Chương 10 — Tiểu Thư Bàn Cuối

Chiếc thẻ ngân hàng của An bị khóa vào sáng thứ hai, không báo trước. Cô đứng trước máy bán vé xe buýt, đưa thẻ theo thói quen rồi thấy màn hình hiện dòng chữ “Giao dịch không hợp lệ”. Bác bán vé nhìn cô chờ đợi. An mở ví, chỉ còn hai mươi nghìn và vài đồng xu.

“Cháu có tiền mặt không?” bác hỏi.

An đếm lại. “Có mười tám nghìn.”

“Vé mười nghìn.”

“Vâng.”

An đưa tiền, lên xe, ngồi ở hàng ghế cuối. Cô biết cha đã khóa thẻ. Ông từng nói bài kiểm tra sẽ nghiêm hơn nếu cô tìm cách lách. Nhưng cô không nghĩ ông sẽ làm vậy ngay khi dự án đang thiếu tiền mua sơn.

Ở trường, cô thử gọi. Cha không nghe. Tin nhắn chỉ có một câu: “Tuần này con tự cân đối.”

Mai thấy mặt cô liền hỏi: “Có chuyện gì?”

“Mình hết tiền.”

Huy lập tức lấy ví. “Tôi có bốn mươi hai nghìn và một vé gửi xe chưa dùng.”

“Mình không vay.”

“Tôi chưa cho vay. Tôi đang công bố tài sản.”

Khang không nói gì, chỉ đặt một tờ giấy lên bàn. Đó là lịch trực tiệm sửa xe buổi chiều, bên cạnh ghi mức tiền công cho việc lau dọn, phân loại ốc vít và giao xe.

An nhìn cậu. “Bạn đang tuyển mình?”

“Tôi đang đưa một lựa chọn. Bạn không cần nhận.”

“Mình có thể làm.”

“Tôi biết.”

Sau giờ học, An theo Khang về tiệm. Cô thay đôi giày sạch bằng đôi dép nhựa bà ngoại cho mượn. Công việc đầu tiên là lau sàn và phân loại ốc vít theo kích thước. An làm sai ba lần, khiến Khang phải dán thêm nhãn hình con mèo và hình chiếc lá.

“Nhãn này dành cho ốc nào?” cô hỏi.

“Ốc đã được phân biệt bằng trực giác.”

“Trực giác của mình đang ở đâu?”

“Đang học lại từ đầu.”

Bà ngoại cười, đưa cô một ly nước chanh. An lau sàn, xếp hộp, ghi danh sách xe cần giao. Mỗi việc nhỏ mất thời gian hơn cô tưởng, nhưng đến cuối buổi, tiệm gọn hơn và cô nhận ba mươi nghìn.

“Tiền công một buổi à?” An hỏi.

“Ừ.”

“Ít quá.”

Khang nhìn cô. “Bạn vừa làm bốn tiếng. Nếu thấy ít, ngày mai làm nhanh hơn hoặc thỏa thuận lại.”

An giữ tờ tiền. Ở nhà, ba mươi nghìn chỉ đủ mua một cốc nước. Ở đây, nó là giá của mồ hôi, bụi sàn và sự kiên nhẫn. Cô cất tiền vào ngăn riêng trong ví.

Trên đường về, An ghé chợ mua trứng và rau. Cô tính tiền chậm, hỏi người bán giá từng bó. Một cô bé đứng cạnh nhìn cô rồi nói: “Chị mới học mua đồ à?”

“Ừ.”

“Em biết mặc cả.”

“Em dạy chị được không?”

Hai người đứng cạnh sạp rau, cô bé chỉ An cách hỏi giá, cách chọn bó còn tươi, cách không mua quá nhiều vì phòng trọ không có tủ lạnh lớn. An mua được đủ rau cho hai ngày, tiết kiệm hơn dự kiến năm nghìn. Cô vui đến mức gửi tin nhắn cho Mai: “Mình vừa mua được rau không bị hớ.”

Mai trả lời bằng biểu tượng vỗ tay và câu: “Ngày mai bạn sẽ được phong thần.”

Trong lớp, nhóm dự án thiếu tiền mua sơn chống nước. An đề nghị làm thêm ở tiệm để góp vào quỹ, nhưng Khang lắc đầu. “Quỹ dự án không nhận tiền công riêng của bạn nếu chưa thống nhất.”

