Chương 6 — Sổ Nợ Cuối Hẻm

Diệu dậy sớm hơn thường lệ, mắt còn thâm quầng vì thiếu ngủ, nhưng đầu óc lại tỉnh táo lạ thường, như thể cơ thể mệt mỏi nhưng ý chí đã được nạp thêm một nguồn năng lượng mới từ những phát hiện đêm qua. Cô mở quán như mọi ngày, tay thoăn thoắt hơn hẳn so với những ngày đầu vụng về, nhưng tâm trí cô vẫn không ngừng quay lại với cuốn sổ nợ đang giấu kỹ dưới đáy tủ.

Chú Tư tới đúng giờ, mang theo phần rau củ mua từ chợ, nhưng hôm nay Diệu để ý ông có vẻ trầm ngâm hơn, thỉnh thoảng liếc nhìn cô như đang dò xét điều gì đó.

“Con ngủ không ngon hả? Mắt thâm dữ vậy,” ông hỏi, giọng lo lắng.

“Dạ con hơi khó ngủ,” Diệu đáp, cố giữ giọng bình thường, tránh ánh mắt ông. “Chắc do lo cho mẹ với quán nhiều quá.”

Chú Tư gật đầu, không hỏi thêm, nhưng Diệu cảm nhận được một sự căng thẳng ngầm giữa hai người mà trước đây chưa từng có, như thể cả hai đều đang giấu điều gì đó, chỉ là chưa ai đủ can đảm để nói ra trước.

Buổi sáng trôi qua với nhịp độ quen thuộc — khách quen ra vào, tiếng chào hỏi, tiếng dao thớt. Nhưng lần này, mỗi khi có khách cũ tới ăn cơm ghi nợ, Diệu lại không khỏi liếc nhìn họ với một ánh mắt khác, tự hỏi liệu tên họ có xuất hiện trong cuốn sổ cũ kia không, và nếu có, câu chuyện đằng sau khoản nợ ấy là gì.

Gần trưa, khi quán tạm vắng, Diệu viện cớ cần đi ngân hàng để tranh thủ về nhà, lấy cuốn sổ nợ ra đọc kỹ hơn dưới ánh sáng ban ngày, muốn xác nhận lại những gì mình đã thấy đêm qua không phải là ảo giác do thiếu ngủ.

Cô trải cuốn sổ ra bàn, bắt đầu từ trang đầu tiên, đọc chậm rãi từng dòng, lần này với sự tỉnh táo của ban ngày thay vì sự hoảng loạn của đêm khuya. Càng đọc, cô càng nhận ra quy mô thực sự của những gì mẹ cô đã làm — không phải một vài khoản cho vay lẻ tẻ, mà là hàng trăm giao dịch trải dài suốt gần hai mươi năm, tổng cộng lên tới một con số mà Diệu, với kinh nghiệm kế toán của mình, ước tính phải lên tới hàng trăm triệu đồng nếu cộng dồn lại, dù phần lớn đã được đánh dấu là đã giải quyết.

Cô lấy một cuốn sổ tay trống, bắt đầu lập một bảng tổng hợp — tên người, số tiền, ngày tháng, tình trạng (đã gạch hay chưa) — theo đúng phương pháp cô vẫn dùng trong công việc kế toán. Đây là cách duy nhất cô biết để đối mặt với một khối lượng thông tin lớn và đầy cảm xúc như thế này: biến nó thành những con số có thể sắp xếp, phân tích, và từ đó tìm ra ý nghĩa.

Sau hơn một tiếng đồng hồ cặm cụi, bảng tổng hợp của Diệu bắt đầu hiện ra một bức tranh rõ ràng hơn. Những khoản nợ nhỏ, dưới năm trăm nghìn đồng, phần lớn đã được đánh dấu gạch, có lẽ do khách hàng tự trả dần theo thời gian. Nhưng có một nhóm khoản nợ lớn hơn, từ một triệu đồng trở lên, phần lớn đều được gạch kèm ngôi sao — và tất cả những khoản này đều có một điểm chung mà Diệu chỉ nhận ra sau khi sắp xếp lại theo thứ tự thời gian: chúng đều liên quan tới những gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, như nhà có người bệnh nặng, nhà mất trụ cột lao động chính, hay nhà bị hỏa hoạn, thiên tai.

