Chương 10 — Người Giữ Hạt Giống Cuối Cùng

Cố Diễm Ninh qua đời vào một buổi sáng mùa đông giả lập, khi hệ thống chiếu sáng của Vòm Xanh vừa chuyển sang chế độ ngày ngắn hơn để mô phỏng chu kỳ mùa vụ tự nhiên mà không ai trong Vòm còn nhớ rõ hình dáng thật sự của nó.

Bà không mất trong Kho Hạt, như Khê Miên đôi khi vẫn tưởng tượng trong những giấc mơ mơ hồ về tương lai — không có cảnh bà ngã gục giữa những dãy kệ, không có sự hoảng loạn hay cấp cứu muộn màng. Bà mất trong giấc ngủ, tại căn hộ nhỏ nơi bà đã sống một mình suốt nhiều thập kỷ kể từ khi người bạn đời của bà — một kỹ thuật viên Trạm Hô Hấp mà Khê Miên chỉ biết qua vài bức ảnh cũ — qua đời từ rất lâu trước khi Khê Miên ra đời.

Người hàng xóm phát hiện ra khi mang bữa sáng đến như thường lệ, thấy Cố Diễm Ninh nằm yên trên giường, gương mặt thanh thản đến mức ban đầu người ấy còn nghĩ bà chỉ đang ngủ sâu hơn bình thường.

Khê Miên nhận được tin khi đang ở giữa buổi kiểm tra định kỳ trong Kho Hạt, và trong khoảnh khắc ấy, cô nhớ lại rất rõ mình đã đứng bất động bao lâu, tay vẫn còn cầm một khay hạt giống chưa kịp đặt xuống, trước khi cơ thể cô mới bắt đầu phản ứng lại — không phải bằng nước mắt ngay lập tức, mà bằng một cảm giác lạnh buốt lan từ ngực ra khắp cơ thể, như thể cô vừa bước ra rìa Mái Lọc một lần nữa, đối diện trực tiếp với một khoảng trống không thể lấp đầy.

"Con biết điều này sẽ đến," cô nói với cha mình tối hôm đó, giọng vẫn còn run, "nhưng con không nghĩ nó sẽ đến nhanh như vậy. Chỉ vài tháng sau khi cô chính thức trao lại vai trò."

"Có lẽ," Vũ Đình Khoát nói, ôm chặt con gái vào lòng theo cách ông chưa từng làm kể từ khi cô còn nhỏ, "chính vì cô ấy biết thời gian không còn nhiều, nên cô ấy mới chọn trao lại sớm như vậy, để con có đủ thời gian đứng vững trước khi phải đứng một mình hoàn toàn."

Tang lễ của Vòm Xanh không giống với những gì Khê Miên từng đọc về các nghi thức tang lễ trước Đại Biến trong những cuốn sách lịch sử cũ — không có nghĩa trang rộng lớn, không có quan tài chôn sâu dưới đất, vì đất đai của Vòm Xanh, dù có vẻ rộng rãi với những dãy ruộng bậc thang trải dài, thực chất là một nguồn tài nguyên quá quý giá để dành cho người đã khuất theo cách ấy.

Thay vào đó, mỗi người mất đi trong Vòm Xanh đều được hỏa táng, và tro cốt của họ được trộn cẩn thận vào đất trồng của một loại cây đặc biệt — không phải cây lương thực, mà một loài cây tưởng niệm được trồng riêng ở rìa khu ruộng bậc thang cao nhất, gần với Mái Lọc hơn bất kỳ khu vực canh tác nào khác, nơi ánh sáng lọc qua có màu trong trẻo nhất. Người Vòm Xanh gọi khu vực ấy là Vườn Tro, và mỗi cây trong khu vườn ấy mang tên của một người đã khuất, lớn lên từ chính những gì còn lại của họ.

Buổi lễ diễn ra vào một buổi chiều, khi ánh đèn mô phỏng hoàng hôn được kéo dài thêm như trong những dịp trang trọng nhất. Gần như cả cộng đồng Vòm Xanh có mặt — không phải vì mọi người đều thân thiết với Cố Diễm Ninh, mà vì suốt hơn bốn mươi năm, hầu như không có gia đình nào trong Vòm chưa từng được hưởng lợi, dù trực tiếp hay gián tiếp, từ công việc âm thầm của bà trong Kho Hạt.