“Vì sao? Đó là tiền mình kiếm được.”

“Vì mọi người có thể cảm thấy bạn đang bù tiền cho những phần không đủ.”

An bực. “Vậy mình phải làm gì với tiền của mình?”

“Dùng cho nhu cầu của bạn. Nếu muốn đóng góp, đề xuất như mọi người.”

Huy giơ tay: “Tôi đề xuất bán nước chanh ở cổng trường. Tôi có kinh nghiệm pha sai tỷ lệ.”

Như lập tức viết kế hoạch. Mai thiết kế bảng giá, Khang xin phép đoàn trường, còn An tính chi phí nguyên liệu. Mỗi người đóng một phần nhỏ. Họ bán nước chanh và bánh quy vào giờ ra chơi, nhưng Huy pha mẻ đầu quá chua đến mức một bạn lớp 10 nhăn mặt.

“Chúng ta gọi đó là vị trải nghiệm,” Huy nói.

An sửa công thức, thêm đường và đá. Mẻ thứ hai bán hết. Số tiền thu được không nhiều, nhưng đủ mua sơn chống nước và vài chiếc móc treo. Như ghi chép từng khoản, công khai ngay trên bảng.

Buổi chiều, cha gọi. “Con còn bao nhiêu tiền?”

An nhìn tờ ba mươi nghìn từ tiệm, khoản chia từ nước chanh và tiền còn lại. “Một trăm mười bảy nghìn.”

“Có đủ ăn không?”

“Nếu con tính trước.”

“Con có thể nói với ta nếu cần.”

An nhìn chiếc chổi đặt cạnh cửa. “Nếu con nói, cha sẽ mở lại thẻ?”

“Có thể.”

“Vậy con không nói.”

Cha thở dài. “An, đây không phải cuộc thi xem ai cứng đầu hơn.”

“Con biết. Nhưng nếu bài kiểm tra là tự chịu trách nhiệm, cha không thể vừa ra đề vừa đưa đáp án.”

Một khoảng im lặng kéo dài. Cuối cùng, cha cô nói: “Tối nay ta sẽ gửi con danh sách chi tiêu mẫu. Không phải tiền, chỉ là cách lập ngân sách.”

“Con tự làm được.”

“Ta biết. Nhưng người lớn cũng có thể chia sẻ công cụ mà không mua kết quả.”

An ngẩn ra. Đây là lần đầu cha nói một câu khiến cô không biết phải phản bác. Cô đồng ý nhận file.

Ngày hôm sau, An lập bảng chi tiêu cho cả tuần: vé xe, ăn sáng, nguyên liệu nấu, tiền làm dự án, một khoản dự phòng. Cô cắt những món không cần, nhưng vẫn giữ tiền mua một ly chè vào thứ sáu. Mai nhìn bảng, nói: “Bạn ghi cả niềm vui vào ngân sách à?”

“Nếu không ghi, mình sẽ quên.”

Khang đọc qua. “Đừng cắt khoản dự phòng.”

“Mình đã cắt rồi.”

“Vậy nếu bạn bị ốm?”

An nhìn con số. “Mình sẽ…”

“Thấy chưa. Dự phòng không phải tiền thừa.”

An thêm lại một khoản nhỏ. Cô nhận ra quản lý tiền không chỉ là chia đủ cho mọi thứ, mà là chừa chỗ cho những điều không thể đoán.

Cuối tuần, thẻ vẫn bị khóa. An không còn hoảng. Cô đã biết vé xe bao nhiêu, rau nào để được lâu, tiệm trả công theo giờ và một dự án không thể dùng tiền của một người để tự nhận là của cả lớp.

Trên bảng sân sau, Huy viết thêm: “Nước chanh hôm nay ít chua hơn hôm qua.” Khang sửa thành: “Quỹ đã đủ mua sơn.” An nhìn dòng chữ, cười. Có lẽ trưởng thành không phải là không cần ai, mà là biết mình đang cần gì và hỏi đúng cách.