Diệu ngồi lặng nhìn bảng tổng hợp của mình, một giả thuyết dần hình thành rõ nét trong đầu — có lẽ những khoản nợ lớn được đánh dấu ngôi sao không phải được trả bằng tiền, mà bằng một hình thức nào khác, có thể là công sức, có thể là sự giúp đỡ qua lại theo kiểu "có đi có lại" mà những người sống lâu năm trong một cộng đồng nhỏ vẫn thường áp dụng khi tiền bạc không phải lúc nào cũng sẵn có.

Cô nhớ lại lời chú Tư nói hôm trước, về việc ông "nợ gia đình con nhiều thứ lắm". Liệu có phải chính ông là người đã âm thầm "trả" những khoản nợ ấy thay cho những gia đình khó khăn, bằng cách sửa xe miễn phí, hay bằng những hình thức hỗ trợ khác mà Diệu chưa thể hình dung hết?

Điện thoại cô reo lên, cắt ngang dòng suy nghĩ. Là Hường.

“Mày sao rồi? Mấy hôm nay không thấy nhắn tin gì, tao lo quá,” Hường hỏi, giọng cô đầy quan tâm.

“Tao ổn,” Diệu đáp, dù giọng cô không giấu được sự mệt mỏi. “Chỉ là... tao mới phát hiện ra nhiều chuyện lạ về mẹ tao, về cái quán này. Phức tạp lắm, để khi nào rảnh tao kể mày nghe.”

“Chuyện gì mà nghe bí ẩn vậy?” Hường tò mò. “Có cần tao giúp gì không? Mày biết tao rành sổ sách mà, có gì cứ gửi tao coi thử.”

Diệu suy nghĩ một lúc, rồi quyết định. “Ừ, để tao chụp lại vài trang sổ gửi mày coi thử được không? Tao cần một cái đầu tỉnh táo khác ngoài tao để phân tích, tao sợ tao đang suy diễn quá đà.”

“Gửi đi, tao coi liền,” Hường đáp chắc nịch.

Diệu chụp lại vài trang quan trọng nhất của cuốn sổ, gửi qua tin nhắn cho Hường, kèm theo một đoạn giải thích ngắn gọn về bối cảnh. Cô cố tình chưa gửi phần liên quan tới khoản vay Kim Phát tám mươi triệu, muốn giữ lại thông tin nhạy cảm nhất cho tới khi tự mình tìm hiểu thêm.

Vài phút sau, Hường gọi lại. “Tao coi sơ qua rồi. Mày nói đúng, cách đánh dấu này có quy luật thật, không phải ngẫu nhiên. Để tao xem kỹ hơn buổi tối nay, phân tích đàng hoàng rồi báo mày.”

“Cảm ơn mày nhiều,” Diệu nói, cảm thấy nhẹ nhõm hơn khi có thêm một người đáng tin cậy cùng chung tay giải mã bí ẩn này.

Buổi chiều, khi Diệu quay lại quán, cô thấy chú Tư đang đứng nói chuyện với một người đàn ông lạ mặt ở trước cửa, dáng vẻ cả hai có vẻ căng thẳng. Khi thấy Diệu, người đàn ông lạ vội chào rồi rời đi, còn chú Tư quay vào quán với vẻ mặt không được tự nhiên.

“Ai vậy chú?” Diệu hỏi, tò mò.

“À, người quen cũ, hỏi thăm chuyện làm ăn thôi,” chú Tư đáp, giọng ông có phần vội vã, tránh nhìn thẳng vào mắt cô — một điều hiếm khi xảy ra với người đàn ông vốn luôn thẳng thắn, chân chất mà cô biết.

Diệu không hỏi thêm, nhưng cô ghi nhớ khuôn mặt người đàn ông lạ ấy, một sự cảnh giác mới mẻ đang dần hình thành trong cô — cảm giác rằng, đằng sau vẻ ngoài bình yên quen thuộc của con hẻm này, có nhiều điều đang âm thầm diễn ra mà cô mới chỉ vừa bắt đầu nhìn thấy lớp bề mặt.

Tối hôm đó, sau khi đóng cửa quán, Diệu tới bệnh viện thăm mẹ như thường lệ, mang theo cuốn sổ nợ giấu kín trong túi xách, dù chưa dám cho mẹ xem ngay vì sợ bà xúc động quá mức. Cô ngồi bên giường, kể cho mẹ nghe về một ngày bận rộn ở quán, cố giữ giọng nhẹ nhàng, vui vẻ để không làm mẹ thêm lo lắng.

