Chương 27 — Xưởng Phục Chế Tranh Cũ

Một tháng sau buổi công bố kết luận chính thức, xưởng Bách Niên đã hoàn toàn thay đổi diện mạo, dù vẫn giữ nguyên vẻ mộc mạc, ấm cúng vốn có. Miên Thư đứng giữa xưởng vào một buổi sáng, nhìn quanh với một sự hài lòng chưa từng có kể từ ngày ông nội mất — một góc phòng mới được cải tạo để đặt thêm bàn làm việc, chiếc kính hiển vi chuyên dụng mà cô ao ước từ lâu giờ đã có mặt, sáng bóng trên kệ, và trên tường, cạnh bức ảnh cũ của ông nội, giờ đây treo thêm một tấm bằng chứng nhận từ hội đồng thẩm định, ghi nhận đóng góp của xưởng trong việc làm sáng tỏ một chương quan trọng của lịch sử mỹ thuật Việt Nam.

"Chị Thư ơi, có khách!" Thùy Chi gọi vọng từ cửa, giọng cô đầy phấn khích như thường lệ trong những ngày gần đây, khi lượng khách hàng tìm đến xưởng tăng lên đáng kể.

Vị khách hôm nay là đại diện của một bảo tàng tư nhân mới thành lập, mang theo một bức chân dung cổ cần phục chế, và trong lúc trò chuyện, không ngần ngại bày tỏ sự ngưỡng mộ dành cho cách xưởng Bách Niên đã xử lý vụ việc "Vọng Nguyệt" với tất cả sự chính trực và thấu cảm.

"Chúng tôi tìm đến xưởng không chỉ vì tay nghề, mà vì chúng tôi tin tưởng vào cách các bạn làm việc." Người đại diện nói, ánh mắt đầy sự trân trọng. "Trong thời buổi mà nhiều nơi chỉ chăm chăm chạy theo lợi nhuận, thật hiếm để tìm được một đơn vị vẫn giữ được sự trung thực tuyệt đối với nghề."

Sau khi vị khách ra về, Miên Thư ngồi xuống, nhìn chồng hợp đồng mới đang chờ được ký kết, cảm thấy một niềm tự hào lẫn trách nhiệm nặng nề. Xưởng Bách Niên, từ một cơ sở nhỏ bé đang chật vật tồn tại, giờ đây đã trở thành một cái tên được nhắc đến với sự kính trọng trong toàn bộ giới bảo tồn di sản mỹ thuật.

Ông Lễ, giờ đây dành nhiều thời gian hơn ở xưởng, không chỉ vì công việc mà còn vì niềm vui được chứng kiến sự hồi sinh của nơi ông đã gắn bó cả đời, ngồi xuống cạnh cô, ánh mắt ông đầy suy tư. "Cô Thư này, tôi nghĩ đã đến lúc chúng ta nên làm điều gì đó lớn hơn, để tưởng nhớ đến cụ Bách Niên và cả danh họa Từ Bình Sơn một cách xứng đáng."

"Ông đang nghĩ đến điều gì ạ?" Miên Thư hỏi, tò mò.

"Một chương trình học việc chính thức." Ông Lễ đáp, giọng ông trở nên sôi nổi hơn. "Không chỉ nhận một hai học trò như hiện tại, mà tổ chức một chương trình đào tạo bài bản, mời những nghệ nhân giỏi trong ngành đến giảng dạy, tạo cơ hội cho những người trẻ có đam mê với nghề phục chế nhưng không có điều kiện tiếp cận được kiến thức chuyên sâu. Đặt tên chương trình theo tên cả hai người thầy trò ấy, như một cách gìn giữ di sản của họ không chỉ trong sách vở, mà trong chính những đôi bàn tay tiếp nối."

Miên Thư ngồi lặng một lúc, để cho ý tưởng ấy thấm sâu vào lòng. Đó chính xác là điều cô đã mơ ước từ lâu nhưng chưa từng dám nghĩ đến khả năng thực hiện, khi xưởng còn đang chật vật tồn tại qua ngày.

