Chương 3 — Đội Robot Làng Gió

Tiệm sửa quạt của ông Tư không có biển hiệu, chỉ có một tấm bạt xanh căng trước hiên nhà và dăm chiếc quạt cũ treo lủng lẳng trên cây sào ngang làm dấu hiệu cho ai đi qua biết đây là chỗ sửa đồ điện. Khánh Đan tìm đến đó theo lời chỉ của bà bán tạp hóa đầu chợ, sau khi hỏi khắp xã xem chỗ nào bán được ốc vít, dây điện nhỏ, có khi cả bảng mạch cũ.

"Cô hỏi mua đồ điện tử thì đến chỗ ông Tư." Bà bán tạp hóa nói, tay vẫn thoăn thoắt xếp mì gói lên kệ. "Nhà đó chuyên đồ cũ, cái gì cũng có, chỉ sợ cô không biết chọn thôi."

Khi Khánh Đan đến, ông Tư không có ở đó. Người đang ngồi trên chiếc ghế đẩu thấp giữa sân, cúi gập người bên một cái quạt bàn cũ mở tung nắp, là một cậu bé cô nhận ra ngay — Hoàng Đắc Phong, học sinh lớp 8A, ngồi ở bàn thứ hai sát cửa sổ, người luôn im lặng trong suốt ba buổi cô dạy, không giơ tay một lần nào, làm bài tập đúng nhưng chưa từng hỏi lại cô câu nào.

Cậu không nhận ra cô đứng ở cổng. Tay cậu đang giữ một cuộn dây đồng cách điện, đầu dây được tuốt sẵn, đo ướm vào cuộn dây bên trong mô-tơ quạt đã cháy đen một đoạn. Bên cạnh cậu, trên một miếng bìa các-tông trải làm bàn làm việc, các bộ phận của chiếc quạt được xếp thành hàng theo thứ tự tháo ra — cánh quạt, lồng bảo vệ, tụ điện, mô-tơ, tất cả cách nhau đều tăm tắp như một sơ đồ lắp ráp in sẵn, dù chẳng có tờ hướng dẫn nào trên đó cả.

"Cháu đang quấn lại mô-tơ à?" Khánh Đan hỏi khi bước vào sân, cố giữ giọng nhẹ để không làm cậu giật mình.

Phong ngẩng lên, và trong một khoảnh khắc cô thấy rõ nét mặt cậu chuyển từ ngạc nhiên sang dè dặt — kiểu dè dặt của một đứa trẻ vừa bị bắt gặp đang làm việc gì đó nó không chắc người lớn có nghĩ là "việc học sinh nên làm" hay không.

"Dạ." Cậu đáp, giọng nhỏ. "Cuộn dây trong bị cháy một chỗ, cháu quấn lại đoạn đó, không cần thay hết cả cuộn."

"Cháu tự học cách quấn mô-tơ ở đâu?"

"Ông cháu chỉ. Với cháu coi video." Phong nói, mắt vẫn không rời khỏi cuộn dây đang cầm. "Nhưng video toàn quấn mô-tơ to, cái quạt bàn này nhỏ, cháu phải tự tính lại số vòng."

"Tính thế nào?"

Lần này Phong mới thật sự ngẩng hẳn lên nhìn cô, như thể câu hỏi đó khiến cậu bất ngờ hơn cả việc cô giáo dạy Tin học xuất hiện trước sân nhà mình. Có lẽ chưa ai từng hỏi cậu câu đó theo đúng nghĩa muốn biết câu trả lời, chứ không phải hỏi cho có.

"Cháu đếm số vòng cuộn cũ trước khi tháo ra, ghi lại." Cậu nói, chậm rãi hơn, như đang cố sắp xếp lời cho rõ ràng. "Đoạn cháy chỉ mất khoảng hai mươi vòng, cháu quấn bù đúng hai mươi vòng dây cùng cỡ là được. Quấn nhiều quá thì mô-tơ nóng, ít quá thì quạt quay yếu."

"Vậy nếu không biết số vòng cuộn cũ thì sao? Ví dụ mô-tơ cháy hết, không đếm được nữa."