Biện Bá Uy đọc một bài điếu văn ngắn, nhấn mạnh những đóng góp của Cố Diễm Ninh trong việc duy trì và mở rộng đa dạng sinh học của Kho Hạt suốt nhiều thập kỷ. Sử Đình Lam, đứng ở hàng ghế đầu, giữ một vẻ mặt nghiêm nghị lặng lẽ suốt buổi lễ — Khê Miên, dù đang chìm trong nỗi đau riêng, vẫn nhận ra ông đứng đó lâu hơn nhiều người khác sau khi buổi lễ chính thức kết thúc, như đang tính toán một điều gì đó nặng nề trong đầu mà ông không chia sẻ với ai.

Đến lượt mình, Khê Miên bước đến trước huyệt cây nhỏ đã được chuẩn bị sẵn, nơi một cây con — loại cây gỗ nhỏ có hoa trắng, tên gọi dân gian là Bạch Lan Vòm, được chọn riêng cho Vườn Tro vì khả năng sinh trưởng chậm nhưng bền bỉ, sống lâu hơn hầu hết các loài cây khác trong Vòm Xanh — đã sẵn sàng để trồng xuống, rễ của nó bọc trong một lớp đất đặc biệt đã được trộn với tro cốt của Cố Diễm Ninh theo đúng nghi thức.

Tay Khê Miên run nhẹ khi cô đỡ lấy cây con từ tay người phụ trách nghi lễ, đặt nó xuống hố đất đã đào sẵn, rồi từ từ lấp đất lại — công việc mà cô đã làm hàng trăm, hàng nghìn lần với những cây con khác trong suốt mười năm học nghề, nhưng chưa bao giờ mang một trọng lượng như lúc này.

"Con hứa sẽ chăm sóc nó," cô thì thầm, đủ nhỏ để chỉ mình cô nghe thấy, "như cô đã chăm sóc con."

Trước khi mọi người giải tán, Diệu Lam nắm chặt tay Khê Miên một lúc lâu, không nói gì, chỉ đứng cạnh bạn như một điểm tựa lặng lẽ giữa đám đông đang dần thưa đi. Đó là điều Khê Miên trân trọng nhất ở người bạn thân của mình — Diệu Lam không cố tìm lời an ủi hoa mỹ, không cố lấp đầy khoảng lặng bằng những câu nói sáo rỗng, chỉ đơn giản là ở đó, và đôi khi, đó là tất cả những gì một người cần.

Sử Đình Lam là một trong những người cuối cùng rời khỏi Vườn Tro. Trước khi đi, ông dừng lại trước mặt Khê Miên, gật đầu chào theo cách trang trọng ông hiếm khi thể hiện.

"Cố Diễm Ninh từng nói với ta, nhiều năm trước, rằng bà đã tìm được người xứng đáng để trao lại Kho Hạt," ông nói, giọng khô khan nhưng không thiếu chân thành. "Ta không phải người dễ tin vào lời khen, con biết đấy. Nhưng những năm qua, ta đã thấy đủ để tin bà nói đúng."

"Cảm ơn chú," Khê Miên đáp, hơi bất ngờ trước sự ấm áp hiếm hoi trong giọng ông.

"Đừng cảm ơn ta vội," Sử Đình Lam nói, một chút gì đó nghiêm khắc quay trở lại trong ánh mắt ông. "Ta vẫn sẽ là người đặt câu hỏi khó mỗi khi con cần thêm nước, thêm năng lượng cho Kho Hạt. Đó không phải vì ta không tin con. Đó là vì Vòm Xanh cần cả những người tin tưởng lẫn những người luôn hỏi 'với cái giá nào'. Cố Diễm Ninh hiểu điều đó. Ta hy vọng con cũng sẽ hiểu, theo thời gian." Ông gật đầu lần cuối rồi bước đi, để lại Khê Miên đứng đó, suy ngẫm về những lời vừa nghe giữa nỗi đau vẫn còn tươi mới.

