Chương 9 — Người Giữ Hạt Giống Cuối Cùng

Nghi lễ kế nhiệm của một người giữ hạt không có ngày cố định, không được ghi trên lịch chung của Vòm Xanh như Ngày Hội Mùa hay các dịp lễ khác. Nó diễn ra khi người giữ hạt tiền nhiệm quyết định thời điểm đã đến — một quyết định hoàn toàn thuộc về họ, không ai, kể cả Hội Đồng Vòm, có quyền can thiệp.

Cố Diễm Ninh chọn một buổi sáng bình thường, không báo trước, không chuẩn bị gì đặc biệt ngoài việc đóng cửa Kho Hạt sớm hơn thường lệ và yêu cầu không ai khác được vào trong suốt buổi chiều hôm đó.

"Con biết hôm nay là ngày gì không?" bà hỏi, khi hai người ngồi đối diện nhau ở chiếc bàn gỗ cũ, nơi hàng nghìn quyết định nhỏ về sự sống của hàng trăm dòng giống đã được đưa ra qua nhiều thập kỷ.

Khê Miên, mười chín tuổi, nhìn quanh gian phòng quen thuộc — từng dãy kệ cô đã thuộc lòng đến từng centimet, ánh đèn sinh học vàng nhạt cô đã quen đến mức không còn nhận ra sự khác biệt giữa nó và ánh sáng tự nhiên mà cô chưa từng thấy — và bằng một cách nào đó, cô đã biết.

"Hôm nay cô sẽ trao lại vai trò cho con," cô nói, không phải một câu hỏi.

"Con luôn nhạy bén hơn ta tưởng," Cố Diễm Ninh mỉm cười, nụ cười hiếm hoi nhưng ấm áp. "Đúng vậy. Mười năm trước, ta nhận con làm đệ tử với một hạt giống đậu Bách Diệp trong lòng bàn tay con. Hôm nay, ta muốn kết thúc mười năm ấy theo cách tương tự."

Bà đứng dậy, đi đến kệ đặc biệt gần bàn làm việc — nơi cất giữ những gì bà gọi là "bộ giống nền tảng", những dòng hạt giống lâu đời và ổn định nhất của Kho Hạt, không phải quý hiếm nhất về số lượng, mà quan trọng nhất về mặt biểu tượng, vì chúng là những dòng giống đầu tiên được những người sáng lập Vòm Xanh mang theo khi dựng nên Mái Lọc gần một thế kỷ trước.

Bà lấy ra một hộp nhỏ, mở nắp, bên trong là vài hạt giống lúa — không phải Cửu Tâm, mà một dòng khác, cổ hơn, mà Khê Miên chỉ mới học đến tên trong những năm gần đây: giống lúa được gọi đơn giản là "Giống Gốc", dòng lúa đầu tiên được trồng thành công trong Vòm Xanh sau Đại Biến, tổ tiên trực tiếp của mọi giống lúa khác hiện có trong Kho.

"Đưa tay ra," Cố Diễm Ninh nói, và khi Khê Miên làm theo, bà đặt một hạt Giống Gốc vào lòng bàn tay cô, giống hệt động tác mười năm trước, chỉ khác là lần này bàn tay đón nhận nó không còn là bàn tay của một đứa trẻ chín tuổi.

"Con nghĩ nó là cái gì?" bà hỏi, câu hỏi giống hệt câu hỏi đầu tiên mười năm trước.

Khê Miên nhìn hạt giống nhỏ bé trong tay, cảm nhận trọng lượng của nó — vẫn nhẹ như mọi hạt giống khác về mặt vật lý, nhưng giờ đây, sau mười năm, cô hiểu trọng lượng thật sự của nó không nằm ở khối lượng.

"Nó là một lời hứa," cô nói, giọng chắc chắn không chút do dự. "Rằng con giữ nó hôm nay, để nó giữ những người sau con vào ngày mai. Không chỉ là con, mà là tất cả những ai sẽ còn sống trong Vòm Xanh này, dù con có còn ở đây hay không."

Cố Diễm Ninh im lặng một lúc lâu, đôi mắt bà — đôi mắt đã nhìn thấy bảy mươi tư mùa vụ, đã dạy dỗ không biết bao nhiêu đệ tử trước khi tìm được người cuối cùng bà tin tưởng trao lại tất cả — ánh lên một điều gì đó giữa niềm tự hào và nỗi buồn không thể tách rời.

