Chương 2 — Đội Robot Làng Gió

Đồi Trạm không cao, chỉ mất mười lăm phút leo bộ từ sân trường, nhưng đó là điểm duy nhất trong bán kính hai cây số bắt được sóng 3G ổn định — nhờ cái cột phát sóng cũ dựng từ thời trạm kiểm lâm còn hoạt động, giờ chỉ còn cái khung sắt gỉ và vài tấm pin mặt trời phủ bụi. Khánh Đan đứng dưới chân cột, giơ điện thoại lên cao quá đầu, xoay từng góc một như đang làm lễ, cố gắng giữ cho thanh sóng không tụt xuống dưới hai vạch.

"Cô giáo mới hả?"

Cô giật mình quay lại. Một người đàn ông trạc năm mươi, áo sơ mi cũ sờn cổ, đang ngồi trên một tảng đá phẳng cách đó vài bước, tay cầm cần câu cắm xuống đất dù xung quanh chẳng có ao hồ nào, chỉ có một chiếc điện thoại đặt trên đầu gối, màn hình sáng.

"Dạ, em là Đan, dạy Tin học." Cô đáp, hơi bối rối vì cái cần câu. "Chú… câu cá ở đây ạ?"

Người đàn ông cười, tiếng cười khô nhưng thật lòng. "Không, cô. Đây là cần ăng-ten tự chế, buộc điện thoại lên đầu cần cho cao thêm nửa mét, bắt được thêm nửa vạch sóng. Đủ để gửi file điểm về phòng giáo vụ huyện." Ông giơ cái cần lên cho cô xem, đầu cần quả thực có một cái kẹp quần áo giữ điện thoại chắc chắn. "Tôi là Toàn, dạy Toán khối 8, khối 9."

Khánh Đan bật cười, lần đầu tiên trong chín ngày cô thấy nhẹ người thật sự. "Sáng kiến hay đấy chú."

"Ở đây sống được là nhờ sáng kiến hết, cô ạ." Thầy Toàn hạ cần xuống, gỡ điện thoại ra kiểm tra tin nhắn rồi cất vào túi áo. "Cô lên đây làm gì, gọi điện cho người yêu à?"

"Dạ không, em định tìm hiểu xem trường mình có chương trình gì hỗ trợ Tin học không, tải vài tài liệu về mà mạng ở trường yếu quá không tải nổi."

"Tài liệu gì mà nặng thế?"

Khánh Đan ngần ngừ một chút trước khi trả lời. "Em định tìm hiểu về mấy bộ Arduino, loại vi điều khiển giá rẻ dùng dạy lập trình cho học sinh. Có video hướng dẫn lắp mạch cơ bản, dung lượng hơi nặng."

Thầy Toàn nhướn mày, không giấu vẻ tò mò. "Arduino là cái gì, nghe như tên một cầu thủ bóng đá."

"Là một loại mạch điều khiển nhỏ, người ta hay dùng để dạy học sinh làm robot đơn giản. Rẻ, dễ học, với học sinh có tay nghề như…" Cô định nói tên Nam nhưng kịp dừng lại, chưa muốn kể chuyện của một học sinh không thuộc lớp mình dạy cho một giáo viên khác nghe khi chưa chắc chắn gì. "Với học sinh khéo tay, cái này học nhanh lắm."

"Cô định làm gì với cái đó?"

Câu hỏi làm Khánh Đan khựng lại. Đó là câu hỏi cô chưa tự hỏi mình rõ ràng, chỉ mới là một ý nghĩ lởn vởn từ lúc nhìn thấy con chuột được sửa bằng sợi dây đồng buổi sáng. Cô nhìn xuống thung lũng phía dưới, nơi mái ngói đỏ của trường THCS Lộng Phong nằm lọt thỏm giữa những thửa ruộng bậc thang, xa hơn nữa là con đèo Gió Lộng vắt ngang giữa hai dãy núi, gió thổi liên tục làm những bụi cỏ tranh trên sườn đồi ngả rạp thành từng lớp sóng.

"Em chưa biết." Cô thành thật. "Nhưng em nghĩ ở đây có vài đứa học sinh giỏi hơn tụi nó tưởng."

