Chương 26 — Xưởng Phục Chế Tranh Cũ

Ba tuần sau đêm khai mạc đầy sóng gió ấy, hội đồng thẩm định độc lập do Bảo tàng Mỹ thuật Hồng Lam thành lập đã hoàn thành báo cáo chính thức. Miên Thư nhận được cuộc gọi từ bà Kim vào một buổi sáng, mời cô đến bảo tàng để nghe công bố kết luận trước khi nó được phát hành rộng rãi.

Phòng họp lớn của bảo tàng hôm đó tập hợp đầy đủ các thành viên hội đồng — những nhà nghiên cứu mỹ thuật uy tín nhất trong nước, cùng với đại diện của cả hai bên liên quan: Miên Thư và Nguyên Vũ đại diện cho phía đưa ra phát hiện, và bất ngờ, Châu Vĩnh Thịnh cũng có mặt, ngồi lặng lẽ ở một góc phòng, không còn vẻ uy quyền áp đảo như những lần gặp trước.

Chủ tịch hội đồng, một giáo sư lớn tuổi có nhiều năm nghiên cứu về mỹ thuật Đông Dương, đọc to bản kết luận chính thức. "Sau khi xem xét toàn bộ bằng chứng khoa học, bao gồm phân tích quang phổ, định tuổi vật liệu, và đối chiếu với các tài liệu lịch sử cùng lời chứng của nhân chứng còn sống, hội đồng đi đến kết luận: tác phẩm 'Vọng Nguyệt' là một sáng tác khởi đầu bởi danh họa Từ Bình Sơn, được hoàn thiện sau khi ông qua đời bởi người học trò tận tụy của ông, nghệ nhân Tô Bách Niên, theo đúng di nguyện của tác giả gốc. Hội đồng đề xuất tác phẩm được ghi danh chính thức là đồng sáng tác của cả hai nghệ sĩ, với đầy đủ bối cảnh lịch sử được trình bày minh bạch trong mọi tài liệu trưng bày và nghiên cứu liên quan trong tương lai."

Miên Thư nghe từng lời, cảm giác một sự nhẹ nhõm sâu sắc lan tỏa khắp cơ thể, xen lẫn niềm tự hào không thể diễn tả bằng lời. Cô nhìn sang Nguyên Vũ, người siết nhẹ tay cô dưới bàn, ánh mắt anh tràn đầy niềm vui chung.

"Hội đồng cũng ghi nhận," vị giáo sư tiếp tục, "rằng hành động của nghệ nhân Tô Bách Niên, dù về mặt kỹ thuật có thể được xem là không tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực về tính nguyên bản, xuất phát từ động cơ đạo đức cao cả — lòng trung thành với người thầy và trách nhiệm với gia đình thầy trong hoàn cảnh chiến tranh khốn khó. Hội đồng khuyến nghị nhìn nhận câu chuyện này như một minh chứng quý giá về tình nghĩa thầy trò trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam, hơn là một vụ việc cần bị lên án."

Sau buổi công bố, khi mọi người dần rời khỏi phòng họp, Châu Vĩnh Thịnh nán lại, tiến đến gần Miên Thư với một vẻ ngập ngừng hiếm thấy ở người đàn ông từng toát ra vẻ uy quyền tuyệt đối.

"Cô Miên Thư," ông ta nói, giọng ông ta giờ đây khác hẳn lần đầu tiên họ gặp nhau, "tôi muốn xin lỗi cô một cách chính thức, vì những gì tôi đã làm trong suốt thời gian qua — những lời đe dọa, bức thư pháp lý, cả việc gây áp lực lên bảo tàng. Tôi đã hành động vì sợ hãi, vì muốn bảo vệ những gì tôi nghĩ là di sản của gia đình mình, mà không nhận ra tôi đang lặp lại chính sai lầm của cha tôi theo một cách khác."