Mẹ cô lắng nghe, thỉnh thoảng gật đầu hoặc mỉm cười yếu ớt, nhưng ánh mắt bà vẫn còn đó một nỗi lo âu thường trực mà Diệu không thể không nhận ra. Cô tự hỏi, phải chăng nỗi lo ấy liên quan tới chính cuốn sổ cô đang giấu trong túi, tới khoản nợ tám mươi triệu đồng mang tên Kim Phát, hay tới cả những bí mật xa xưa hơn mà cô vẫn chưa dám hỏi thẳng.

“Mẹ ơi,” Diệu bắt đầu, giọng cô thận trọng, “con tìm thấy cuốn sổ cũ của mẹ, trong hũ gạo ở kho. Mẹ có nhớ không?”

Mẹ cô khựng lại, đôi mắt mở to, một phản ứng rõ ràng hơn hẳn những gì Diệu từng thấy trong suốt những ngày qua. Bà cố nhấc tay phải lên, chỉ về phía túi xách của Diệu, miệng mấp máy phát ra những âm thanh gấp gáp, đầy lo lắng.

“Mẹ đừng lo,” Diệu nắm lấy tay mẹ, cố trấn an. “Con chưa nói với ai hết, con chỉ đang tìm hiểu thôi. Mẹ có thể cho con biết Kim Phát là ai không? Sao mẹ lại vay nhiều tiền vậy mà không nói với con?”

Nghe tới cái tên "Kim Phát", mẹ cô phản ứng dữ dội hơn hẳn, cả người bà run lên, tay bà siết chặt lấy tay Diệu tới mức đau, mắt bà ầng ậng nước, những âm thanh phát ra từ miệng bà trở nên gấp gáp, hoảng loạn hơn.

Y tá trực nghe tiếng động lạ vội chạy vào, kiểm tra các chỉ số sinh hiệu, nhắc Diệu cần giữ cho bệnh nhân bình tĩnh, tránh những chủ đề gây kích động mạnh về mặt cảm xúc.

“Con xin lỗi mẹ,” Diệu nói, giọng cô cũng run lên vì hối hận đã hỏi quá vội vàng. “Con không hỏi nữa đâu, mẹ nghỉ ngơi đi.”

Cô ngồi lại xoa dịu mẹ cho tới khi bà bình tĩnh trở lại, thiếp đi trong giấc ngủ mệt mỏi. Diệu ngồi nhìn mẹ ngủ, lòng tràn ngập cảm giác tội lỗi xen lẫn quyết tâm — phản ứng dữ dội của mẹ chỉ càng khẳng định thêm rằng cái tên "Kim Phát" ấy mang theo một điều gì đó thực sự đáng sợ, một điều mà cô cần phải tìm hiểu cho ra lẽ, nhưng phải làm điều đó một mình, không thể tiếp tục gây áp lực trực tiếp lên mẹ trong tình trạng sức khỏe mong manh như hiện tại.

Trên đường về, cô mở lại tin nhắn của Hường, người đã gửi thêm vài nhận xét về cách sắp xếp của cuốn sổ nợ. “Tao thấy cách ghi chép này rất có hệ thống, không phải kiểu tùy hứng,” Hường viết. “Mày nên tìm hiểu xem có khoản vay chính thức nào đứng tên mẹ mày không, đối chiếu với sổ này để hiểu rõ bức tranh tài chính đầy đủ hơn.”

Diệu đọc tin nhắn, gật gù một mình trong bóng tối của chuyến xe ôm về nhà, thầm nghĩ rằng bước tiếp theo của cô, dù đáng sợ tới đâu, cũng sẽ là tìm cách xác minh chính xác khoản vay Kim Phát ấy — nó tới từ đâu, ai đứng ra bảo lãnh, và quan trọng nhất, tại sao nó lại khiến mẹ cô hoảng loạn tới mức không thể kiểm soát được cảm xúc chỉ vì nghe nhắc tới cái tên ấy.

Về tới nhà, cô lấy lại cuốn sổ, mở tới trang cuối cùng có dòng chữ về khoản vay, chụp ảnh lại thật rõ nét rồi lưu vào một thư mục riêng trên điện thoại, đặt mật khẩu bảo vệ cẩn thận. Cô biết, kể từ đêm nay, cô không còn có thể coi đây là một bí mật gia đình đơn thuần nữa — nó đã trở thành một vấn đề cần được điều tra nghiêm túc, với đầy đủ bằng chứng và sự tỉnh táo cần thiết, trước khi nó kịp nuốt chửng lấy tất cả những gì mẹ cô đã cố gắng gìn giữ suốt bao năm qua.