo. Tôi muốn đề nghị treo một khoản thưởng cho ai cung cấp thông tin dẫn tới việc thu hồi hiện vật — năm mươi triệu đồng, không hỏi han lai lịch người báo tin, miễn là thông tin chính xác. Tôi nghĩ điều đó có thể khuyến khích những người biết chuyện lên tiếng, kể cả những người trong giới buôn bán ngầm vốn ngại tiếp xúc trực tiếp với công an."

Diễm ghi nhận đề nghị, gật đầu lịch sự, nhưng trong đầu cô một câu hỏi nhỏ đã bật lên: một người thực sự vô can, dù có lòng hảo tâm tới đâu, thường không nắm rõ tới mức biết chính xác "giới buôn bán ngầm ngại tiếp xúc trực tiếp với công an" — đó là một hiểu biết mang tính nội bộ, không phải điều một nhà sưu tầm bình thường tự nhiên có được.

Cô không để lộ suy nghĩ đó ra ngoài, thay vào đó lấy từ túi ra một hộp nhỏ, bên trong là mảnh gỉ đồng thu được tại hiện trường, đặt lên bàn.

"Chúng tôi tìm thấy mảnh này gần tủ kính, có thể là mảnh vỡ ra trong quá trình di chuyển hiện vật vội vàng. Ông có thể cho biết thêm điều gì về nó không?"

Tạ Bách Sơn đeo kính lúp chuyên dụng, cầm mảnh gỉ đồng lên soi dưới đèn bàn, động tác thuần thục của người đã làm việc này hàng ngàn lần. "Thành phần hợp kim này," ông nói sau vài phút im lặng quan sát, "tỷ lệ thiếc khá cao so với đồng thời kỳ muộn hơn, phù hợp với niên đại sớm của văn hóa Đông Sơn, có lẽ khoảng hai ngàn hai trăm tới hai ngàn năm trước. Vết gỉ patina màu xanh lục đậm, hình thành trong môi trường đất sét ẩm lâu năm, khớp với địa chất khu vực trung du phía Bắc." Ông đặt mảnh gỉ xuống, nhìn Diễm. "Nhưng chị đã biết những điều này rồi, đúng không? Chị mang nó tới đây không phải để tôi xác nhận niên đại."

Diễm khựng lại một nhịp, không ngờ ông đọc được ý định của mình nhanh đến vậy.

"Ông nói đúng," cô thừa nhận, quyết định thay đổi chiến thuật ngay lập tức, đối diện trực tiếp thay vì vòng vo. "Tôi mang nó tới vì muốn xem phản ứng của ông khi cầm một vật chứng thật từ hiện trường một vụ án đang điều tra."

Một khoảng lặng ngắn trôi qua. Tạ Bách Sơn không tỏ ra giận dữ hay bối rối như Diễm phần nào dự đoán. Ông chỉ cười, một nụ cười có phần mệt mỏi hơn là phòng thủ.

"Tôi hiểu công việc của chị, Diễm ạ, tôi không trách gì cả. Trong giới sưu tầm, ai càng nổi tiếng càng dễ bị nghi ngờ đầu tiên khi có chuyện xảy ra — đó là cái giá phải trả cho sự công khai." Ông ngồi thẳng lưng lên, giọng vẫn giữ được sự điềm đạm. "Tôi sẽ nói thẳng với chị, để tiết kiệm thời gian cho cả hai bên: tôi từng mua bán một vài món đồ mà sau này phát hiện ra có nguồn gốc không rõ ràng, nhiều năm về trước, khi luật về xuất xứ cổ vật còn lỏng lẻo hơn bây giờ rất nhiều, khi cả giới sưu tầm lẫn giới quản lý đều mơ hồ về ranh giới hợp pháp. Tôi không tự hào về điều đó, và tôi đã dành hơn một thập niên sau này để chuộc lại, bằng cách hiến tặng, bằng cách hỗ trợ giám định miễn phí cho các bảo tàng nhà nước. Nhưng nếu chị hỏi tôi có liên quan tới vụ trộm ở Gò Lãng Uyên hay không thì câu trả lời chắc chắn là không hề, và tôi sẵn sàng hợp tác toàn bộ nếu chị cần kiểm tra bất cứ điều gì ở đây."

Diễm nhìn quanh phòng khách một lượt, chú ý tới một bức ảnh đen trắng treo khiêm tốn trong góc, khác hẳn những khung ảnh hiện đại còn lại — ảnh chụp một bến cảng cũ, cần cẩu container in bóng trên nền trời hoàng hôn, phía dưới có dòng chữ nhỏ viết tay: "Cảng Vịnh Sa, năm..." rồi một con số bị mờ không đọc rõ.

"Ông có duyên nợ gì với cảng Vịnh Sa không?" cô hỏi, cố giữ giọng như một câu hỏi xã giao đơn thuần.

Tạ Bách Sơn liếc theo hướng mắt cô, im lặng một thoáng trước khi trả lời. "Cha tôi từng làm việc ở đó, nhiều năm trước, hồi tôi còn nhỏ. Ông mất sớm, tôi giữ tấm ảnh này như một kỷ vật, chứ không có ý nghĩa gì đặc biệt trong công việc hiện tại của tôi cả." Giọng ông vẫn đều, nhưng có một nhịp ngừng rất ngắn trước câu "không có ý nghĩa gì đặc biệt" mà Diễm, với thói quen nghề nghiệp, không thể không ghi nhận.

