Chương 23 — Xưởng Phục Chế Tranh Cũ

Đêm khai mạc cuộc hồi cố "Ánh Sáng Của Một Thời Đại" diễn ra tại sảnh chính của Bảo tàng Mỹ thuật Hồng Lam, nơi hàng trăm khách mời — nhà sưu tầm, nhà nghiên cứu, nhà báo, và giới thượng lưu yêu nghệ thuật Hà Nội — tề tựu dưới ánh đèn chùm lộng lẫy. "Vọng Nguyệt" được đặt ở vị trí trang trọng nhất, giữa sảnh chính, dưới một hệ thống chiếu sáng chuyên dụng làm nổi bật từng lớp màu sắc mà Miên Thư đã dày công phục chế suốt nhiều tháng qua.

Miên Thư đứng trong một góc khuất của sảnh, mặc bộ váy dạ hội giản dị màu xanh navy, tay cô nắm chặt lấy tay Nguyên Vũ, người đứng cạnh cô trong bộ vest lịch lãm. Cả hai cùng nhìn về phía đám đông đang tụ tập quanh bức tranh, trầm trồ khen ngợi vẻ đẹp rực rỡ của tác phẩm vừa được phục chế, không ai trong số họ biết được bí mật đang chờ được hé lộ.

"Em có sợ không?" Nguyên Vũ hỏi khẽ, siết chặt tay cô.

"Em sợ." Miên Thư thừa nhận, giọng cô run nhẹ. "Nhưng em cũng sẵn sàng."

Bà Quách Thiên Kim bước lên bục phát biểu, mở đầu buổi lễ khai mạc bằng những lời giới thiệu trang trọng về cuộc hồi cố, về sự nghiệp của danh họa Từ Bình Sơn, về ý nghĩa của việc gìn giữ di sản mỹ thuật dân tộc. Miên Thư quan sát Châu Vĩnh Thịnh đứng ở hàng ghế đầu, dáng vẻ uy nghi, tự tin, hoàn toàn không hay biết về cơn bão sắp ập đến.

Đến phần giới thiệu về quá trình phục chế "Vọng Nguyệt", theo đúng kế hoạch đã thống nhất trước với bà Kim, Miên Thư được mời lên bục phát biểu với tư cách người phụ trách phục chế chính. Cô bước lên, tim đập thình thịch, nhưng bước chân vẫn vững vàng.

"Kính thưa quý vị," cô bắt đầu, giọng cô ban đầu còn hơi run nhưng dần trở nên chắc chắn hơn theo từng câu chữ, "tôi là Tô Miên Thư, phụ trách xưởng phục chế Bách Niên, đơn vị vinh dự được giao trọng trách phục chế 'Vọng Nguyệt' cho cuộc hồi cố hôm nay."

Cô nhìn xuống đám đông, ánh mắt cô dừng lại một thoáng nơi Châu Vĩnh Thịnh, người vẫn đang mỉm cười lịch sự, chưa hề nghi ngờ điều gì.

"Trong suốt quá trình phục chế, tôi đã có cơ hội được tiếp xúc gần gũi với từng lớp màu, từng nét cọ của tác phẩm này, hơn bất kỳ ai khác trong nhiều thập kỷ qua." Cô tiếp tục, giọng cô giờ đây đã hoàn toàn vững vàng. "Và trong quá trình ấy, tôi đã phát hiện ra một điều mà tôi tin, quý vị có quyền được biết — một câu chuyện không chỉ về một tác phẩm nghệ thuật, mà về tình nghĩa thầy trò, về sự hy sinh, và về một bí mật đã được gìn giữ suốt sáu mươi năm."

Một sự xôn xao nhẹ lan qua đám đông. Miên Thư liếc nhìn Châu Vĩnh Thịnh, thấy nụ cười trên môi ông ta bắt đầu cứng lại, ánh mắt ông ta trở nên sắc lạnh.

"Dưới lớp vécni cũ của 'Vọng Nguyệt'," cô tiếp tục, ra hiệu cho một trợ lý bật màn hình lớn phía sau, chiếu lên những hình ảnh phân tích khoa học mà cô và Nguyên Vũ đã dày công thu thập, "chúng tôi phát hiện một bố cục nền hoàn toàn khác, cùng một chữ ký bị che giấu, không khớp với chữ ký chính thức của danh họa Từ Bình Sơn. Phân tích khoa học từ phòng thí nghiệm độc lập xác nhận, phần hoàn thiện bề mặt của bức tranh được thực hiện vào khoảng năm 1965 — hai năm sau khi Từ Bình Sơn qua đời."

