Chương 12 — Con Tàu Không Bao Giờ Ngoảnh Lại

Môn Học Không Có Đáp Án Đúng

"Cậu lại đi xuống khu kỹ thuật một mình à?" Uông Khắc Trâm hỏi, ngồi xuống đối diện Bách Vân trong phòng đọc riêng của học viên hoa tiêu, nơi ánh sáng tự nhiên mô phỏng dịu nhẹ hơn hẳn ánh đèn công nghiệp của Tầng Rễ mà anh vừa rời khỏi cách đây một giờ. "Cậu biết thầy Vượng không thích học viên tự ý rời khu vực được phân công mà không báo trước."

"Tôi có xin phép đàng hoàng, chỉ là không báo cho cậu thôi." Bách Vân đáp, mở cuốn sổ ghi chép ra, lật tới trang vừa viết ở khu vực bốn mươi hai. "Tôi cần dữ liệu thực tế cho báo cáo học phần về hệ thống trục nối."

Uông Khắc Trâm nhướn mày, ánh mắt lướt qua trang sổ với vẻ tò mò không giấu giếm. Cô là học viên duy nhất trong khóa xuất thân từ Tầng Mùa, vượt qua Kỳ Định Tầng với điểm số cao bất thường bốn năm trước, và kể từ ngày bước chân vào Tầng Vòm, cô đã học được cách quan sát mọi thứ kỹ lưỡng hơn những bạn học sinh ra đã sẵn có mọi đặc quyền — một thói quen sinh tồn của người luôn phải chứng minh mình xứng đáng có mặt ở đây.

"Cậu gặp ai dưới đó không?" Cô hỏi, giọng nhẹ nhàng nhưng có gì đó dò xét.

"Một kỹ sư bảo trì tới kiểm tra lại đợt sửa chữa." Bách Vân đáp, cố giữ giọng bình thường, dù trong đầu vẫn còn vương vấn câu hỏi kỳ lạ của Đỗ Khê Lam về năm hành trình thứ bốn mươi mốt. "Cô ấy giải thích khá rõ về cơ chế trục nối, giúp tôi hiểu hơn nhiều so với đọc giáo trình."

"Người Tầng Rễ à?" Trâm hỏi, không phải với vẻ khinh miệt mà với một sự tò mò pha lẫn thấu hiểu ngầm — chính cô cũng từng đứng ở vị trí bên ngoài nhìn vào thế giới Tầng Vòm này. "Cẩn thận đấy. Không phải vì họ có vấn đề gì, mà vì nếu ai đó thấy cậu dành quá nhiều thời gian trò chuyện với người ngoài tầng lớp, sẽ có người đặt câu hỏi — nhất là với con trai của Trưởng Ban Giáo Huấn."

Bách Vân không đáp ngay, chỉ gấp cuốn sổ lại. Anh biết Trâm nói đúng, dù không muốn thừa nhận. Là con trai duy nhất của Kiều Trọng Nghiêm — người đứng đầu cơ quan soạn thảo và kiểm duyệt toàn bộ chương trình giáo dục của con tàu — mỗi hành động của Bách Vân đều mang theo một trọng lượng vô hình mà những học viên khác không phải gánh. Cha anh luôn nhắc nhở, từ khi anh còn nhỏ, rằng danh tiếng gia đình là thứ được xây dựng qua nhiều thế hệ nhưng có thể sụp đổ chỉ trong một khoảnh khắc bất cẩn.

Tối hôm đó, khi trở về căn hộ gia đình ở khu dân cư cao cấp của Tầng Vòm — rộng rãi hơn hẳn những gì Bách Vân từng thấy khi có dịp ghé qua khu sinh hoạt của Tầng Rễ, dù bản thân anh chưa từng nghĩ nhiều về sự chênh lệch đó cho tới gần đây — Bách Vân ngồi vào bàn học, mở tài liệu tham khảo tự chọn cho báo cáo lịch sử hàng hải.

Cha anh đang đọc tài liệu trong phòng làm việc bên cạnh, cánh cửa khép hờ để lộ ánh đèn vàng ấm và bóng dáng ông cúi xuống bàn giấy — hình ảnh quen thuộc đã theo suốt tuổi thơ Bách Vân, người cha luôn bận rộn với công việc mà anh chưa bao giờ thực sự hiểu rõ tầm quan trọng cho tới khi bắt đầu chương trình đào tạo hoa tiêu và nhận ra Ban Giáo Huấn kiểm soát gần như mọi thứ được dạy trên toàn con tàu.