Phong ngừng tay thật sự lần này, nhìn xuống mô-tơ trong lòng bàn tay, suy nghĩ nghiêm túc như đang đứng trước một câu hỏi thi. "Cháu chưa gặp trường hợp đó bao giờ. Chắc phải tìm mô-tơ cùng loại, cùng công suất ghi trên nhãn, đếm ở cái đó rồi làm theo."

Đó không phải câu trả lời cậu học thuộc lòng ở đâu. Đó là câu trả lời của một người đang suy luận ngay tại chỗ, dựa trên logic cậu tự xây dựng qua hàng chục lần tháo lắp thật, không phải qua sách vở. Khánh Đan đứng lặng một lúc, cảm giác giống hệt lần đầu cô ngồi phỏng vấn ứng viên kỹ sư phần cứng cho NovaTech và bắt gặp một câu trả lời không nằm trong bất cứ đáp án mẫu nào — loại câu trả lời khiến người phỏng vấn phải ngồi thẳng lưng lại.

Trong lúc chờ Phong cất cuộn dây đồng vào một cái hộp thiếc cũ đựng bánh quy — nơi cậu phân loại linh kiện theo từng ngăn nhỏ tự làm bằng bìa các-tông, dây đồng một ngăn, tụ điện một ngăn, ốc vít chia theo cỡ ren — Khánh Đan đưa mắt nhìn quanh sân nhà. Trên vách tường loang lổ vôi cũ, có một khung ảnh nhỏ treo cao, ảnh một người đàn ông trẻ mặc áo sơ mi trắng, khung ảnh phủ một lớp bụi mỏng nhưng kính vẫn sạch, như có ai đó vẫn lau thường xuyên. Bên dưới khung ảnh là một kệ gỗ nhỏ bày vài món đồ chơi bằng nhôm gò thủ công — một chiếc xe tăng đồ chơi, một con chuồn chuồn có cánh quay được khi có gió — những món đồ rõ ràng được làm bằng tay, không phải hàng chợ.

"Anh cháu làm đấy ạ." Phong nói, nhận ra ánh mắt cô đang dừng ở kệ đồ chơi, dù cô chưa hỏi gì. "Ông cháu gò từ vỏ lon với dây thép, hồi cháu còn nhỏ. Cháu học gò kim loại từ mấy cái đó trước, sau mới học sửa máy."

Cậu không nói thêm về bức ảnh trên vách, và Khánh Đan cũng không hỏi. Có những câu hỏi cô cảm nhận được là không nên hỏi ngay trong lần gặp đầu tiên, nhất là khi người trả lời mới mười bốn tuổi và đang đứng giữa sân nhà mình. Cô chỉ gật đầu, nhìn con chuồn chuồn nhôm khẽ quay cánh theo cơn gió lùa qua sân, rồi quay lại câu chuyện đang dở.

"Ông cháu đâu rồi?" Cô hỏi, vừa để đổi chủ đề vừa vì thực sự tò mò.

"Ông cháu đi sửa máy bơm cho nhà bác Sáu cuối xóm, chắc chiều mới về." Phong đáp, rồi như sực nhớ ra phép lịch sự, cậu đứng dậy phủi tay vào quần. "Cô đến mua gì ạ? Cháu không rành giá, để cháu ghi lại, tối ông về cháu đưa tiền cho ông."

"Cô định hỏi mua ít dây điện nhỏ, với vài con ốc vít loại nhỏ nếu có." Khánh Đan nói, rồi ngập ngừng thêm một câu cô chưa định nói ra sớm thế này. "Với cô cũng đang tìm hiểu xem có bạn nào trong trường thích sửa chữa, lắp ráp đồ điện tử không. Cô đang có một ý tưởng, chưa chắc thành hình được, nhưng cần vài bạn tay nghề tốt."

Phong nhìn cô, không trả lời ngay. Cậu cúi xuống nhặt cuộn dây đồng lên, xoay xoay trong tay như một thói quen khi suy nghĩ.

"Ý tưởng gì ạ?"

"Làm robot." Khánh Đan nói thẳng, quyết định không vòng vo nữa. "Không phải đồ chơi lắp sẵn mua ngoài tiệm, là loại robot mình tự thiết kế, tự lắp mạch điều khiển, dùng để thi đấu với các trường khác."

