Chương 14

Mỗi quý, Trung tâm Chứng nhận An Toàn Thực Phẩm Miền Nam đều công bố báo cáo tài chính và danh sách tài trợ trên trang nội bộ dành cho nhân viên, một thủ tục minh bạch bắt buộc theo quy định của tổ chức chứng nhận quốc tế mà Trung tâm là thành viên. Hải Yến hiếm khi để tâm tới những tài liệu này, coi đó là việc của phòng kế toán và ban giám đốc, không liên quan tới công việc chuyên môn hằng ngày của một kiểm định viên. Nhưng sau cuộc gọi cảnh báo từ cấp trên và tốc độ phản hồi bất thường của phòng kiểm nghiệm khu vực, cô bắt đầu tự hỏi liệu có mối liên hệ tài chính nào giữa tổ chức của mình với các doanh nghiệp cô đang audit hay không.

Cô dành một buổi tối lục lại toàn bộ báo cáo tài chính công khai của Trung tâm trong ba năm gần nhất, tìm tới phần danh sách các quỹ tài trợ và đối tác hỗ trợ chương trình đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ kiểm định viên. Phần lớn các khoản tài trợ đến từ những tổ chức quốc tế quen thuộc, nhưng ở báo cáo năm ngoái, cô để ý một dòng mới xuất hiện: “Quỹ Phát triển Thuỷ sản Bền vững Đồng bằng — tài trợ chương trình tập huấn kỹ thuật truy xuất nguồn gốc, 450 triệu đồng.”

Cái tên nghe có vẻ trung lập, thậm chí tích cực, đúng kiểu tên gọi các quỹ phi lợi nhuận vẫn thường tài trợ cho ngành. Nhưng nghề nghiệp đã dạy Hải Yến một thói quen không bao giờ bỏ qua: luôn tra cứu tận gốc bất kỳ cái tên tổ chức nào xuất hiện trong hồ sơ tài chính, dù nó có vẻ vô hại tới đâu. Cô tìm kiếm thông tin đăng ký của quỹ này trên cổng thông tin công khai về các tổ chức phi lợi nhuận, và sau một hồi dò tìm, cô tìm thấy danh sách hội đồng sáng lập quỹ, trong đó có ba cái tên doanh nghiệp góp vốn thành lập.

Một trong ba cái tên đó là Tập đoàn Thuỷ sản Đại Dương.

Hải Yến ngồi lặng người trước màn hình, cảm giác như vừa phát hiện ra một sợi dây vô hình nối liền tổ chức mà cô tin tưởng làm việc suốt bốn năm qua với chính công ty mà cô đang audit. Về bản chất, khoản tài trợ 450 triệu đồng có thể hoàn toàn hợp pháp, không vi phạm bất kỳ quy định nào nếu được công khai minh bạch và không ảnh hưởng trực tiếp tới các quyết định audit cụ thể. Nhưng nếu phía Đại Dương, thông qua quỹ trung gian này, có thể gây áp lực gián tiếp lên ban lãnh đạo Trung tâm, thì tính độc lập của bất kỳ báo cáo nào cô đưa ra cũng có thể bị đặt dấu hỏi, thậm chí bị vô hiệu hoá hoàn toàn nếu phía công ty muốn phản bác kết luận audit trước cơ quan có thẩm quyền.

Cô lần thêm vào danh sách các chương trình tập huấn mà quỹ này đã tài trợ trong hai năm qua, nhận ra một chi tiết khiến cô càng thêm lo lắng: chính cấp trên trực tiếp của cô, người đã gọi điện cảnh báo cô hôm trước, từng là giảng viên chính cho hai khoá tập huấn do quỹ này tài trợ, nhận thù lao giảng dạy không nhỏ ngoài lương chính thức.

Điều đó không nhất thiết có nghĩa cấp trên của cô đã bị mua chuộc hay cố tình thiên vị. Có thể ông hoàn toàn không biết về mối liên hệ giữa quỹ tài trợ và Đại Dương, hoặc biết nhưng không coi đó là vấn đề vì khoản tài trợ được công khai đúng quy định. Nhưng sự tồn tại của mối liên hệ ấy, dù vô tình hay hữu ý, cũng đủ để giải thích phần nào thái độ thận trọng bất thường của ông trong những cuộc gọi gần đây, và có thể còn giải thích cả tốc độ xử lý nhanh chóng đáng ngờ của phòng kiểm nghiệm khu vực khi từ chối yêu cầu tra cứu của cô.