Miên Thư nhìn ông, cảm nhận một sự chân thành trong lời nói ấy mà cô không ngờ tới. "Tôi chấp nhận lời xin lỗi của ông." Cô đáp, giọng cô điềm tĩnh nhưng không thiếu sự ấm áp. "Và tôi nghĩ, cả hai chúng ta đều đã học được một điều quan trọng qua chuyện này — rằng bảo vệ một di sản không có nghĩa là che giấu sự thật về nó, mà là dám đối diện với toàn bộ câu chuyện, kể cả những phần không hoàn hảo."

Châu Vĩnh Thịnh gật đầu, ánh mắt ông ta mang một sự suy tư sâu sắc. "Tôi đã quyết định, Nhà đấu giá Tinh Hoa sẽ tài trợ một phần kinh phí để thành lập quỹ bảo tồn mang tên cả hai nghệ sĩ — Từ Bình Sơn và Tô Bách Niên — nhằm hỗ trợ các dự án phục chế và nghiên cứu về giai đoạn mỹ thuật này trong tương lai. Tôi nghĩ, đó là cách tốt nhất để tôi có thể sửa chữa một phần những gì cha tôi, và cả tôi, đã gây ra."

Miên Thư cảm thấy một sự xúc động dâng lên trong lòng trước cử chỉ bất ngờ ấy. "Đó là một quyết định đầy ý nghĩa, thưa ông Châu. Tôi tin cả cha ông lẫn ông nội tôi, nếu có thể chứng kiến điều này, sẽ cảm thấy an lòng."

Trên đường về xưởng, Nguyên Vũ nắm tay cô, cả hai cùng im lặng một lúc, để cho ý nghĩa của những gì vừa xảy ra thấm sâu vào lòng.

"Em có tin nổi không?" Nguyên Vũ cuối cùng cũng lên tiếng, giọng anh vẫn còn chút ngạc nhiên. "Từ một cuộc đối đầu tưởng chừng không thể hòa giải, giờ đây lại trở thành một sự hợp tác vì lợi ích chung."

"Em nghĩ," Miên Thư đáp, nhìn ra khung cảnh Hà Nội quen thuộc lướt qua ngoài cửa xe, "đó chính là điều đẹp đẽ nhất mà sự thật có thể mang lại — không phải là chiến thắng của một bên trước bên kia, mà là cơ hội để tất cả mọi người cùng nhìn nhận lại, cùng trưởng thành hơn từ những sai lầm của quá khứ."

Khi họ về đến xưởng Bách Niên, Thùy Chi đã chờ sẵn với một nụ cười rạng rỡ, cầm trên tay một chồng thư mời hợp tác mới từ nhiều bảo tàng và nhà sưu tầm khác nhau, tất cả đều bày tỏ mong muốn được làm việc với xưởng — không phải vì tò mò về vụ việc vừa qua, mà vì sự ngưỡng mộ đối với tính chính trực và tay nghề mà xưởng đã thể hiện trong suốt quá trình xử lý một tình huống vô cùng nhạy cảm.

"Chị Thư, xưởng mình nổi tiếng rồi!" Thùy Chi reo lên, giọng cô đầy phấn khích. "Nhưng không phải nổi tiếng vì scandal, mà vì sự trung thực!"

Miên Thư cầm lấy chồng thư, mỉm cười nhìn quanh xưởng nhỏ bé nhưng ấm áp của mình, nơi mọi thứ bắt đầu, nơi cô đã học được bài học đầu tiên và quan trọng nhất về nghề phục chế — rằng mỗi bức tranh, dù cũ kỹ đến đâu, đều xứng đáng được đối xử bằng cả sự tôn trọng lẫn lòng trung thực tuyệt đối.

Ông Lễ, nghe tin về kết luận của hội đồng thẩm định, đến xưởng ngay buổi chiều hôm đó, mang theo một chai rượu nếp cũ mà ông đã cất giữ từ rất lâu. "Cụ Bách Niên để lại chai này từ mấy năm trước, dặn tôi giữ đến khi nào có chuyện đáng mừng thì mở ra uống mừng." Ông nói, mắt ông ngấn lệ vì xúc động. "Tôi nghĩ, không có dịp nào đáng mừng hơn hôm nay nữa."