Tiếng xôn xao trong đám đông trở nên rõ rệt hơn, nhiều ánh mắt đổ dồn về phía Châu Vĩnh Thịnh, người giờ đây đã đứng bật dậy khỏi ghế, gương mặt ông ta đỏ bừng vì tức giận.

"Đây là một sự vu khống trắng trợn!" Ông ta lớn tiếng, giọng ông ta vang khắp sảnh, cắt ngang bài phát biểu của Miên Thư. "Cô gái này không có đủ chuyên môn để đưa ra những cáo buộc nghiêm trọng như vậy về một kiệt tác đã được công nhận suốt sáu mươi năm qua!"

Miên Thư đứng vững trên bục, dù tim cô đập dồn dập, cô vẫn giữ được sự bình tĩnh cần thiết. "Thưa ông Châu, tôi hiểu sự phẫn nộ của ông. Nhưng đây không phải là cáo buộc vô căn cứ, mà là kết quả phân tích khoa học nghiêm ngặt, được thực hiện bởi phòng thí nghiệm độc lập, có uy tín trong ngành."

Đường Chí Cường, ngồi cách đó không xa, đứng dậy, lên tiếng phụ họa cho Châu Vĩnh Thịnh. "Phương pháp phân tích của một xưởng phục chế nhỏ, không được công nhận chính thức, không thể là căn cứ đáng tin cậy để đưa ra một tuyên bố có sức ảnh hưởng lớn như vậy!"

"Đó là lý do," Nguyên Vũ, đứng dưới sảnh, lên tiếng, bước lên phía trước, "tôi, với tư cách một nhà sử học mỹ thuật độc lập, từng có nhiều năm kinh nghiệm giám định tại Nhà đấu giá Tinh Hoa, xin xác nhận tính xác thực của những phân tích này. Chúng tôi cũng đã tiến hành khảo sát một tác phẩm khác trong loạt 'giai đoạn cuối' của Từ Bình Sơn, hiện đang lưu giữ tại một bảo tàng tỉnh, và tìm thấy dấu hiệu tương tự."

Sự xuất hiện của Nguyên Vũ, với danh tiếng và kinh nghiệm của anh, khiến đám đông càng thêm xôn xao. Nhiều nhà báo bắt đầu ghi chép nhanh, một vài người giơ điện thoại lên chụp ảnh, quay video.

Bà Quách Thiên Kim, vẫn đứng gần bục phát biểu, lên tiếng, giọng bà trang trọng nhưng kiên quyết, nhằm ổn định lại trật tự đang có dấu hiệu hỗn loạn trong sảnh. "Kính thưa quý vị, tôi xin phép được nói rõ, bảo tàng đã được thông báo về những phát hiện này từ trước, và đã yêu cầu tiến hành kiểm chứng độc lập, kỹ lưỡng trước khi cho phép công bố tại sự kiện hôm nay. Đây không phải là một hành động bộc phát hay thiếu trách nhiệm, mà là kết quả của một quá trình nghiên cứu nghiêm túc, được thực hiện đúng theo chuẩn mực học thuật quốc tế."

Lời khẳng định của bà Kim, với tư cách giám đốc bảo tàng, khiến một phần đám đông vốn đang hoang mang dần lấy lại sự bình tĩnh, chuyển từ thái độ nghi ngờ sang tò mò muốn nghe tiếp câu chuyện. Một vài nhà nghiên cứu mỹ thuật lớn tuổi, đứng ở hàng ghế giữa, bắt đầu gật gù, trao đổi khẽ với nhau về giá trị của những bằng chứng vừa được trình chiếu.

"Bà không thể làm vậy!" Châu Vĩnh Thịnh quay sang bà Kim, giọng ông ta giờ đây không còn giữ được vẻ điềm tĩnh ban đầu. "Bà đang tự tay phá hủy uy tín của chính cuộc hồi cố mà bảo tàng đã dày công tổ chức!"

