Chương 8 — Người Giữ Rạn San Hô

Một tuần sau khi ba khung ươm san hô đầu tiên được hạ xuống, Khuê và Thảo bắt đầu lịch trình kiểm tra định kỳ hai lần mỗi tuần để theo dõi tỷ lệ sống sót và sự phát triển của các nhánh san hô mới cấy. Công việc diễn ra thuận lợi hơn dự kiến, phần lớn các nhánh san hô đều bám chắc vào khung và bắt đầu có dấu hiệu hồi phục, những mô sống dần lấy lại màu sắc tươi tắn sau giai đoạn stress ban đầu do quá trình cắt tỉa và di chuyển.

Nhưng niềm vui nhỏ nhoi ấy không đủ để xóa tan bầu không khí căng thẳng đang bao trùm lấy xóm chài. Tin đồn về khu nghỉ dưỡng Kình Dương Bay xả thải trái phép ngày càng lan rộng, dù chưa có bằng chứng chính thức nào được công bố. Người dân bắt đầu bàn tán nhiều hơn về những đàn cá ngày càng thưa thớt ở vùng biển gần mũi nam đảo, về màu nước đục bất thường mà một số ngư dân từng chứng kiến khi đi ngang qua khu vực đó vào sáng sớm.

Buổi chiều thứ Sáu, một cuộc họp không chính thức được tổ chức tại nhà văn hóa xóm, do chính những ngư dân tự phát nhóm họp, không có sự tham gia của chính quyền xã. Khuê được Vũ mời đến, cùng với Nguyên và chú Tám, để lắng nghe những bức xúc của bà con và cùng tìm hướng giải quyết.

Không khí trong nhà văn hóa hôm đó nóng hơn hẳn so với cuộc họp chính thức trước kia. Không còn sự dè dặt của những cuộc gặp có mặt cán bộ xã, người dân nói thẳng, nói thật những gì họ chứng kiến và lo sợ.

"Tui đi ngang khu nghỉ dưỡng lúc năm giờ sáng, thấy nước biển gần đó đục ngầu như nước gạo, cá chết nổi lều bều." Một ngư dân trung niên đứng lên phát biểu, giọng bức xúc. "Tui chụp hình lại rồi đây, mọi người coi thử."

Ông đưa điện thoại lên cho mọi người xem, một tấm ảnh chụp vội cho thấy một vùng nước đục màu xám bao quanh vài con cá chết nổi trên mặt biển. Khuê nhìn tấm ảnh, cảm giác lo lắng trong lòng càng thêm nặng nề. Đây chính xác là hiện tượng cô và Nguyên đã ghi nhận được dưới đáy rạn cách đây một tuần, giờ đây đã lan rộng đến mức có thể nhìn thấy rõ ràng ngay trên mặt nước.

"Không chỉ có nước đục, mà mấy bữa nay tàu của tui giăng lưới gần đó, kéo lên toàn thấy lưới rách te tua, như bị vướng vào cái gì đó sắc bén dưới đáy." Một người khác nói thêm. "Trước giờ khu đó đáy cát mịn, làm gì có đá sắc mà rách lưới dữ vậy."

Nguyên lắng nghe từng lời chia sẻ, tay ghi chép cẩn thận vào cuốn sổ nghiệp vụ. Anh nhận ra những chi tiết này, dù rời rạc, đều đang dần vẽ nên một bức tranh rõ ràng hơn về mức độ nghiêm trọng của vấn đề, vượt xa những gì anh và Khuê đã ghi nhận được qua các chuyến khảo sát chính thức.

"Bà con cứ tiếp tục ghi lại bằng hình ảnh, video mỗi khi thấy hiện tượng bất thường, càng chi tiết càng tốt, kèm theo ngày giờ, vị trí cụ thể nếu có thể." Nguyên nói, giọng nghiêm túc. "Đây sẽ là những bằng chứng quan trọng để chúng tôi có cơ sở đề nghị thanh tra chính thức."

"Đề nghị bao lâu rồi mấy chú? Lần trước cô Khuê với chú Tám báo cáo vụ nổ mìn, cũng đề nghị kiểm tra, mà có thấy gì đâu." Vũ lên tiếng, giọng vẫn còn chút hoài nghi dù đã bớt gay gắt hơn trước rất nhiều. "Tui sợ mấy ổng trên xã, trên huyện bao che cho cái khu nghỉ dưỡng đó, không làm tới nơi tới chốn đâu."

