Chương 4 — Đèn Lồng Không Tắt

Buổi họp chính thức mà ông Đới Quang Minh hứa hẹn cuối cùng cũng được ấn định vào một buổi sáng thứ Bảy, tại hội trường lớn của Ủy ban phố cổ, nơi có thể chứa được gần trăm người. Tin tức lan ra khắp phố từ mấy ngày trước, khiến gần như toàn bộ các hộ làm nghề truyền thống, từ đèn lồng, gốm sứ, dệt chiếu, đến chạm khắc gỗ, đều thu xếp công việc để có mặt. Uyển Chi đến sớm cùng cha, chọn một chỗ ngồi ở hàng ghế thứ ba, đủ gần để nghe rõ mọi lời, cũng đủ xa để quan sát được toàn bộ khung cảnh.

Hội trường dần chật kín người. Uyển Chi nhận ra hầu hết gương mặt quen thuộc của phố cổ — chú Sáu Đồng ngồi cùng mấy người thợ làm đèn kéo quân, cô Nhâm với vẻ mặt căng thẳng không giấu giếm, cả những người thợ gốm, thợ dệt mà cô chỉ biết sơ qua nhưng đều mang chung một nỗi lo âu hiện rõ trên khuôn mặt. Bảo Châu ngồi ngay phía sau, thỉnh thoảng vươn người lên thì thầm vào tai Uyển Chi những câu động viên ngắn gọn.

Đúng giờ, ông Đới Quang Minh bước lên bục, theo sau là hai người mặc vest lịch sự mà Uyển Chi chưa từng gặp. Một người đàn ông trung niên, dáng người cao ráo, mái tóc chải chuốt gọn gàng, ánh mắt sắc sảo quét qua đám đông như đang đánh giá tình hình. Người còn lại là một phụ nữ trẻ hơn, tay ôm cặp tài liệu, có vẻ là trợ lý.

"Kính thưa bà con," ông Minh mở lời, giọng có phần run rẩy khác hẳn vẻ tự tin thường thấy. "Hôm nay, Ban Quản lý phố cổ mời bà con đến đây để thông báo về một phương án hợp tác mới cho lễ hội đèn lồng Nguyệt Giang năm nay. Xin giới thiệu, đây là ông Hàn Vĩnh Vượng, Tổng giám đốc công ty Hàn Phát."

Cả hội trường xôn xao rồi lặng đi ngay sau đó, mọi ánh mắt đổ dồn về phía người đàn ông vừa được giới thiệu. Uyển Chi cảm thấy tim mình đập nhanh hơn khi nghe cái tên ấy vang lên rõ ràng, không còn là tin đồn mơ hồ nữa mà đã trở thành hiện thực đang đứng ngay trước mặt. Cô liếc sang cha, thấy ông Khoan ngồi cứng đờ, hai tay nắm chặt lấy nhau trên đùi, ánh mắt dán chặt vào người đàn ông trên bục như đang cố tìm kiếm một nét gì đó quen thuộc từ những câu chuyện xưa cũ.

Ông Hàn Vĩnh Vượng bước tới trước micro, nụ cười lịch thiệp nhưng có phần xa cách. "Xin chào bà con phố cổ Nguyệt Giang. Trước tiên, tôi xin bày tỏ sự trân trọng đối với những giá trị văn hóa mà bà con đã gìn giữ qua bao thế hệ. Công ty Hàn Phát chúng tôi không có ý định thay thế hoàn toàn những gì bà con đang làm, mà chỉ mong muốn góp phần giúp lễ hội năm nay trở nên rực rỡ hơn, tiết kiệm chi phí hơn cho ngân sách địa phương, đồng thời đảm bảo an toàn cháy nổ tốt hơn so với đèn thắp nến truyền thống."

Ông ta trình bày một loạt số liệu, hình ảnh minh họa những mẫu đèn led đủ màu sắc, có thể điều khiển từ xa, tiết kiệm điện, độ bền cao, giá thành chỉ bằng một phần nhỏ so với đèn thủ công. Những con số được chiếu lên màn hình lớn, so sánh chi phí, so sánh thời gian sản xuất, tất cả đều nghiêng hẳn về phía có lợi cho phương án của công ty Hàn Phát.

"Chúng tôi đề xuất phương án hợp tác: công ty Hàn Phát sẽ cung cấp toàn bộ hệ thống đèn trang trí cho các tuyến phố chính trong dịp lễ hội năm nay, với chi phí tài trợ một phần đáng kể cho Ban Quản lý, đổi lại quyền được đặt biểu trưng công ty tại các điểm trang trí trọng yếu." Ông Vượng kết thúc phần trình bày, ánh mắt quét qua đám đông với vẻ tự tin của người nắm chắc phần thắng trong tay.