Sáng thứ bảy, An đi chợ cùng bà chủ phòng trọ. Bà chỉ cho cô cách chọn cá, hỏi người bán giá trước và đem theo túi vải. An vốn định mua thịt bò, nhưng đổi sang đậu phụ và trứng khi thấy giá tăng. Bà chủ nói cô đã biết tính toán, nhưng đừng biến bữa ăn thành bài kiểm tra khắc nghiệt.

“Ăn đủ là được,” bà nói. “Đừng vì tiết kiệm mà bỏ bữa.”

An nhớ lời Khang về khoản dự phòng. Cô mua thêm một hộp sữa, dù phải giảm một gói bánh. Cô ghi vào sổ: “Sức khỏe cũng là chi phí cần bảo vệ.”

Ở tiệm, Khang giao cho An một việc mới: kiểm tra phanh của những chiếc xe học sinh mang đến. An học cách bóp tay phanh, nghe tiếng cọ và nhận biết dây quá lỏng. Cô làm chậm, nhưng không làm ẩu. Một cậu bé cảm ơn, nói xe đã an toàn hơn để đi học.

“Bạn thấy tiền công hôm nay có đáng không?” Khang hỏi.

“Có. Nhưng mình thích phần người ta đi về mà không lo xe hỏng hơn.”

“Đừng nói câu này với Huy, cậu ấy sẽ biến thành áp phích.”

Huy nghe thấy, lập tức lấy giấy. Mai giật bút trước khi cậu viết.

Chiều, nhóm họp về việc sử dụng khoản tiền nước chanh. Một số bạn muốn mua đèn mới, một số muốn mua hộp chống ẩm. An không bỏ phiếu đầu tiên, vì cô biết ý kiến của mình dễ bị xem là chắc chắn. Cô yêu cầu mọi người nói nhu cầu trước. Cuối cùng họ chọn hộp chống ẩm, còn đèn mượn từ đoàn trường.

Khang hỏi An có tiếc không. “Không. Dữ liệu về mưa quan trọng hơn cảm giác đẹp.”

“Bạn nói như một người đã bị mái dột.”

“Mình đã bị một hộp cơm dạy rồi.”

Cả nhóm cười.

Tối, cha gửi cho An danh sách chi tiêu mẫu. Cô xem, thấy có những khoản cô chưa từng nghĩ đến: bảo dưỡng, bảo hiểm, tiền phát sinh, thời gian của người quản lý. Cô nhắn hỏi vì sao không ghi “tiền cho vui”. Cha trả lời: “Niềm vui cũng có thể được lập kế hoạch, nhưng đừng để nó biến mất vì quá nhiều bảng.”

An lấy phong bì cuối cùng, bỏ vào một khoản nhỏ cho chuyến đi thực tế sắp tới của lớp. Cô không báo ngay, mà sáng hôm sau hỏi nhóm có cần đóng không. Nhóm quyết định mỗi người góp tùy khả năng, không bắt buộc. An góp phần của mình bằng tiền công, không ghi tên riêng trên bảng.

Một bạn hỏi ai đã góp nhiều nhất. Như trả lời: “Không quan trọng. Quan trọng là đủ và không ai bị ép.”

An nhìn câu ấy, thấy nó giống nguyên tắc mà cô đang học ở mọi nơi: tiền chỉ là một loại nguồn lực; quyền lựa chọn mới là thứ cần giữ.

Cuối tuần, An còn tám nghìn trong ví và khoản dự phòng nguyên vẹn. Cô mua một cây kem nhỏ ở cổng trường, ăn cùng Mai. Mai hỏi cô có nhớ nhà không.

“Có.”

“Nhớ gì?”

“Nhớ bồn tắm có nước nóng, nhưng không nhớ việc mọi thứ được đặt sẵn.”

Mai đưa khăn giấy. “Bạn có thể nhớ cả hai.”

An gật. Cô không cần phủ nhận sự tiện nghi mình từng có để chứng minh mình đã thay đổi. Cô chỉ cần biết khi nào dùng nó, khi nào tự làm và khi nào hỏi người khác.

Thẻ ngân hàng vẫn khóa, nhưng An không còn cảm giác bị khóa đời sống. Cô có một chiếc ví nhỏ, một bảng chi tiêu và một nhóm người sẽ nhắc cô ăn trưa. Với một tiểu thư bàn cuối, đó là loại giàu có mới.