Câu nói của Vũ khiến cả phòng họp im lặng một lúc, ai nấy đều hiểu rõ mối lo ngại này không phải không có cơ sở, nhất là sau thái độ bênh vực rõ rệt của ông Cường trong cuộc họp dân trước đó, và chiếc xe bán tải có in logo Tập đoàn Đại Dương Xanh mà Khuê đã để ý thấy.

"Tôi hiểu sự hoài nghi của bà con." Khuê lên tiếng, cố giữ giọng bình tĩnh dù trong lòng cũng không khỏi lo lắng. "Nhưng tôi tin nếu chúng ta có đủ bằng chứng, có sự lên tiếng đồng loạt của cả cộng đồng, sẽ khó có ai có thể tiếp tục làm ngơ. Tôi cũng sẽ báo cáo lên viện nghiên cứu và tìm kiếm thêm sự hỗ trợ từ các kênh độc lập bên ngoài xã đảo."

Cuộc họp kết thúc với một sự đồng thuận mong manh nhưng quan trọng: cộng đồng ngư dân sẽ cùng nhau ghi nhận và báo cáo mọi hiện tượng bất thường, phối hợp chặt chẽ hơn với trạm bảo tồn biển và dự án phục hồi san hô của Khuê, thay vì coi đó là hai phe đối lập như trước kia.

Khi mọi người dần ra về, một người đàn ông lạ mặt bước vào nhà văn hóa, dáng vẻ không phải dân đảo, mặc áo sơ mi công sở đã nhàu vì đường xa, vai đeo một chiếc ba lô lớn có vẻ chứa đầy thiết bị. Anh ta đứng ở cửa, quan sát một lúc rồi tiến lại gần nhóm người còn nán lại, trong đó có Khuê và Nguyên.

"Xin lỗi, cho tôi hỏi ai là người phụ trách dự án phục hồi san hô ở đây ạ?" Người đàn ông hỏi, giọng miền Nam pha chút giọng thành phố.

"Tôi đây, tôi là Khuê." Cô bước ra, ánh mắt dò xét người lạ.

"Chào chị, tôi là Phan Bảo Duy, nhà báo tự do, chuyên viết về môi trường." Anh ta đưa danh thiếp cho Khuê, nụ cười thân thiện nhưng ánh mắt lại sắc sảo, quan sát kỹ phản ứng của những người xung quanh. "Tôi ra đảo mấy hôm nay để tìm hiểu về hồ sơ cấp phép của khu nghỉ dưỡng Kình Dương Bay. Có vài điểm trong hồ sơ môi trường của họ khiến tôi thấy nghi vấn, nên muốn tìm hiểu thực tế tại chỗ."

Khuê và Nguyên nhìn nhau, một sự đồng cảm ngầm lóe lên giữa hai người trước sự xuất hiện bất ngờ nhưng đầy tiềm năng của vị khách này.

"Anh nghi vấn điểm gì trong hồ sơ vậy?" Nguyên hỏi, giọng thận trọng nhưng không giấu được sự quan tâm.

Phan Bảo Duy nhìn quanh, có vẻ cân nhắc mức độ tin tưởng có thể đặt vào những người mới gặp lần đầu, rồi hạ giọng. "Báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án này được phê duyệt nhanh bất thường, chỉ trong vòng chưa đầy một tháng, trong khi quy trình thông thường phải mất ít nhất ba đến sáu tháng với một dự án quy mô lớn như vậy. Ngoài ra, đơn vị thẩm định độc lập được thuê để đánh giá lại có trụ sở đăng ký kinh doanh trùng địa chỉ với một công ty con của chính Tập đoàn Đại Dương Xanh."

Thông tin này khiến Khuê và Nguyên sững người. Nếu đúng như vậy, điều đó đồng nghĩa với việc toàn bộ quy trình đánh giá tác động môi trường của khu nghỉ dưỡng chỉ là một màn kịch được dàn dựng, còn thực chất không hề có sự giám sát độc lập nào thực sự diễn ra.

