Chương 15 — Chuyến Xe Sách Giữa Núi Rừng

Phòng họp lớn của Ủy ban huyện Vạn Thác chật kín người vào buổi sáng hôm đó — đại diện phòng Văn hóa - Thể thao - Du lịch, phòng Giáo dục, phòng Tài chính - Kế hoạch, cùng vài cán bộ từ Sở Văn hóa tỉnh xuống dự thính. Nghi ngồi ở một góc bàn nhỏ dành cho người trình bày, chiếc cặp da cũ của cha đặt ngay ngắn trước mặt, tay cô hơi run nhưng ánh mắt vẫn giữ được sự kiên định.

Cuộc họp bắt đầu với phần trình bày của đại diện công ty cung cấp thiết bị cho đề án thư viện số, một người đàn ông trẻ tuổi ăn mặc lịch lãm, thuyết trình trơn tru với hàng loạt slide đầy màu sắc, số liệu thống kê được trình bày đẹp mắt, hứa hẹn về một tương lai "số hóa toàn diện" cho giáo dục vùng cao. Nghi ngồi lắng nghe, ghi chép cẩn thận, nhận ra ngay những lỗ hổng trong bài thuyết trình — không một lần nào người này nhắc đến vấn đề điện lưới không ổn định, sóng viễn thông yếu, hay chi phí bảo trì dài hạn ở những nơi hẻo lánh như Nậm Cáy.

Đến lượt Nghi trình bày, cô đứng dậy, hít một hơi thật sâu, mở chiếc cặp da của cha, lấy ra từng tài liệu một cách chậm rãi nhưng chắc chắn. Cô bắt đầu không phải bằng những con số, mà bằng một câu chuyện.

"Kính thưa các cô chú, các anh chị," Nghi mở lời, giọng cô ban đầu còn hơi run nhưng dần vững vàng hơn theo từng câu nói, "trước khi trình bày về số liệu hoạt động, cháu muốn kể một câu chuyện. Đó là câu chuyện về một cậu bé tên Tuất, học trò của bố cháu cách đây gần hai mươi năm, một cậu bé thông minh nhưng phải nghỉ học vì gia đình quá nghèo. Ba năm sau gặp lại, cậu bé ấy đã quên hết chữ. Câu chuyện đó là lý do bố cháu, ông Khương Vĩnh Trác, quyết định từ bỏ công việc dạy học ổn định để bắt đầu chương trình xe sách lưu động, mang con chữ đến tận nơi những đứa trẻ như Tuất đang sống, để bi kịch ấy không lặp lại lần nữa."

Cô tiếp tục trình bày, đan xen giữa số liệu cụ thể — số lượt mượn sách, số bản làng được phục vụ, số học sinh đã cải thiện thành tích học tập — với những câu chuyện thật, những hiện vật thật. Cô đưa ra bức tranh của Vàng Thị Mỷ, đọc to những dòng chữ cô bé viết phía sau, giọng cô nghẹn lại khi đọc đến câu "con muốn lớn lên làm họa sĩ vẽ tranh cho sách thiếu nhi". Cô đọc lá thư của Trương Minh Khôi, kể về sự thay đổi trong cách cậu bé nhìn nhận công việc của cha mình. Cô kể về Lò Văn Pao, về ước mơ thi vào trường nội trú đang dần trở thành hiện thực nhờ những cuốn sách ôn tập được mang đến tận điểm trường xa xôi.

"Cháu không phủ nhận giá trị của công nghệ, của việc chuyển đổi số," Nghi nói, ánh mắt cô nhìn thẳng về phía ông Vinh và các cán bộ dự họp, "nhưng cháu xin phép được hỏi, đề án thư viện số đã tính đến việc những bản làng như Séo Lử, Khuổi Trà, đặc biệt là điểm trường Nậm Cáy, còn chưa có điện lưới ổn định, chưa có sóng viễn thông, thì làm sao những chiếc ki-ốt máy tính bảng kia có thể hoạt động được? Cháu không muốn hai giải pháp này phải đối đầu, loại trừ lẫn nhau. Cháu tin, ở những nơi có điều kiện, công nghệ số có thể bổ sung thêm nguồn tài liệu học tập phong phú. Nhưng ở những nơi công nghệ chưa thể vươn tới, xe sách lưu động vẫn là cầu nối duy nhất, thiết thực nhất, giữa con chữ và những đứa trẻ vùng sâu."

Bài trình bày của Nghi kết thúc trong sự im lặng của cả phòng họp, một sự im lặng khác hẳn với sự im lặng lịch sự thường thấy sau các bài thuyết trình hành chính — đây là sự im lặng của những người đang thực sự suy nghĩ, cân nhắc lại những gì vừa nghe được. Một vài cán bộ lớn tuổi trong phòng kín đáo lau khóe mắt, có người gật gù tán thành ra mặt.

Ông Lương Đắc Uy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện, người chủ trì cuộc họp, sau một lúc trầm ngâm, mới lên tiếng, giọng ông trầm và có trọng lượng. "Cảm ơn cô Nghi về phần trình bày rất xúc động và thuyết phục. Tôi cũng đã nghe báo cáo từ phòng Văn hóa về đề án thư viện số. Rõ ràng đây là hai vấn đề không hề đơn giản, cần được cân nhắc kỹ lưỡng hơn nữa, không thể quyết định vội vàng trong một buổi họp."