"Xin lỗi nếu câu hỏi có phần đường đột," cô nói, chuyển hướng câu chuyện. "Nghề nghiệp khiến tôi hay tò mò những chi tiết nhỏ."

"Không sao cả, tôi hiểu." Ông mỉm cười, lấy lại vẻ thoải mái ban đầu, nhưng Diễm nhận thấy ông rót thêm trà cho mình dù tách vẫn còn gần đầy, một cử chỉ nhỏ để có thời gian trấn tĩnh mà những người từng qua đào tạo thẩm vấn vẫn thường chú ý.

Hải, ngồi im quan sát từ đầu buổi gặp, lên tiếng lần đầu. "Ông có thể cho chúng tôi xem sổ sách giao dịch trong sáu tháng gần đây không? Chỉ là thủ tục, để loại trừ."

"Tất nhiên." Tạ Bách Sơn đứng dậy, không chút chần chừ, gọi một nhân viên mang tới một chồng hồ sơ dày. "Tôi minh bạch mọi giao dịch, kể cả những giao dịch tôi không tự hào. Đó là cách duy nhất để một người từng có quá khứ như tôi có thể tiếp tục làm nghề này mà vẫn ngẩng đầu lên được."

Diễm lật qua vài trang hồ sơ, phần lớn là giao dịch mua bán tranh, đồ gốm sứ thời Nguyễn, không có gì liên quan trực tiếp tới đồ đồng Đông Sơn trong khoảng thời gian gần đây. Nhưng khi lật tới trang cuối cùng, cô dừng lại ở một chi tiết nhỏ: mẫu form giấy chứng nhận nguồn gốc do chính gallery của ông soạn thảo, dùng cho một giao dịch tranh sơn mài ba năm trước.

Font chữ, cách trình bày, cách đặt số thứ tự ở góc trên bên phải — gần như giống hệt với bố cục của tập hồ sơ xuất xứ đáng ngờ mà đội của Hải mới phát hiện gần đây trong một lô hàng khai báo gian dối, thứ mà Hải đã kể cho cô nghe qua điện thoại tối hôm trước nhưng chưa kịp cho cô xem trực tiếp.

Cô gấp hồ sơ lại, giữ vẻ mặt bình thản, nhưng tay cô, khi đặt tách trà xuống bàn, hơi run lên một chút — không phải vì sợ hãi, mà vì cô vừa nhận ra một điều mà cô ước gì mình đã không nhận ra.

"Cảm ơn ông đã hợp tác," cô nói, đứng dậy chào tạm biệt. "Nếu có thêm câu hỏi, chúng tôi sẽ liên hệ lại."

Tạ Bách Sơn tiễn họ ra tận cổng, bắt tay từng người, ánh mắt vẫn giữ nguyên vẻ chân thành từ đầu buổi gặp. "Tôi mong chị tìm lại được chiếc trống, Diễm ạ. Một hiện vật như vậy, mất đi, là mất đi một phần câu chuyện của cả dân tộc, không riêng gì của ngành khảo cổ."

Trên đường ra xe, Diễm ngoái lại nhìn tấm biển đồng nhỏ gắn cạnh cổng Hoài Cổ Đường, khắc tên gallery cùng dòng chữ "Bảo trợ danh dự — Bảo tàng Cổ vật Sông Hồng" — tấm biển cô từng đi ngang qua không biết bao nhiêu lần thời còn làm giám định viên, chưa từng một lần dừng lại đọc kỹ. Giờ đây, mỗi chữ trên tấm biển ấy như mang một trọng lượng khác.

Ra tới xe, Hải liếc nhìn Diễm, nhận ra ngay có gì đó đang xoay chuyển trong đầu cô. "Chị thấy gì?"

Diễm không trả lời ngay, chờ tới khi cửa xe đóng lại, cách xa tầm nhìn từ cổng biệt thự, cô mới lên tiếng, giọng rất khẽ, như thể sợ chính bức tường của Hoài Cổ Đường cũng có tai.

"Mẫu form giấy chứng nhận nguồn gốc trong hồ sơ ông ấy vừa đưa," cô nói, "trình bày y hệt mẫu form giả anh cho tôi xem ảnh chụp tối qua. Không phải giống ngẫu nhiên. Là cùng một khuôn mẫu."

Hải nổ máy xe, nhưng chưa vội cho xe lăn bánh, tay vẫn đặt trên vô-lăng, nhìn thẳng ra con phố rợp bóng cây trước cổng biệt thự. "Nếu chị đúng," anh nói chậm rãi, "thì chúng ta vừa uống trà với một người có thể đang giữ chìa khóa cho cả hai vụ án — vụ trống đồng lẫn cái chết của thầy chị. Nhưng tôi vẫn muốn nhắc chị một điều: một khuôn mẫu giấy tờ trùng nhau chưa đủ để buộc tội ai. Chúng ta cần đi thêm vài bước nữa trước khi dám gõ cửa nhà ông ấy lần hai với một trát lệnh trong tay."

"Tôi biết," Diễm đáp, mắt vẫn dán vào tấm biển đồng đang khuất dần sau những tán lá. "Nhưng ít nhất bây giờ chúng ta đã biết mình đang tìm đúng hướng."