Sau buổi lễ, khi phần lớn mọi người đã trở về nhà, Khê Miên ở lại một mình bên gốc cây non, ngồi xuống nền đất mát của Vườn Tro, nhìn ra toàn cảnh ruộng bậc thang trải dài phía dưới, những dải xanh xếp tầng lên tận gần Mái Lọc, nơi ánh sáng nhân tạo đang dần chuyển sang sắc tím của đêm.

Cô nghĩ về mười năm đã qua — về hạt giống đậu Bách Diệp đầu tiên trong lòng bàn tay chín tuổi, về lần đầu đứng trước khung kính nhìn ra Đồng Tro, về ba lần thử thụ phấn cho giống Chuông Đỏ, về câu chuyện dang dở về Kho Hạt Gốc và cái tên Thiên Hộ mà cô vẫn chưa hiểu hết ý nghĩa, về buổi chiều hôm qua khi Cố Diễm Ninh trao cho cô hạt Giống Gốc và nói những lời cuối cùng về việc nhìn ra ngoài Vòm Xanh trước khi quá muộn.

Giờ đây, tất cả trách nhiệm ấy đặt trọn vẹn lên vai cô, không còn ai để hỏi "con nghĩ đây là gì" mỗi khi cô gặp một vấn đề mới. Cô là câu trả lời cuối cùng bây giờ.

Trên đường trở về từ Vườn Tro, đi ngang qua dải ruộng bậc thang thấp hơn — khu vực trồng lúa gần với hệ thống ống dẫn từ Trạm Hô Hấp — Khê Miên chợt dừng bước. Một điều gì đó ở góc mắt cô đã ghi nhận, dù tâm trí cô còn đang chìm trong nỗi đau và những suy nghĩ về quá khứ, khiến cô quay đầu nhìn kỹ hơn.

Một hàng lúa nhỏ, không quá nổi bật giữa cả một dải ruộng rộng lớn xanh mướt, có màu lá hơi ngả vàng bất thường ở phần gốc, khác hẳn với sắc xanh khỏe mạnh của những hàng lúa xung quanh. Không phải màu vàng của lúa chín — còn quá sớm trong mùa vụ để lúa chín — mà là một sắc vàng nhợt nhạt, giống như dấu hiệu thiếu dinh dưỡng, hoặc có thể là điều gì đó khác mà cô chưa có đủ dữ liệu để xác định.

Trong một ngày bình thường, có lẽ Khê Miên đã dừng lại ngay lập tức, quỳ xuống kiểm tra kỹ hơn, ghi chép vào cuốn sổ tay, có thể lấy mẫu đất để phân tích ngay trong đêm. Nhưng hôm nay, giữa nỗi đau còn quá tươi mới của việc mất đi người thầy đã dạy dỗ mình suốt mười năm, cô chỉ đứng đó một lúc, nhìn hàng lúa vàng úa bất thường ấy, ghi nhớ nó trong đầu như một việc cần kiểm tra vào ngày mai, rồi tiếp tục bước đi, để lại nó phía sau trong bóng tối dần buông của buổi tối, không biết rằng đó chính là dấu hiệu đầu tiên, nhỏ bé và lặng lẽ, của một điều sẽ thay đổi hoàn toàn cuộc đời cô trong những năm sắp tới.

Đêm đó, viết vào cuốn sổ tay, Khê Miên không viết về công việc, không viết về hạt giống hay tỷ lệ nảy mầm, lần đầu tiên kể từ ngày cô bắt đầu ghi chép mười năm trước.

*Cô đã đi rồi. Nhưng con vẫn nghe thấy giọng cô mỗi khi con bước vào Kho Hạt. Con nghĩ đó là ý nghĩa thật sự của việc trao lại một lời hứa — nó không bao giờ thực sự rời khỏi người đã trao đi, chỉ là nó tìm được một đôi tay mới để tiếp tục sống.*

*Ngày mai con sẽ kiểm tra hàng lúa ở ruộng thấp. Có lẽ không có gì. Nhưng cô luôn dạy con: đừng bao giờ bỏ qua một dấu hiệu nhỏ, dù ngày hôm đó có nặng nề đến đâu.*