Chương 12 — Xưởng Phục Chế Tranh Cũ

Miên Thư kể lại phát hiện về những trang nhật ký bị xé cho Nguyên Vũ vào buổi tối hôm sau, khi anh ghé xưởng mang theo kết quả sơ bộ từ phòng thí nghiệm. Cả hai ngồi bên bàn làm việc, ánh đèn vàng dịu tỏa xuống những tờ giấy phân tích in đầy biểu đồ và số liệu mà Miên Thư chỉ hiểu được một phần.

"Kết quả phân tích quang phổ bột màu cho thấy," Nguyên Vũ giải thích, chỉ vào một biểu đồ, "phần nền của bức tranh — tức là bố cục ban đầu bị che phủ — sử dụng loại bột màu phổ biến trong những năm năm mươi, phù hợp với niên đại được cho là 1963 hoặc trước đó. Nhưng lớp sơn phủ bên trên, đặc biệt là phần khuôn mặt người phụ nữ và phần chữ ký, lại chứa một tỷ lệ nhỏ chất tổng hợp mới hơn, chỉ bắt đầu xuất hiện phổ biến trên thị trường vào khoảng giữa thập niên sáu mươi."

"Vậy là khớp với những gì chúng ta nghi ngờ." Miên Thư nói, giọng cô nhẹ nhõm pha lẫn nặng nề. "Phần nền được vẽ trước, có thể bởi chính Từ Bình Sơn, còn phần hoàn thiện phía trên được thực hiện sau đó vài năm."

"Đúng vậy. Và điều này," Nguyên Vũ chỉ vào một dòng chú thích khác trong báo cáo, "phù hợp hoàn toàn với những gì bà Diệu Lan đã kể — về việc bức tranh dang dở được một người khác hoàn thiện sau khi Từ Bình Sơn qua đời."

Miên Thư kể lại cho anh nghe về những trang nhật ký bị xé, về đoạn nhật ký cuối cùng lạnh lùng "Mọi chuyện đã xong. Tôi không muốn viết thêm gì về việc này nữa." Nguyên Vũ lắng nghe chăm chú, thỉnh thoảng gật đầu, ánh mắt anh đầy suy tư.

"Tôi nghĩ," anh nói sau một lúc im lặng, "những trang bị xé có thể chứa chi tiết về việc ký tên giả, hoặc về thỏa thuận với Châu Bội Long để đưa bức tranh ra thị trường. Đó là phần mà ông cô, dù đã chấp nhận hoàn thành bức tranh vì tình nghĩa thầy trò, vẫn cảm thấy dằn vặt sâu sắc nhất — bởi lẽ hoàn thành một tác phẩm dang dở vì lòng trung thành là một chuyện, nhưng ký tên người khác lên đó để đưa ra bán, dù với mục đích tốt đẹp đến đâu, vẫn là một ranh giới đạo đức khó vượt qua."

"Anh nghĩ ông tôi có tự tay ký chữ ký giả đó không?" Miên Thư hỏi, giọng cô run lên vì câu hỏi mà cô đã tránh né suốt nhiều ngày qua.

Nguyên Vũ nhìn cô, ánh mắt anh dịu dàng nhưng thành thật. "Tôi không biết chắc. Nhưng dựa trên nét chữ ký giả dưới ánh đèn hồng ngoại mà chúng ta đã phân tích, nó có độ chính xác và sự tự nhiên rất cao — không phải kiểu chữ ký giả vụng về của người không quen thuộc với phong cách của Từ Bình Sơn. Người ký chữ đó phải là người đã nghiên cứu, đã nhìn thấy chữ ký thật của ông ấy vô số lần, đủ để bắt chước gần như hoàn hảo."

"Nghĩa là rất có thể chính là ông tôi." Miên Thư nói, giọng trầm xuống.