"Cha ơi." Bách Vân gõ nhẹ vào khung cửa. "Con có thể hỏi cha một câu được không?"

Kiều Trọng Nghiêm ngẩng lên, gỡ kính đọc xuống, ra hiệu con trai vào. "Con hỏi đi."

"Giáo trình lịch sử con tàu con đang học có phần đọc thêm về những năm hành trình đầu tiên, nhưng khá sơ sài." Bách Vân nói, đứng ở ngưỡng cửa. "Con tò mò, tại sao giai đoạn đó lại không được dạy chi tiết như những giai đoạn sau này?"

Có một khoảnh khắc rất ngắn, gần như không đáng chú ý nếu Bách Vân không phải là con trai đã sống mười sáu năm dưới mái nhà này, quan sát cha mình đủ lâu để nhận ra từng biến đổi nhỏ nhất trên khuôn mặt ông — một sự chững lại trong ánh mắt, một hơi thở hơi dài hơn bình thường trước khi trả lời.

"Giai đoạn đầu tiên của hành trình chủ yếu là các vấn đề kỹ thuật thuần túy — hiệu chỉnh hệ thống, ổn định quy trình vận hành." Kiều Trọng Nghiêm đáp, giọng đã trở lại bình thản như thường lệ, đến mức Bách Vân gần như nghi ngờ chính mình vừa tưởng tượng ra sự chững lại kia. "Không có nhiều sự kiện mang tính bước ngoặt lịch sử để dạy sâu, không giống các giai đoạn sau này có những câu chuyện về con người, về sự kiên cường của cộng đồng, dễ truyền cảm hứng hơn cho học sinh."

"Con hiểu rồi ạ." Bách Vân gật đầu, dù câu trả lời không hoàn toàn thỏa mãn sự tò mò của anh. "Cảm ơn cha."

Anh quay lại phòng mình, nhưng câu trả lời của cha vẫn lởn vởn trong đầu, cộng hưởng với câu hỏi kỳ lạ của người kỹ sư bảo trì anh gặp buổi chiều. Cả hai — một người ở đỉnh cao quyền lực giáo dục của con tàu, một người ở tầng lớp lao động cơ bản nhất — đều, theo cách riêng của mình, thể hiện một sự nhạy cảm bất thường khi nhắc tới cùng một giai đoạn lịch sử mơ hồ ấy. Một sự trùng hợp, có lẽ. Nhưng Bách Vân đã học đủ về xác suất trong các môn toán thiên văn để biết rằng, đôi khi, những gì trông giống trùng hợp lại chỉ là dấu hiệu của một khuôn mẫu chưa được nhận ra.

Anh mở tài liệu tham khảo tự chọn — một bộ sưu tập báo cáo kỹ thuật cũ được số hóa, phần lớn khô khan và dài dòng, thứ mà rất ít học viên thực sự đọc hết vì không bắt buộc cho kỳ thi. Anh lướt qua các tiêu đề, tìm kiếm bất kỳ điều gì liên quan tới khoảng năm hành trình thứ bốn mươi. Phần lớn tài liệu về giai đoạn đó tập trung vào các báo cáo bảo trì thông thường, không có gì nổi bật.

Nhưng ở một mục lục phụ, gần cuối danh sách, anh thấy một dòng ghi chú ngắn: "Xem thêm: Hồ sơ điều chỉnh vận hành 041-H (yêu cầu quyền truy cập bổ sung)."

Bách Vân nhìn dòng chữ ấy một lúc lâu, ngón tay lơ lửng trên màn hình. 041-H. Anh không biết con số ấy có ý nghĩa gì, nhưng cụm từ "yêu cầu quyền truy cập bổ sung" khiến anh chú ý — trong suốt bốn năm học chương trình hoa tiêu, anh chưa từng gặp một tài liệu tham khảo tự chọn nào lại bị giới hạn quyền truy cập như vậy. Tài liệu tự chọn, theo định nghĩa, phải là những gì mở cho mọi học viên đủ điều kiện.