"Con nghĩ đó là một ý tưởng tuyệt vời, ông ạ." Cô nói, mắt cô sáng lên đầy hào hứng. "Nhưng chúng ta sẽ cần thêm nguồn lực, thêm không gian, thêm sự hỗ trợ từ nhiều phía."

"Về việc đó," một giọng nói quen thuộc vang lên từ cửa xưởng, "tôi nghĩ tôi có thể giúp được."

Miên Thư ngẩng lên, ngạc nhiên thấy Châu Vĩnh Thịnh đứng đó, lần này không còn vẻ uy quyền đe dọa như những lần trước, mà mang một sự khiêm tốn mới mẻ. Ông ta bước vào, nhìn quanh xưởng với ánh mắt đầy sự trân trọng khác hẳn lần đầu tiên ông ta đến đây.

"Ông Châu, xin mời ông ngồi." Miên Thư nói, vẫn còn chút ngỡ ngàng trước sự xuất hiện bất ngờ này.

"Tôi vừa nghe được cuộc trò chuyện của các bạn về chương trình học việc." Ông ta nói, ngồi xuống ghế được mời. "Quỹ bảo tồn mang tên hai nghệ sĩ mà tôi đã đề xuất thành lập, tôi nghĩ, có thể được sử dụng chính xác cho mục đích này. Không chỉ tài trợ cho các dự án nghiên cứu, mà còn đầu tư trực tiếp vào việc đào tạo thế hệ nghệ nhân phục chế tiếp theo."

"Đó là một đề xuất rất hào phóng, thưa ông." Nguyên Vũ, vừa bước vào xưởng đúng lúc, lên tiếng, ánh mắt anh vẫn còn chút dè dặt khi nhìn Châu Vĩnh Thịnh, dù không còn sự thù địch như trước.

"Tôi nghĩ đây là điều đúng đắn nên làm." Châu Vĩnh Thịnh đáp, giọng ông ta chân thành. "Tôi đã dành nhiều đêm suy nghĩ về mọi chuyện đã xảy ra, về cha tôi, về cách tôi đã đối xử với cô Miên Thư và xưởng Bách Niên. Tôi nhận ra, di sản thực sự không nằm ở việc sở hữu những tác phẩm đắt giá, mà ở việc gìn giữ và truyền lại tri thức, kỹ năng, và cả những giá trị đạo đức cho thế hệ sau."

Cuộc trò chuyện kéo dài đến tận chiều muộn, khi họ cùng nhau phác thảo những nét đầu tiên cho chương trình học việc mang tên "Từ Bình Sơn — Tô Bách Niên", dự kiến sẽ khai giảng khóa đầu tiên vào đầu năm sau, với sự hợp tác giữa xưởng Bách Niên, Bảo tàng Mỹ thuật Hồng Lam, và quỹ bảo tồn mới thành lập từ Nhà đấu giá Tinh Hoa.

Khi Châu Vĩnh Thịnh ra về, Miên Thư đứng nhìn theo bóng ông ta khuất dần trong con ngõ Hàng Bút, lòng cô tràn đầy một cảm giác kỳ diệu khó tả — cảm giác chứng kiến một câu chuyện, từng bắt đầu bằng sự đối đầu và đe dọa, giờ đây kết thúc bằng sự hợp tác và chữa lành.

"Ông nội chắc không thể tưởng tượng được mọi chuyện lại diễn ra theo cách này." Cô nói với Nguyên Vũ, khi cả hai đứng bên nhau nhìn ra con ngõ đang dần chìm vào hoàng hôn.

"Có lẽ," Nguyên Vũ đáp, vòng tay ôm lấy cô, "đó chính là điều đẹp đẽ nhất mà sự thật, khi được kể lại với đủ lòng thấu cảm, có thể mang đến — không chỉ là sự giải oan, mà là sự chữa lành cho tất cả những ai đã từng bị tổn thương bởi những bí mật của quá khứ."