Họ cùng nhau nâng ly nhỏ, không phải rượu sâm banh sang trọng như thường thấy trong giới nghệ thuật, mà là chén rượu nếp giản dị, mộc mạc, đúng như tinh thần của xưởng Bách Niên suốt bao năm qua. Thùy Chi, dù chưa đủ tuổi uống rượu, cũng được nhấp một ngụm nhỏ mang tính tượng trưng, gương mặt cô rạng rỡ niềm vui.

"Cụ Bách Niên chắc đang mỉm cười ở đâu đó." Ông Lễ nói, giọng ông trầm ấm. "Cuối cùng, sau bao năm, gánh nặng trong lòng cụ cũng đã được đặt xuống."

Miên Thư nhìn quanh xưởng, nhìn những gương mặt thân thương đã cùng cô đi qua hành trình đầy sóng gió vừa qua — ông Lễ với những ký ức và sự trung thành thầm lặng, Thùy Chi với sự nhiệt huyết tuổi trẻ, Nguyên Vũ với tình yêu và sự đồng hành không mệt mỏi. Cô cảm thấy lòng mình tràn đầy một sự biết ơn sâu sắc, không chỉ vì kết quả cuối cùng, mà vì cả hành trình đã đưa họ đến gần nhau hơn bao giờ hết.

"Chúng ta nên nghĩ đến việc tổ chức lại một chút cho xưởng." Nguyên Vũ nói, sau khi mọi người đã lắng dịu cảm xúc. "Với lượng công việc mới sắp tới, có lẽ chúng ta cần thêm người, cần đầu tư thêm vào trang thiết bị."

"Chúng ta?" Miên Thư hỏi, ánh mắt cô tinh nghịch nhìn anh.

Nguyên Vũ hơi lúng túng, nhưng rồi mỉm cười, nắm lấy tay cô trước mặt mọi người mà không còn e ngại. "Anh đang nghĩ đến việc, nếu em đồng ý, anh sẽ chính thức hợp tác lâu dài với xưởng Bách Niên — không chỉ là bạn đồng hành trong một vụ việc, mà là một phần thực sự của tương lai xưởng, nếu em muốn."

Cả xưởng lặng đi trong giây lát, rồi Thùy Chi reo lên đầy vui sướng, phá tan bầu không khí trang trọng bằng tiếng cười giòn tan của tuổi trẻ. Miên Thư nhìn Nguyên Vũ, trái tim cô tràn đầy hạnh phúc trước lời đề nghị bất ngờ nhưng vô cùng ý nghĩa ấy.

"Em muốn." Cô đáp, giọng cô nghẹn ngào vì xúc động. "Em muốn anh là một phần của tương lai này, không chỉ của xưởng, mà của cả cuộc đời em."

Đêm đó, sau khi mọi người đã ra về, Miên Thư và Nguyên Vũ ngồi lại trong xưởng, cùng nhau lên kế hoạch sơ bộ cho những thay đổi sắp tới. Họ bàn về việc mở rộng thêm một phòng làm việc, về việc đầu tư một chiếc kính hiển vi chuyên dụng mà từ lâu Miên Thư vẫn ao ước nhưng chưa đủ khả năng tài chính, về việc có thể nhận thêm một hoặc hai học viên mới để chia sẻ khối lượng công việc đang ngày càng tăng lên.

"Anh nghĩ, đây chính là điều ông nội em đã hy vọng khi đặt tên xưởng là Bách Niên." Nguyên Vũ nói, tay anh khẽ vuốt ve những ngón tay cô đang đan vào tay anh. "Trăm năm, không chỉ là quãng thời gian để chờ đợi sự thật, mà còn là quãng thời gian đủ dài để những con người xa lạ tìm đến nhau, để cùng nhau xây dựng một điều gì đó bền vững hơn."

Miên Thư gật đầu, tựa đầu vào vai anh, cảm nhận sự an yên hiếm hoi mà cô đã tìm kiếm suốt nhiều tháng đầy sóng gió vừa qua. "Em tin, từ hôm nay, xưởng Bách Niên sẽ bước sang một chương mới — không chỉ tồn tại, mà thực sự phát triển, mang theo cả di sản của quá khứ lẫn hy vọng của tương lai."