"Có khả năng đó." Nguyên Vũ không né tránh sự thật, nhưng giọng anh vẫn giữ được sự nhẹ nhàng, không phán xét. "Nhưng cô cần nhớ, cô Miên Thư — ngay cả khi ông cô là người trực tiếp ký cái tên ấy, hoàn cảnh khi đó là một gia đình đang tuyệt vọng vì nợ nần, một lời trăn trối của người thầy hấp hối, một xã hội đầy biến động chiến tranh nơi rất nhiều chuẩn mực đạo đức thông thường bị đảo lộn bởi nhu cầu sinh tồn. Điều đó không biến ông cô thành một kẻ lừa đảo chuyên nghiệp như những vụ làm giả tranh vì lợi nhuận mà tôi từng gặp trong nghề."

Miên Thư im lặng, cảm kích trước sự thấu hiểu của anh, nhưng trong lòng vẫn còn đó một nỗi bất an chưa thể xua tan. Cô đứng dậy, đi đến bên cửa sổ, nhìn ra bóng tối bên ngoài.

"Vấn đề là," cô nói, giọng nhỏ lại, "dù động cơ có cao đẹp đến đâu, hậu quả của hành động ấy vẫn kéo dài đến tận hôm nay. Cả một bộ sưu tập, cả một cuộc hồi cố lớn, cả danh tiếng của một gia tộc — tất cả đều được xây dựng dựa trên một sự thật không trọn vẹn. Nếu tôi công bố điều này, tôi không chỉ làm tổn thương ký ức về ông tôi, mà còn có thể phá hủy cả sự nghiệp và cuộc sống của rất nhiều người khác đang liên quan, dù họ không hề biết gì về nguồn gốc thật sự của bức tranh."

Nguyên Vũ đến đứng cạnh cô bên cửa sổ, im lặng một lúc trước khi lên tiếng. "Đó là lý do tại sao cách chúng ta công bố sự thật, nếu đến lúc phải công bố, quan trọng không kém gì bản thân sự thật đó. Không phải mọi sự thật đều cần được phơi bày theo cách gây tổn thương nhiều nhất có thể. Có những cách kể lại một câu chuyện với đầy đủ sự thấu cảm, tôn trọng cả nỗi đau của những người trong cuộc lẫn quyền được biết sự thật của công chúng."

"Anh nghĩ điều đó khả thi sao?" Cô hỏi, ánh mắt cô tìm kiếm một tia hy vọng nơi anh.

"Tôi không chắc chắn hoàn toàn." Anh thành thật đáp. "Nhưng tôi tin rằng nếu có ai đủ khả năng làm được điều đó, thì đó chính là cô — người vừa am hiểu kỹ thuật phục chế, vừa mang trong mình câu chuyện cá nhân sâu sắc gắn liền với sự thật này. Cô có một góc nhìn mà không một nhà nghiên cứu hay nhà báo nào khác có được."

Miên Thư quay sang nhìn anh, khoảng cách giữa họ trong khoảnh khắc ấy dường như thu hẹp lại một cách tự nhiên. Ánh đèn vàng dịu của xưởng phủ lên gương mặt anh một quầng sáng ấm áp, và cô nhận ra, không phải lần đầu tiên, rằng mình đang bắt đầu tìm kiếm sự hiện diện của anh nhiều hơn là chỉ vì mục đích công việc.

"Cảm ơn anh," cô nói khẽ, "vì luôn biết cách khiến mọi thứ bớt nặng nề hơn, dù chỉ một chút."

Anh mỉm cười, một nụ cười hiếm hoi và chân thành. "Đó có lẽ là điều duy nhất tôi có thể làm tốt ngoài việc soi tranh dưới đèn UV."

Cả hai cùng bật cười khẽ, một tiếng cười giải tỏa phần nào căng thẳng đã tích tụ suốt buổi tối. Nhưng ngay sau đó, ánh mắt Nguyên Vũ trở lại nghiêm túc.