"Chúng tôi cũng đang thu thập bằng chứng về việc khu nghỉ dưỡng này có thể đang xả thải trái phép, và có khả năng liên quan đến hoạt động đánh bắt bằng thuốc nổ để dọn đường cho một bến du thuyền riêng." Khuê nói, quyết định tin tưởng chia sẻ thông tin với vị nhà báo này, dù chỉ mới gặp lần đầu. "Chúng tôi có ảnh chụp hiện trường vụ nổ, mẫu trầm tích, và một mảnh ống nhựa nghi là một phần của đường ống xả thải ngầm."

Đôi mắt Phan Bảo Duy sáng lên rõ rệt trước những thông tin này, như một thợ săn vừa tìm thấy dấu vết con mồi sau nhiều ngày lần theo những manh mối mơ hồ. "Vậy thì mình có thể hợp tác được rồi. Tôi cần bằng chứng thực địa như vậy, các chị có tài liệu khoa học và hiện trường, còn tôi có thể tiếp cận được hồ sơ pháp lý, tài chính từ các nguồn khác. Kết hợp lại, chúng ta có thể xây dựng được một hồ sơ đầy đủ, đủ sức thuyết phục các cơ quan chức năng cấp cao hơn vào cuộc."

Buổi tối hôm đó, Khuê, Nguyên, Thảo và Phan Bảo Duy ngồi lại với nhau tại quán nước nhỏ gần bến, cùng nhau rà soát lại toàn bộ những thông tin, bằng chứng đã thu thập được từ trước đến nay. Bảo Duy lấy ra một tập tài liệu photocopy về hồ sơ pháp lý của khu nghỉ dưỡng, chỉ cho họ thấy những điểm bất thường: giấy phép xây dựng được cấp nhanh chóng bất chấp một số ý kiến phản biện ban đầu từ chính hội đồng thẩm định cấp tỉnh, nguồn vốn đầu tư có sự tham gia của một vài cá nhân có mối quan hệ gia đình với một số quan chức địa phương.

"Tôi nghi ngờ có sự bảo kê từ cấp cao hơn cả ông Cường ở xã đảo này." Bảo Duy nói, giọng trầm xuống. "Ông Cường có thể chỉ là mắt xích thấp nhất trong chuỗi bảo kê, người trực tiếp làm ngơ, ký khống các báo cáo ở cấp địa phương. Nhưng để một dự án có nhiều sai phạm như vậy vẫn ngang nhiên hoạt động, phải có ai đó ở cấp cao hơn bảo vệ."

Khuê cảm thấy một nỗi lo lắng mới xen lẫn với quyết tâm mạnh mẽ hơn. Cuộc điều tra này rõ ràng đang mở rộng ra ngoài phạm vi một hòn đảo nhỏ bé, chạm đến những thế lực mà cô chưa từng hình dung đến khi bắt đầu dự án phục hồi san hô đơn thuần của mình. Nhưng đồng thời, cô cũng cảm thấy an tâm hơn khi biết mình không còn đơn độc — giờ đây, bên cạnh cô đã có Nguyên, có Thảo, có chú Tám, và thêm cả Bảo Duy, mỗi người mang đến một mảnh ghép quan trọng cho bức tranh sự thật đang dần được hoàn thiện.

"Chúng ta cần phải cẩn thận hơn bao giờ hết." Nguyên nói, ánh mắt nhìn quanh quán nước như để chắc chắn không có ai khác đang nghe lỏm cuộc trò chuyện của họ. "Nếu đúng như anh Duy nói, có bảo kê từ cấp cao, thì họ chắc chắn sẽ không ngồi yên nếu phát hiện chúng ta đang điều tra."

Lời cảnh báo của Nguyên khiến không khí trong nhóm nhỏ chùng xuống một chút, nhưng không ai có ý định lùi bước. Khuê nhìn ra ngoài cửa quán, nơi biển đêm đang trải rộng, tĩnh lặng nhưng ẩn chứa biết bao bí mật chưa được khám phá. Cô biết con đường phía trước sẽ ngày càng gian nan và nguy hiểm hơn, nhưng cô cũng cảm nhận rõ ràng rằng mình đang tiến gần hơn bao giờ hết đến sự thật — cả về cái chết của cha, lẫn về những kẻ đang âm thầm hủy hoại vùng biển mà cô đang cố gắng cứu lấy từng ngày.