"Từ hôm nay," bà nói, giọng trang trọng hơn thường lệ, như đang đọc một lời thề đã được truyền qua nhiều thế hệ người giữ hạt trước bà, "con là Người Giữ Hạt của Vòm Xanh. Không phải đệ tử. Không phải người kế nhiệm tương lai. Người Giữ Hạt, ngay từ khoảnh khắc này."

Khê Miên cảm thấy một cơn rung động chạy dọc sống lưng, không phải vì sợ hãi, mà vì trọng lượng của danh xưng ấy đột nhiên trở nên thật đến mức cô gần như không thở nổi trong vài giây.

"Con sẽ báo cáo với Hội Đồng Vòm về sự thay đổi này vào ngày mai," Cố Diễm Ninh tiếp tục, giọng trở lại thực tế hơn. "Nhưng ta muốn con biết điều này trước, riêng giữa hai chúng ta, trước khi nó trở thành một thông báo chính thức, một dòng chữ trong hồ sơ Vòm. Vì với ta, nó không phải là một thủ tục hành chính. Nó là điều quan trọng nhất ta từng làm trong đời, quan trọng hơn cả việc cứu sống bất kỳ dòng giống nào."

Họ ngồi lại với nhau đến tận chiều muộn, không làm việc, chỉ nói chuyện — điều hiếm khi xảy ra giữa hai người vốn luôn bận rộn với công việc thực tế của Kho Hạt. Cố Diễm Ninh kể lại những câu chuyện Khê Miên chưa từng nghe: về những năm đầu bà học nghề, về những sai lầm bà từng mắc phải mà bà chưa bao giờ kể cho ai, về một dòng giống dưa chuột bà từng để mất hoàn toàn vì một lần sơ suất nhỏ khi mới hai mươi lăm tuổi — một mất mát bà nói đã ám ảnh bà suốt phần đời còn lại, không phải vì Hội Đồng trách phạt bà, mà vì bà biết mình đã để mất một điều không thể lấy lại.

"Ta kể con nghe điều này," bà nói, "không phải để con sợ hãi sai lầm. Mà để con biết rằng ngay cả người giữ hạt giỏi nhất cũng sẽ có lúc sai. Điều quan trọng không phải là không bao giờ sai, mà là con sẽ làm gì sau khi sai — con có tiếp tục giấu giếm nó trong lòng như một vết thương không lành, hay con biến nó thành một bài học để dạy cho người đến sau con, để họ không phải trả giá bằng chính sai lầm ấy."

Về cuối buổi chiều, khi ánh sáng nhân tạo bắt đầu chuyển dần sang sắc cam báo hiệu buổi tối, Cố Diễm Ninh nói đến một điều mà Khê Miên cảm nhận được sự nặng nề trong từng câu chữ, khác hẳn giọng điệu thường ngày của bà.

"Có một điều ta chưa từng nói với Hội Đồng, và có lẽ ta sẽ không bao giờ nói, vì họ sẽ không muốn nghe, và ta cũng không chắc mình có đủ bằng chứng để nói một cách chắc chắn." Bà nhìn ra ngoài cửa sổ nhỏ của Kho Hạt, nơi có thể thấy một góc nhỏ của ruộng bậc thang xa xa. "Vòm Xanh của chúng ta đã sống sót gần một trăm năm bằng cách khép kín, tự cung tự cấp, không phụ thuộc vào ai ngoài chính mình. Đó là một triết lý đã cứu chúng ta qua rất nhiều khó khăn. Nhưng ta lo, Khê Miên ạ — ta lo rằng một ngày nào đó, sự khép kín ấy sẽ không còn là sức mạnh nữa, mà trở thành điểm yếu chí mạng của chúng ta. Một cộng đồng không bao giờ nhìn ra ngoài chính mình sẽ không bao giờ biết được khi nào những gì mình có đã không còn đủ."

"Cô nghĩ điều đó sẽ xảy ra sao ạ?"