"Tôi đang bảo vệ uy tín học thuật của bảo tàng, thưa ông Châu." Bà Kim đáp lại, giọng bà không hề nao núng. "Uy tín ấy không được xây dựng bằng cách che giấu sự thật, mà bằng cách dũng cảm đối diện với nó, dù sự thật đó có phức tạp đến đâu."

Châu Vĩnh Thịnh, gương mặt giờ đây tái nhợt lẫn đỏ bừng vì cơn giận đang kìm nén, bước thẳng đến gần bục phát biểu, giọng ông ta hạ thấp nhưng đầy đe dọa. "Cô đang phá hủy danh tiếng của một danh họa đã khuất, không có cơ hội tự bảo vệ mình. Cô có biết hậu quả của việc này sẽ như thế nào không?"

Miên Thư nhìn thẳng vào mắt ông ta, không hề nao núng. "Tôi không đang phá hủy danh tiếng của ai cả, thưa ông Châu. Tôi đang cố gắng kể lại một sự thật đầy đủ hơn, một sự thật, tôi tin, sẽ khiến chúng ta trân trọng di sản của Từ Bình Sơn nhiều hơn, chứ không phải ít đi."

Một nhà báo trẻ, đứng gần hàng ghế đầu, giơ tay xin phát biểu, giọng cô đầy tò mò xen lẫn thận trọng nghề nghiệp. "Xin hỏi cô Miên Thư, nếu quả thực phần hoàn thiện bức tranh không phải do chính Từ Bình Sơn thực hiện, vậy ai là người đã hoàn thành nó?"

Miên Thư hít một hơi thật sâu, biết rằng đây chính là khoảnh khắc bản lề của toàn bộ buổi công bố. "Người hoàn thành phần còn lại của bức tranh," cô nói, giọng cô run nhẹ nhưng không hề do dự, "là một học trò tận tụy nhất của Từ Bình Sơn, người đã thực hiện điều đó theo đúng di nguyện cuối cùng của thầy mình, trong hoàn cảnh gia đình người thầy đang lâm vào cảnh khốn cùng giữa thời chiến tranh loạn lạc. Người học trò ấy, sau này, đã dùng chính kinh nghiệm và lòng kính trọng học được từ người thầy để sáng lập nên một xưởng phục chế tranh nhỏ, nơi tôi đang tiếp quản ngày hôm nay."

Một sự im lặng nặng nề bao trùm cả sảnh trong giây lát, khi nhiều người bắt đầu hiểu ra mối liên hệ giữa người đang đứng trên bục phát biểu và câu chuyện cô vừa kể.

"Ông ấy chính là ông nội tôi." Miên Thư nói, giọng cô nghẹn lại vì xúc động nhưng vẫn giữ được sự vững vàng cần thiết. "Cụ Tô Bách Niên, người sáng lập xưởng Bách Niên. Tôi không đứng đây hôm nay để tố cáo ông tôi, hay để phá hủy danh tiếng của thầy ông — tôi đứng đây để kể lại một câu chuyện về tình nghĩa, về sự hy sinh, mà tôi tin xứng đáng được biết đến, thay vì mãi mãi bị chôn vùi trong im lặng."

"Câu chuyện cảm động đấy," Châu Vĩnh Thịnh cắt ngang, giọng ông ta đầy mỉa mai, "nhưng cảm xúc không thể thay thế cho sự thật pháp lý và học thuật. Vô lý! Nếu bức tranh này không phải nguyên tác hoàn toàn của Từ Bình Sơn, nó chỉ là một bức tranh giả, không có giá trị gì cả!"

"Đó chính xác là điều tôi không đồng ý, thưa ông." Một giọng nói trầm, run rẩy nhưng đầy uy lực bất ngờ vang lên từ phía cuối sảnh, khiến toàn bộ đám đông quay đầu lại.

Miên Thư nhìn về phía giọng nói ấy, tim cô như ngừng đập trong khoảnh khắc. Bà Diệu Lan, được Bảo Trân dìu đi, đang chậm rãi bước vào sảnh chính, dáng vẻ nhỏ bé nhưng ánh mắt bà tràn đầy sự kiên định của một người đã chờ đợi khoảnh khắc này suốt sáu mươi năm.