"Tôi nghĩ chúng ta cần quay lại gặp bà Diệu Lan sớm hơn dự định." Anh nói. "Không phải để ép bà kể hết mọi chuyện ngay, mà để cho bà biết những gì chúng ta đã tìm ra thêm từ phân tích khoa học. Có thể điều đó sẽ giúp bà cảm thấy an tâm hơn khi chia sẻ phần còn lại — biết rằng chúng ta đang tiếp cận sự thật này bằng sự cẩn trọng và tôn trọng, chứ không phải để phanh phui giật gân."

Miên Thư gật đầu đồng ý, dù trong lòng vẫn còn nhiều lo lắng về những gì phần còn lại của câu chuyện có thể mang đến. Cô nhìn ra ngoài cửa sổ một lần nữa, nơi ánh trăng đêm nay đã tròn đầy hơn một chút so với đêm trước, như thể đang từ từ viên mãn theo từng bước tiến của cuộc điều tra, dù con đường phía trước vẫn còn nhiều khúc quanh chưa thể lường trước.

Trước khi ra về, Nguyên Vũ còn nán lại giúp cô sắp xếp lại chồng tài liệu phân tích, cẩn thận phân loại theo từng mục để dễ tra cứu sau này. Anh làm việc gọn gàng, tỉ mỉ, không khác gì thói quen nghề nghiệp của chính cô, và Miên Thư thầm nghĩ, có lẽ đó cũng là một trong những lý do khiến cô cảm thấy thoải mái khi làm việc cùng anh đến vậy — cả hai đều thuộc về một kiểu người coi trọng sự cẩn trọng hơn tốc độ, coi trọng sự thật hơn sự thuận tiện.

"Tôi có một câu hỏi hơi riêng tư." Cô nói, khi cả hai đang xếp nốt những tờ giấy cuối cùng vào bìa hồ sơ. "Anh có bao giờ hối tiếc vì đã dấn thân vào công việc điều tra này với tôi không? Xét cho cùng, đây không phải trách nhiệm của anh, và anh đã từng phải trả giá một lần rồi vì những nghi ngờ tương tự."

Nguyên Vũ dừng tay, suy nghĩ một lúc trước khi trả lời. "Có những đêm, tôi tự hỏi liệu mình có đang lặp lại sai lầm cũ không." Anh thành thật. "Nhưng lần này khác. Lần trước, tôi đơn độc, không có bằng chứng vững chắc, và đối diện với một hệ thống không muốn nghe sự thật. Lần này, tôi có cô — người tiếp cận vấn đề không phải từ góc độ nghi ngờ suông, mà từ chính đôi tay đang chạm vào từng lớp sơn, từng chi tiết vật lý của tác phẩm. Đó là một sự khác biệt lớn, cô Miên Thư à. Và thành thật mà nói," anh ngừng lại một chút, ánh mắt anh có gì đó ngập ngừng hiếm thấy, "tôi cũng không hối tiếc vì đã có cơ hội được làm việc cùng cô."

Câu nói cuối cùng ấy, dù được nói ra một cách nhẹ nhàng, vẫn khiến không khí giữa họ trở nên khác lạ trong giây lát — một sự im lặng ấm áp, không còn thuần túy là sự im lặng của hai đồng nghiệp đang cùng giải quyết một bí ẩn nghề nghiệp.

Miên Thư cảm thấy má mình nóng lên, vội cúi xuống giả vờ sắp xếp lại chồng giấy để che giấu sự bối rối. "Cảm ơn anh." Cô nói khẽ, không dám ngước lên nhìn thẳng vào mắt anh lúc đó.

Nguyên Vũ mỉm cười, không nói thêm gì, nhưng khi anh ra về, đứng ở cửa xưởng nhìn lại cô một lần cuối trước khi bước ra con ngõ tối, ánh mắt anh mang một sự lưu luyến mà cả hai đều cảm nhận được, dù không ai nói thành lời.