Thầy Toàn không cười nữa. Ông nhìn cô một lúc, rồi gật đầu chậm, kiểu gật đầu của người đã dạy học đủ lâu để nhận ra khi nào một câu nói bâng quơ thực ra không hề bâng quơ.

"Cô mới về nên chưa rõ, để tôi nói thật cho cô nghe." Ông ngồi thẳng lại trên tảng đá. "Trường mình ba năm liền tụt hạng thi đua của huyện, vì tỷ lệ tốt nghiệp không đạt chỉ tiêu. Thầy Nghĩa — hiệu trưởng — năm nào cũng bị gọi lên phòng giáo dục giải trình. Ngân sách thì cô thấy rồi đấy, sáu cái máy tính sống trong mười bốn cái, mái nhà kho sau bếp ăn dột từ hai năm trước chưa ai sửa. Cô mà đề xuất mở thêm cái gì tốn thời gian học sinh, thầy Nghĩa sẽ không cản cô vì ghét cô đâu, mà vì thầy ấy sợ thật. Sợ mất thêm điểm thi đua, sợ phụ huynh phản ánh, sợ đủ thứ mà cô ở thành phố có khi chưa từng phải sợ."

"Em hiểu." Khánh Đan nói, và cô hiểu thật, theo một cách khiến cô hơi chột dạ. Ở NovaTech, cô từng là người ngồi phía bên kia — người phải giải trình vì sao dự án Falcon tiêu tốn ngân sách hai năm mà chưa ra được sản phẩm thương mại, người phải nghe câu "công ty không thể tài trợ một thứ chưa chứng minh được hiệu quả" trong cuộc họp cuối cùng trước khi dự án bị đóng. Cô từng đứng ở vị trí của thầy Nghĩa nhiều hơn cô muốn thừa nhận.

"Nhưng." Thầy Toàn nói thêm, đứng dậy phủi bụi quần. "Tôi dạy ở đây hai mươi hai năm rồi, cô Đan. Tôi thấy đủ loại giáo viên trẻ về rồi đi. Phần lớn đến vì hợp đồng, dạy hết giờ là về phòng đóng cửa. Cô là người đầu tiên trong ba năm nay leo lên đồi Trạm chỉ để tìm tài liệu dạy học sinh làm robot. Cái đó nói lên cái gì đó."

Ông nhấc cần câu tự chế lên vai, chuẩn bị đi xuống. "Kho sau bếp ăn bán trú, cô biết chỗ không? Trước là nơi để đồ dùng học tập cũ, giờ bỏ không, chỉ có chuột với mối. Cô cần chỗ thì cứ dùng, tôi giữ chìa khóa."

Khánh Đan đứng sững lại một giây. "Chú chưa biết em định làm gì mà."

"Tôi không cần biết chính xác." Thầy Toàn cười, quay lưng bước xuống dốc. "Tôi chỉ cần biết cô là loại người leo đồi để tìm cách dạy học trò tốt hơn, chứ không phải loại người leo đồi để tìm sóng lướt mạng xã hội. Ở cái xã này, phân biệt được hai loại người đó là đủ để tôi tin rồi."

Khánh Đan không đi xuống ngay. Cô đứng thêm một lúc trên đồi Trạm, nhìn thầy Toàn khuất dần sau khúc quanh, rồi quay ra nhìn toàn cảnh thung lũng lần đầu tiên kể từ khi đến đây mà không vội vàng vì việc gì. Từ trên cao, cô mới để ý thấy rải rác trên các sườn đồi quanh ruộng bậc thang có những cái bánh xe gỗ dựng đứng, cánh quạt đóng bằng nan tre và tôn cắt vụn, quay tít trong gió, nối xuống một hệ thống ống nhựa dẫn nước chảy ngoằn ngoèo giữa các thửa ruộng. Không phải một cái, mà ít nhất sáu, bảy cái, rải khắp thung lũng như những cây nấm khổng lồ mọc lên từ đất.