Cô chờ đợi một phản ứng hào hứng, hoặc ít nhất là một câu hỏi. Nhưng Phong chỉ im lặng nhìn xuống cái quạt đang sửa dở, rồi nhìn quanh sân — cái sân đất nện, đống đồ điện tử cũ chất trong góc, tấm bạt xanh đã bạc màu vì nắng gió — như đang so sánh thứ đang có trước mắt với thứ cô vừa nhắc tới.

"Làm robot chắc tốn tiền lắm cô." Cậu nói, giọng không phải từ chối, mà là một sự thật cậu đã quen tính toán trước mọi thứ. "Nhà cháu không có tiền mua linh kiện đâu."

"Cô không định mua linh kiện mới." Khánh Đan đáp. "Cô định dùng đúng những thứ cháu đang làm bây giờ — đồ cũ, đồ hỏng, tháo ra lắp lại. Cháu thấy đống đồ điện tử ở góc sân kia không? Cô nghĩ trong đó có đủ thứ để bắt đầu."

Phong quay đầu nhìn về phía đống đồ cũ mà cậu đã nhìn thấy mỗi ngày suốt bao năm nay đến mức không còn để ý, giờ nhìn lại như thể lần đầu tiên thấy nó theo một cách khác.

"Cháu chưa từng làm robot bao giờ." Cậu nói, chậm rãi. "Chỉ sửa quạt, sửa bơm nước thôi."

"Nguyên lý không khác nhau nhiều lắm đâu." Khánh Đan nói, rồi mỉm cười khi thấy Phong vẫn đứng xoay cuộn dây đồng trong tay, ánh mắt không còn dè dặt như lúc đầu, mà đã chuyển sang một thứ gì đó gần với tò mò thật sự — thứ biểu cảm hiếm hoi cô chưa từng thấy trên gương mặt cậu suốt ba buổi học vừa qua.

Cậu không gật đầu ngay. Nhưng khi Khánh Đan trả tiền mua dây điện và ốc vít, quay ra cổng, cô nghe tiếng Phong gọi với theo, giọng vẫn nhỏ nhưng không còn ngập ngừng.

"Cô ơi." Cậu nói. "Nếu làm thật, cô cho cháu xem cái mạch điều khiển đó trước được không? Cháu muốn biết nó khác mô-tơ quạt thế nào."

Khánh Đan quay lại, gật đầu. "Được. Cô có mang theo một board Arduino cũ, để hôm nào cô mượn phòng, cháu tới coi thử."

"Bao giờ ạ?"

"Cô chưa xin được phòng." Cô thành thật. "Nhưng chắc trong tuần này."

Phong gật đầu, không hỏi thêm, quay lại ngồi xuống bên chiếc quạt đang sửa dở, tay lại cầm cuộn dây đồng lên như chưa hề có cuộc trò chuyện nào vừa xảy ra. Nhưng khi Khánh Đan đã ra khỏi cổng, đi được một đoạn trên con đường đất dẫn ra chợ, cô ngoái lại nhìn, thấy cậu vẫn đang cúi xuống chiếc quạt, chỉ khác là tay cậu tạm dừng, mắt nhìn xa xăm về phía đèo Gió Lộng một lúc trước khi cúi xuống làm việc tiếp. Cô không biết chắc cậu đang nghĩ gì, nhưng cô đoán đó không còn là suy nghĩ về cuộn dây đồng hai mươi vòng nữa.

Trên đường về, gió thổi ngược chiều mạnh đến mức cô phải nghiêng người đi, tà áo khoác bay phần phật. Cô nghĩ đến khung ảnh trên vách, con chuồn chuồn nhôm quay cánh trong gió, và cách Phong tránh không nhắc đến người trong ảnh dù cô chưa hỏi một lời nào. Cô chưa biết hết câu chuyện của cậu học trò này, nhưng cô đã biết đủ để hiểu rằng bất cứ điều gì cô sắp bắt đầu ở đây, nó sẽ phải xứng đáng với thời gian của những đứa trẻ như Phong — những đứa đã học cách tính toán, cân nhắc từng đồng, từng vòng dây, từ khi còn quá nhỏ để phải làm vậy.