"Ta không biết khi nào. Ta chỉ biết rằng không có gì tồn tại mãi mãi mà không cần thay đổi, kể cả một hệ thống được thiết kế cẩn thận như Vòm Xanh." Cố Diễm Ninh quay lại nhìn Khê Miên, ánh mắt bà nghiêm túc hơn bất cứ lúc nào trong suốt buổi chiều. "Ta không nói con phải làm gì với điều này ngay bây giờ. Ta chỉ muốn con giữ nó trong đầu, như con giữ mọi thứ khác — một hạt giống nghi ngờ nhỏ bé, có thể sẽ không bao giờ nảy mầm thành điều gì, nhưng nếu một ngày nó cần nảy mầm, con sẽ đã sẵn sàng nhận ra thời điểm ấy, thay vì bị nó làm cho bất ngờ."

Khê Miên gật đầu, lấy cuốn sổ tay mới nhất của mình ra — cuốn thứ năm, bìa da đã được thay mới nhưng vẫn giữ đúng kích thước và kiểu dáng như cuốn đầu tiên Cố Diễm Ninh trao cho cô mười năm trước — và ghi lại những gì mình vừa nghe, không phải như một mệnh lệnh, mà như một lời dặn dò cô biết mình sẽ cần đến trong tương lai, dù chưa biết chính xác khi nào.

Tối hôm đó, khi trở về nhà và kể lại cho cha nghe về buổi lễ kế nhiệm riêng tư ấy, Vũ Đình Khoát đã ôm chầm lấy con gái, một cái ôm dài hơn bình thường, và trong khoảnh khắc ấy, Khê Miên cảm nhận được một điều gì đó vừa giống niềm tự hào của một người cha, vừa giống nỗi lo lắng của một người đã từng mất đi một người quan trọng nhất trong đời và giờ đây hiểu rằng con gái mình đang bước vào một trách nhiệm lớn lao hơn bất cứ điều gì ông có thể bảo vệ cô khỏi.

"Mẹ con sẽ tự hào về con lắm," ông nói, giọng khàn đi vì xúc động. "Con đã trở thành đúng người mà cả hai chúng ta hy vọng con sẽ trở thành."

Ngày hôm sau, khi tin tức về việc kế nhiệm chính thức được thông báo trước Hội Đồng Vòm, Diệu Lam là người đầu tiên tìm đến chúc mừng, ôm chầm lấy bạn mình ngay giữa lối đi công cộng đông người qua lại, không hề để tâm đến ánh mắt tò mò của những người xung quanh.

"Người Giữ Hạt Vũ Khê Miên," Diệu Lam nói, cố tình kéo dài từng chữ với vẻ trịnh trọng giả tạo khiến cả hai cùng bật cười. "Nghe hay đấy chứ. Cậu có thấy khác gì không, từ hôm qua đến giờ?"

Khê Miên nghĩ về điều đó một lúc trước khi trả lời. "Có, nhưng không phải theo cách tớ tưởng. Tớ nghĩ mình sẽ thấy sợ hãi hơn. Nhưng thay vào đó, tớ chỉ thấy... nhẹ nhõm. Như thể tớ đã mang một thứ gì đó suốt nhiều năm mà không biết tên của nó, và giờ nó cuối cùng cũng có một cái tên."

"Nghe rất giống cậu," Diệu Lam cười, khoác tay bạn khi cả hai tiếp tục bước đi. "Cô Diễm Ninh chọn đúng người rồi."

Buổi tối hôm ấy, khi ngồi một mình trong Kho Hạt sau giờ làm việc — giờ đây, dù Cố Diễm Ninh vẫn còn đến hằng ngày, chính Khê Miên mới là người khóa cửa cuối cùng, người chịu trách nhiệm cuối cùng cho mọi thứ bên trong — cô nhìn quanh gian phòng một lần nữa, cố ghi nhớ cảm giác của buổi tối đầu tiên này, biết rằng nó sẽ không bao giờ lặp lại theo đúng cách như thế.

Đêm đó, Khê Miên viết vào cuốn sổ tay dòng chữ dài nhất cô từng viết kể từ ngày đầu tiên:

*Hôm nay con chính thức là Người Giữ Hạt của Vòm Xanh. Con không biết con đường phía trước sẽ như thế nào, nhưng con biết một điều: con sẽ không để lời hứa mười năm trước trở thành nhàm chán, như cô Diễm Ninh đã cảnh báo con từ ngày đầu tiên. Và con sẽ không quên điều cô nói cuối cùng — về việc nhìn ra ngoài Vòm Xanh, trước khi quá muộn để nhìn.*