Một khoảng lặng nặng nề bao trùm hội trường trước khi những tiếng xì xào bắt đầu nổi lên. Chú Sáu Đồng là người đầu tiên đứng dậy, giọng run vì tức giận. "Vậy còn chúng tôi thì sao? Bao đời nay, đèn lễ hội là của người phố cổ làm ra, giờ ông nói vậy có nghĩa là chúng tôi sẽ không còn được tham gia vào lễ hội của chính mình nữa à?"

Ông Vượng giơ tay ra hiệu bình tĩnh, giọng vẫn giữ được vẻ ôn hòa. "Không hề, thưa ông. Bà con vẫn có thể bán đèn của mình cho khách du lịch như bình thường, chúng tôi chỉ đảm nhận phần trang trí chính trên các tuyến phố lớn thôi."

"Nhưng nếu tuyến phố chính toàn đèn nhựa của các ông, thì khách du lịch còn ai để ý tới đèn lụa của tụi tôi nữa?" cô Nhâm đứng dậy tiếp lời, giọng đầy bức xúc. "Ông nói nhẹ nhàng vậy chứ thực chất là dồn tụi tôi vào đường cùng."

Không khí hội trường bắt đầu căng thẳng, nhiều người đồng loạt đứng dậy phản đối, tiếng nói chen lẫn nhau khiến ông Minh phải liên tục giơ tay yêu cầu trật tự. Uyển Chi đứng dậy, hít một hơi thật sâu để giữ giọng mình không run.

"Xin phép cho tôi hỏi ông Vượng một câu," cô nói, cả hội trường dần im lặng để nghe cô nói. "Ông có biết chính xác một chiếc đèn lụa thủ công cần bao nhiêu công đoạn, bao nhiêu thời gian để hoàn thành không? Ông có biết mỗi chiếc đèn mang theo câu chuyện riêng của người làm ra nó không? Nếu chỉ so sánh bằng giá tiền và số lượng, thì tất nhiên đèn nhựa sẽ thắng. Nhưng lễ hội Trung Thu không phải chỉ là chuyện trang trí cho đẹp mắt, mà còn là dịp để gìn giữ và tôn vinh những giá trị văn hóa đã làm nên bản sắc của phố cổ này."

Ông Vượng nhìn cô, ánh mắt thoáng chút ngạc nhiên trước sự thẳng thắn của một cô gái trẻ, rồi khẽ gật đầu, giọng vẫn giữ vẻ điềm tĩnh chuyên nghiệp. "Cô nói không sai. Nhưng thưa cô, kinh doanh và văn hóa đôi khi phải tìm điểm cân bằng. Ban Quản lý có ngân sách hạn chế, có chỉ tiêu phát triển du lịch cần đạt được. Chúng tôi chỉ đang đề xuất một giải pháp khả thi trong bối cảnh thực tế."

"Thực tế là các ông đang định dùng tiền để mua đứt cả một lễ hội truyền thống," Uyển Chi đáp trả, giọng không giấu được sự kiên quyết. "Nếu Ban Quản lý thật sự cần một giải pháp cân bằng, tại sao không cho các hộ làm nghề truyền thống cơ hội chứng minh trước, thay vì áp đặt phương án từ trên xuống như vậy?"

Hội trường bỗng rộ lên tiếng vỗ tay tán đồng từ nhiều phía, khiến ông Minh phải vội vàng lên tiếng xoa dịu tình hình. "Bà con bình tĩnh, đây mới chỉ là buổi lấy ý kiến ban đầu, chưa có quyết định cuối cùng nào được đưa ra. Ban Quản lý sẽ cân nhắc kỹ lưỡng mọi ý kiến trước khi quyết định."

Buổi họp kết thúc trong không khí chưa ngã ngũ, nhưng rõ ràng đã có một lằn ranh được vạch ra giữa hai phía. Khi mọi người lục đục ra về, Uyển Chi thoáng thấy ông Hàn Vĩnh Vượng đứng lại nói chuyện riêng với ông Minh ở góc phòng, giọng nói nhỏ nhưng vẻ mặt cả hai đều nghiêm trọng. Cô cũng để ý thấy, trong lúc thu dọn tài liệu, ông Vượng vô tình đánh rơi một tấm danh thiếp, và khi cô cúi xuống nhặt giúp, ánh mắt cô lướt qua logo công ty in trên đó — một hình ảnh cách điệu của chiếc đèn lồng, nhưng được vẽ theo phong cách hiện đại, sắc cạnh, hoàn toàn khác với đường nét mềm mại của đèn lụa truyền thống.