Anh thử nhấp vào dòng ghi chú, và màn hình hiện lên thông báo quen thuộc, ngắn gọn và lạnh lùng: "Tài liệu này đã được chuyển sang phân loại hạn chế. Vui lòng liên hệ Kho Lưu Trữ Sáng Lập để yêu cầu quyền truy cập, kèm lý do chính đáng."

Kho Lưu Trữ Sáng Lập. Bách Vân từng tới đó một lần trong chuyến tham quan bắt buộc năm đầu tiên của chương trình đào tạo, một không gian rộng lớn với vô số giá đỡ chứa hồ sơ vật lý lẫn kỹ thuật số, được quản lý bởi những lưu trữ viên già cả, ít nói. Anh chưa bao giờ có lý do để quay lại đó, cho tới bây giờ.

Anh ngồi lặng trước màn hình, cân nhắc. Một phần trong anh — phần vẫn luôn tin tưởng vào hệ thống mà cha anh đại diện, phần đã được dạy từ nhỏ rằng mọi giới hạn quyền truy cập đều có lý do chính đáng để bảo vệ trật tự chung — muốn khép tài liệu lại, tiếp tục viết báo cáo với những gì mình đã có, quên đi con số 041-H như một chi tiết vụn vặt không đáng bận tâm.

Nhưng một phần khác, phần đã khiến anh chọn ngành hoa tiêu thay vì bất kỳ con đường dễ dàng nào khác mà xuất thân của anh có thể mở ra, phần vẫn nhớ rõ lời mẹ anh — Tống Bích Vượng, người đã dành cả đời làm hoa tiêu trước khi qua đời vì bệnh sáu năm trước — từng nói khi anh còn nhỏ: "Một hoa tiêu giỏi không phải là người luôn biết đường đi. Đó là người không bao giờ ngừng hỏi liệu con đường mình đang chỉ có thật sự đúng hay không." — phần ấy khiến anh gõ vào ô tìm kiếm một dòng yêu cầu mới, gửi tới Kho Lưu Trữ Sáng Lập, xin quyền truy cập vào hồ sơ 041-H, với lý do được ghi rành mạch: "Nghiên cứu bổ sung cho báo cáo học phần lịch sử hàng hải."

Anh gửi yêu cầu đi trước khi kịp đổi ý, rồi ngồi nhìn màn hình xác nhận hiện lên, tim đập nhanh hơn một cách kỳ lạ đối với một hành động tưởng chừng đơn giản như vậy — như thể, ở đâu đó sâu bên trong, anh đã cảm nhận được rằng mình vừa gõ cửa một cánh cửa không nên gõ, và giờ chỉ còn cách chờ xem ai sẽ là người mở nó ra, hay liệu nó có mở ra chút nào hay không.

Anh tắt màn hình, đi ra ban công nhỏ gắn liền với phòng mình — một trong những đặc quyền hiếm hoi của cư dân Tầng Vòm, một khoảng không gian riêng tư nhìn ra một ô cửa sổ mô phỏng lớn, nơi các vì sao được tái hiện với độ chi tiết cao hơn hẳn màn hình công cộng ở Tầng Rễ mà Bách Vân từng nghe kể qua lời một người bạn học từng có dịp ghé thăm khu dân cư dưới đó. Anh đứng nhìn ra khoảng không giả lập ấy một lúc lâu, nghĩ về mẹ mình, về những buổi tối bà từng đứng cùng anh ở chính vị trí này, chỉ cho anh xem cách phân biệt các chòm sao được đặt tên theo truyền thuyết cũ từ Trái Đất, những cái tên đã vượt qua hai trăm bốn mươi bảy năm ánh sáng lẫn thời gian để tồn tại trong ký ức của những đứa trẻ sinh ra chưa từng biết bầu trời thật sự trông ra sao.

"Con đường mình đang chỉ có thật sự đúng hay không." Anh lẩm bẩm lại câu nói của mẹ, nhìn lên những chấm sáng bất động, và lần đầu tiên trong bốn năm theo học chương trình hoa tiêu, anh tự hỏi liệu câu hỏi ấy có áp dụng không chỉ cho những quyết định điều hướng kỹ thuật anh sẽ phải đưa ra trong tương lai, mà còn cho chính con đường lịch sử mà toàn bộ con tàu này đã đi qua, từ rất lâu trước khi anh chào đời.