Những ngày sau đó, tin tức về chương trình học việc mới lan truyền nhanh chóng trong giới nghệ thuật, thu hút sự quan tâm của không ít bạn trẻ đam mê nghề phục chế nhưng trước nay chưa có cơ hội tiếp cận đào tạo bài bản. Thùy Chi, người đã âm thầm theo học nghề dưới sự chỉ dạy của Miên Thư suốt hai năm qua, được đề nghị trở thành trợ giảng đầu tiên của chương trình, một vinh dự khiến cô bé xúc động đến bật khóc.

"Em không nghĩ mình đã sẵn sàng để dạy người khác." Thùy Chi nói, giọng cô còn ngập ngừng khi Miên Thư thông báo quyết định ấy.

"Con sẵn sàng hơn con nghĩ." Miên Thư đáp, mỉm cười nhìn cô học trò đã cùng mình đi qua bao sóng gió. "Chị nhớ ngày đầu tiên con đến xưởng, còn chưa biết cách cầm cọ đúng cách. Giờ nhìn con, chị thấy được chính hình ảnh của mình ngày xưa, khi ông nội bắt đầu dạy chị. Đó là lúc chị biết, con đã sẵn sàng để tiếp nối."

Bà Kim, với vai trò giám đốc bảo tàng, cũng tích cực tham gia vào việc xây dựng chương trình giảng dạy, kết nối xưởng Bách Niên với mạng lưới các chuyên gia bảo tồn trong và ngoài nước, những người sẵn lòng đến chia sẻ kiến thức chuyên môn cho thế hệ học viên mới. Nhờ sự hỗ trợ ấy, chương trình nhanh chóng định hình được một khung đào tạo bài bản, kết hợp giữa lý thuyết bảo tồn hiện đại và kỹ thuật thủ công truyền thống mà xưởng Bách Niên đã gìn giữ suốt sáu mươi năm qua.

Đường Chí Cường, người từng công khai chỉ trích năng lực của xưởng trên diễn đàn nghệ thuật, cũng lặng lẽ gửi một email xin lỗi đến Miên Thư, thừa nhận mình đã hành động thiếu cân nhắc khi để bị cuốn theo áp lực từ phía Tinh Hoa trước đây. Miên Thư đọc email ấy, không giữ trong lòng chút oán hận nào, chỉ đơn giản trả lời một câu ngắn gọn, chân thành: "Cảm ơn ông đã dũng cảm thừa nhận. Chúng ta đều học được điều gì đó từ câu chuyện này."

Cuộc sống tại xưởng Bách Niên, dù bận rộn hơn trước rất nhiều, lại mang một nhịp điệu yên bình mới — không còn nỗi lo âu thường trực về việc giữ bí mật, không còn sự căng thẳng của những cuộc đối đầu, mà thay vào đó là niềm vui của việc xây dựng, của việc truyền lại tri thức, của việc chứng kiến một di sản gia đình được hồi sinh mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Vào một buổi chiều cuối tuần, khi xưởng đã vắng khách, Miên Thư ngồi lại một mình bên bàn làm việc, lật giở lại cuốn sổ tay công thức cũ của ông nội, nơi cô đã tìm thấy manh mối đầu tiên cho toàn bộ hành trình này. Cô mở đến trang có dòng chữ run rẩy năm xưa — "Cần nhớ: không bao giờ được dùng loại pha này cho công trình nào khác ngoài lần ấy" — và lần đầu tiên, cô đọc lại nó không phải với sự sợ hãi hay nghi hoặc, mà với một sự thấu hiểu trọn vẹn và lòng biết ơn sâu sắc.

Cô lấy bút, viết thêm một dòng nhỏ bên lề trang giấy ấy, như một lời đối thoại xuyên thời gian với người ông đã khuất: "Con đã hiểu, ông ạ. Và con tự hào về ông, hơn bao giờ hết." Rồi cô gấp cuốn sổ lại, cất vào một chiếc hộp gỗ mới, đặt trang trọng bên cạnh những kỷ vật quý giá nhất của xưởng, để dành cho những thế hệ học viên sau này, như một minh chứng sống động rằng đôi khi, con đường trung thực nhất không phải là con đường dễ dàng nhất, nhưng luôn là con đường xứng đáng để đi theo.