"Cảm ơn cô," ông Vượng nói khi nhận lại tấm danh thiếp, ánh mắt ông dừng lại trên gương mặt Uyển Chi một chút lâu hơn bình thường, như đang cố nhớ ra điều gì đó. "Cô là... con cháu nhà nào trong phố vậy?"

"Cháu là Phó Uyển Chi, con gái ông Phó Văn Khoan, xưởng đèn Vạn Nguyệt," cô đáp, giữ giọng lịch sự nhưng không kém phần dứt khoát.

Nghe đến cái tên "Phó", ánh mắt ông Vượng khẽ sựng lại trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, đủ để Uyển Chi nhận ra có điều gì đó bất thường thoáng qua trên gương mặt người đàn ông này, trước khi ông kịp lấy lại vẻ điềm tĩnh thường thấy. "Vạn Nguyệt... tôi có nghe qua xưởng này," ông nói, giọng nhẹ nhàng nhưng có phần dè dặt, rồi cáo từ, bước nhanh ra khỏi hội trường cùng cô trợ lý.

Uyển Chi đứng lặng một lúc, nhìn theo bóng dáng ông Vượng khuất dần, lòng dấy lên một nghi vấn mới. Phản ứng thoáng qua ấy không phải là điều gì đó ngẫu nhiên — dường như cái tên Phó Vạn Nguyệt mang một ý nghĩa nào đó đối với ông ta, một ý nghĩa mà cô chưa thể hiểu hết.

Trên đường về, cô kể lại chi tiết ấy cho cha nghe. Ông Khoan lặng người một lúc lâu, bước chân chậm hẳn lại. "Có lẽ," ông nói, giọng trầm xuống, "câu chuyện xưa của mẹ cha còn ảnh hưởng đến hiện tại nhiều hơn cha tưởng. Cha nghĩ, đã đến lúc cha con mình cần tìm hiểu rõ ràng mọi chuyện, không thể để những bí mật mù mờ này cản trở cuộc chiến mà mình đang phải đối mặt."

Uyển Chi gật đầu, trong lòng vừa lo lắng vừa có chút gì đó giống như nhẹ nhõm — cuối cùng, sau bao năm im lặng, có lẽ đã đến lúc sự thật về bà nội, về mối liên hệ bí ẩn với gia đình họ Hàn, sẽ dần được hé lộ. Và cô linh cảm rằng, sự thật ấy sẽ đóng vai trò quan trọng không kém gì những nan tre, những tấm lụa trong cuộc chiến giữ nghề mà cô đang dấn thân vào.

Tối hôm đó, khi cả xưởng đã tắt đèn, chỉ còn ngọn đèn dầu nhỏ trong phòng ông Khoan còn sáng, Uyển Chi nghe thấy tiếng cha lục tìm gì đó trong chiếc tủ gỗ cũ kê ở góc phòng, nơi cất giữ những vật dụng của bà nội mà từ trước tới nay ông vẫn ngại đụng vào. Cô đứng ngoài cửa, không dám lên tiếng, chỉ lặng lẽ quan sát bóng cha đổ dài trên vách qua khe cửa hé mở. Một lúc lâu sau, ông bước ra, tay cầm một chiếc hộp thiếc nhỏ đã han gỉ, đặt lên bàn giữa nhà.

"Cái này cha tìm thấy trong đáy tủ, hồi dọn nhà sau khi mẹ cha mất, cha cất luôn không mở ra xem, vì lúc đó còn đau lòng quá," ông nói, giọng nghẹn lại. "Giờ nghĩ lại, có lẽ trong này có gì đó liên quan tới chuyện chúng ta đang tìm hiểu."

Uyển Chi ngồi xuống cạnh cha, hai cha con cùng nhìn chiếc hộp thiếc phủ đầy bụi thời gian, không ai vội mở ra ngay, như thể cả hai đều cần thêm một chút can đảm trước khi đối diện với những gì có thể nằm bên trong. Ngoài trời, gió đêm lùa qua khe cửa sổ, mang theo hơi nước mát lạnh từ phía sông, làm ngọn đèn dầu trên bàn khẽ lay động, ánh sáng chao đảo như nhịp tim đang hồi hộp của cả hai người.