Trên đường xuống, cô đi ngang một cái gần nhất, dừng lại nhìn kỹ. Trục quay được làm từ vành xe đạp cũ hàn lại, cánh quạt là những tấm tôn phẳng cắt hình cong bắt vít vào nan tre, còn cái bơm nước bên dưới là một ống bơm tay cải tiến, mỗi vòng quay của bánh xe gió kéo cần bơm lên xuống một nhịp, đẩy nước qua ống dẫn lên ruộng cao hơn. Một bà cụ đang gánh phân ngang qua thấy cô đứng ngắm thì dừng lại, giải thích bằng giọng tự hào không giấu giếm: "Cối này ông nhà tôi làm từ hồi còn trẻ, giờ cháu nội sửa lại, chạy tốt hơn cả cái cũ. Ở đây gió nhiều, không dùng thì phí."

Khánh Đan đứng lặng nhìn cái cối xay gió quay đều, chợt nhận ra một điều cô chưa từng nghĩ tới trong chín ngày qua: đám học sinh ở đây không hề "chưa từng thấy máy móc" như cô ngầm mặc định khi soạn giáo án buổi đầu. Chúng lớn lên giữa những cái máy tự chế này, nhìn ông bà, cha chú sửa đi sửa lại mỗi mùa gió, chỉ là chưa ai gọi cái đó bằng cái tên "kỹ thuật" hay đưa cho chúng thứ gì phức tạp hơn để thử.

***

Tối đó, Khánh Đan ngồi trong phòng tập thể, laptop mở trên đầu gối, tải được ba video hướng dẫn lắp mạch Arduino cơ bản nhờ tranh thủ lúc còn đứng trên đồi — mỗi video mất gần hai mươi phút để tải xong sáu phút nội dung. Cô vừa xem vừa ghi chú, thỉnh thoảng dừng lại tua đi tua lại đoạn nối dây cảm biến, cố nhớ lại những gì mình từng biết từ hồi còn ở phòng thiết kế phần cứng của Falcon — kiến thức đó cô chưa từng nghĩ có ngày dùng lại, huống chi là dùng để dạy một nhóm học sinh cấp hai chưa từng cầm mỏ hàn.

Điện thoại sáng lên một tin nhắn từ số cũ, một đồng nghiệp ở NovaTech mà cô vẫn còn giữ liên lạc lẻ tẻ: "Nghe nói team cũ vừa bán lại bằng sáng chế Falcon cho một hãng nước ngoài. Giá không tệ. Mày chắc buồn nhỉ."

Khánh Đan nhìn dòng tin nhắn một lúc lâu, ngón tay lơ lửng trên bàn phím không gõ được chữ nào. Cô tắt màn hình điện thoại, úp nó xuống bàn, rồi quay lại với video đang dừng giữa chừng — một bàn tay trong video đang cắm chân cảm biến siêu âm vào đúng lỗ breadboard, chính xác, gọn gàng, không thừa một động tác nào.

Cô nghĩ đến bàn tay của Nam sáng nay, quấn sợi dây đồng quanh cái công tắc gãy.

Rồi cô mở lại laptop, gõ vào một file mới: "Danh sách vật tư cần cho buổi thử nghiệm đầu tiên." Dòng đầu tiên cô viết là "1 board Arduino — hỏi thầy Toàn hoặc mua ở huyện." Dòng thứ hai, cô ngồi im một lúc rồi mới viết xuống: "1 học sinh biết sửa chuột bằng dây đồng — đã có."

Cô nhìn hai dòng chữ đó trên màn hình, ánh sáng laptop là nguồn sáng duy nhất trong phòng vì bóng đèn tuýp phía trên đã cháy từ trước khi cô đến mà chưa ai thay. Bên ngoài cửa sổ, gió vẫn rít qua khe tôn mái hiên, đều đặn như hơi thở của cả thung lũng. Cô gõ thêm dòng thứ ba, chậm hơn hai dòng trước: "Việc còn lại: thuyết phục thầy Nghĩa cho làm." Rồi cô đóng laptop, tắt đèn pin đội đầu, nằm xuống chiếc giường tầng ọp ẹp mà không buồn kéo màn chống muỗi, mắt vẫn mở nhìn lên trần nhà loang lổ vết dột cũ, nghĩ về việc ngày mai sẽ nói gì trong buổi gặp hiệu trưởng mà cô còn chưa hẹn lịch.