Ông quay sang nhìn ông Vinh, người vẫn đang ngồi im lặng từ đầu buổi họp, ánh mắt ông có chút đăm chiêu khác hẳn thái độ tự tin thường thấy. "Anh Vinh, tôi muốn đề nghị thế này — thay vì đưa ra quyết định cắt giảm ngân sách ngay bây giờ, huyện sẽ tổ chức một buổi điều trần công khai, mở rộng hơn, có sự tham gia của đại diện các bản làng, các trường học liên quan, trong vòng tám tuần tới. Đây sẽ là cơ hội để cả hai bên trình bày đầy đủ hơn, và cũng để chúng ta có thêm thời gian thu thập thêm dữ liệu thực tế, kể cả việc trực tiếp khảo sát tình hình cơ sở hạ tầng ở những khu vực liên quan."

Lời đề nghị của ông Uy khiến cả phòng họp xôn xao bàn tán. Nghi ngồi im, tim đập thình thịch, không biết nên vui hay lo — cô đã tránh được một quyết định cắt giảm ngay lập tức, nhưng đồng thời, cô cũng biết rằng tám tuần tới sẽ là một cuộc chiến cam go hơn nữa, với một sân khấu lớn hơn, nhiều áp lực hơn, và không có gì đảm bảo kết quả cuối cùng sẽ có lợi cho chương trình của cô.

Sau khi cuộc họp kết thúc, ông Vinh chủ động đến gặp Nghi, ánh mắt ông đã có phần dịu lại so với lần gặp trước. "Cô Nghi, bài trình bày của cô hôm nay khiến tôi phải suy nghĩ lại nhiều điều. Tôi xin lỗi vì trước đây có phần đánh giá phiến diện. Về lời mời lên thăm Nậm Cáy, tôi đồng ý, tôi sẽ sắp xếp đi cùng cô trong tuần tới, trước khi buổi điều trần chính thức diễn ra."

Nghi thở phào nhẹ nhõm, gật đầu cảm ơn, cảm giác như vừa giành được một chiến thắng nhỏ nhưng vô cùng quan trọng. Cô bước ra khỏi trụ sở Ủy ban huyện dưới ánh nắng trưa gay gắt, lấy điện thoại gọi ngay cho Nam, giọng cô vừa mệt mỏi vừa tràn đầy hy vọng.

"Tám tuần, Nam ạ," cô nói, "mình có tám tuần để chuẩn bị cho buổi điều trần công khai. Ông Vinh cũng đồng ý lên thăm Nậm Cáy tuần tới rồi."

"Tám tuần đủ để mình làm được rất nhiều việc," Nam đáp, giọng đầy quyết tâm qua điện thoại. "Đây không phải là kết thúc, Nghi ạ, đây là khởi đầu của một chiến dịch thực sự. Mình sẽ không để chương trình này gục ngã đâu."

Đứng giữa sân trụ sở huyện, nhìn lên bầu trời trong xanh không một gợn mây, Nghi cảm nhận rõ ràng rằng chặng đường phía trước còn rất dài và gian nan, nhưng lần đầu tiên kể từ khi nhận được công văn thông báo đáng sợ đó, cô cảm thấy mình không còn đơn độc, và có một tia hy vọng thực sự đang le lói phía cuối con đường.

Buổi tối hôm đó, Nghi ghé qua quán trà báo tin cho mẹ. Bà Dung nghe xong, ôm chầm lấy con gái, giọng bà nghẹn ngào xúc động. "Mẹ tự hào về con lắm, Nghi ạ. Con đã làm được điều mà chính mẹ cũng không dám chắc con có thể làm được — đứng trước cả một phòng họp toàn cán bộ, thuyết phục được cả những người vốn đã có định kiến sẵn. Bố con chắc chắn đang mỉm cười ở đâu đó."

"Con vẫn còn lo lắm mẹ ạ," Nghi nói, dù trong lòng cũng không giấu được niềm vui nhỏ nhoi. "Tám tuần nghe thì dài, nhưng để chuẩn bị cho một buổi điều trần công khai quy mô lớn, có sự tham gia của nhiều bên, con sợ vẫn chưa đủ."

"Con không phải làm một mình đâu," bà Dung nói, siết chặt tay con gái. "Mẹ sẽ giúp con hết sức có thể, dù chỉ là pha trà tiếp khách hay soạn thêm tài liệu. Với lại, con còn có thầy Nam, có cô Ngần, có cả bà con các bản làng nữa. Một mình bố con ngày xưa còn làm được, huống chi bây giờ con có cả một đội ngũ sát cánh."

Lời động viên của mẹ khiến Nghi thấy ấm lòng hơn hẳn. Đêm đó, trước khi đi ngủ, cô mở cuốn sổ tay của mình, viết một dòng ghi chú ngắn gọn nhưng đầy quyết tâm: "Cuộc họp đầu tiên đã qua. Tám tuần phía trước. Không được lơ là, nhưng cũng không được sợ hãi. Bố ơi, con sẽ cố gắng hết sức để giữ lại những gì bố đã xây dựng, và có lẽ, con sẽ còn làm được nhiều hơn thế nữa." Gấp cuốn sổ lại, cô tắt đèn, chìm vào giấc ngủ với một tâm trạng nhẹ nhõm và đầy hy vọng, sẵn sàng cho chặng đường chiến dịch đầy thử thách đang chờ đợi phía trước.

Trước khi thiếp đi, Nghi còn kịp nhớ lại ánh mắt của ông Uy khi ông tuyên bố quyết định tổ chức buổi điều trần — không phải ánh mắt của một người đã có sẵn định kiến, mà là ánh mắt của một người đang thực sự cân nhắc, thực sự lắng nghe. Đó là điều khiến cô tin rằng, dù con đường phía trước còn nhiều chông gai, ít nhất cánh cửa vẫn còn để ngỏ, và với tất cả những gì cô, Nam, gia đình cô, và cả cộng đồng các bản làng đang cùng nhau xây dựng, cơ hội để giữ lại chương trình xe sách vẫn còn đó, chỉ chờ họ nắm bắt bằng tất cả nỗ lực và quyết tâm của mình.