Cô cân nhắc rất lâu về việc có nên báo cáo phát hiện này lên cấp cao hơn hay không. Nếu báo cáo, cô có nguy cơ bị coi là gây rối nội bộ, làm mất lòng chính cấp trên trực tiếp của mình, người vẫn đang bảo vệ cô trước áp lực từ bên ngoài theo cách riêng của ông. Nhưng nếu không báo cáo, cô sẽ mang theo một xung đột lợi ích tiềm ẩn suốt quá trình audit, một điểm yếu mà phía Đại Dương có thể khai thác bất cứ lúc nào nếu họ phát hiện ra trước cô.

Sáng hôm sau, cô quyết định chọn một con đường trung dung: viết một bản ghi nhớ nội bộ, không cáo buộc ai, chỉ nêu ra sự trùng hợp về mối liên hệ tài chính gián tiếp giữa quỹ tài trợ và doanh nghiệp đang bị audit, đề nghị Trung tâm xem xét bổ nhiệm thêm một kiểm định viên độc lập thứ hai cùng tham gia đánh giá lô hàng DH-0417, nhằm đảm bảo tính khách quan tuyệt đối cho kết luận cuối cùng. Đây là một đề xuất mang tính chuyên nghiệp, khó bị bác bỏ về mặt nguyên tắc, đồng thời cũng là một cách để cô tự bảo vệ mình khỏi những cáo buộc thiên vị có thể xảy ra sau này.

Cô gửi bản ghi nhớ trực tiếp cho ban giám đốc Trung tâm, đồng thời gửi bản sao lưu cho cấp trên trực tiếp như một phép lịch sự nghề nghiệp, dù trong lòng cô không chắc ông sẽ đón nhận điều đó với thái độ nào.

Phản hồi tới nhanh hơn cô dự đoán, nhưng không theo hướng cô mong đợi. Chưa đầy một giờ sau khi gửi, cấp trên gọi điện trực tiếp cho cô, giọng ông có phần gay gắt hiếm thấy.

“Yến, chị gửi thẳng lên ban giám đốc mà không trao đổi trước với tôi là sao?”

“Em xin lỗi vì cách làm có thể chưa đúng quy trình,” Hải Yến đáp, giữ giọng bình tĩnh. “Nhưng em nghĩ đây là vấn đề nhạy cảm, cần được xem xét khách quan từ cấp cao nhất, không nên chỉ dừng ở cấp phòng.”

“Chị nghĩ tôi sẽ giấu giếm hay bao che gì sao?” Giọng ông vẫn còn gay gắt, nhưng đã dịu đi phần nào, như thể ông đang cố kiềm chế cảm xúc thật của mình. “Tôi giảng dạy cho mấy khoá tập huấn đó là vì được mời, được trả thù lao đúng quy định, khai báo đầy đủ với tổ chức, có gì sai đâu?”

“Em không nói anh sai, em chỉ nghĩ cần một lớp bảo vệ thêm cho tính khách quan của audit, cho cả anh và cho em,” Hải Yến nói, cố giữ giọng ôn hoà. “Nếu sau này phía Đại Dương phát hiện ra mối liên hệ này trước và dùng nó để phản bác kết luận audit, hậu quả sẽ nặng nề hơn nhiều so với việc chúng ta chủ động minh bạch từ bây giờ.”

Đầu dây bên kia im lặng một lúc lâu. Khi cấp trên lên tiếng trở lại, giọng ông đã bớt căng thẳng, dù vẫn còn chút gượng gạo. “Được. Tôi sẽ trình bày việc này với ban giám đốc theo hướng của chị. Nhưng chị Yến này, tôi mong lần sau có chuyện gì nhạy cảm liên quan tới tôi, chị trao đổi trước một tiếng đồng hồ cũng được, đừng để tôi bị động như vậy giữa cuộc họp giao ban sáng nay.”

Cuộc gọi kết thúc, để lại Hải Yến với cảm giác vừa nhẹ nhõm vì đã hành động đúng theo nguyên tắc nghề nghiệp, vừa lo lắng vì không biết liệu mình vừa tạo thêm một mối quan hệ căng thẳng không cần thiết với người đang có quyền quyết định liệu cô có được tiếp tục thụ lý vụ audit này hay không. Nhưng khi nhìn lại toàn bộ những gì đã xảy ra kể từ ngày cô đặt chân xuống bãi container, cô hiểu rằng, trong hành trình này, sự minh bạch tuyệt đối với chính tổ chức của mình không phải một lựa chọn, mà là điều kiện sống còn để bất kỳ bằng chứng nào cô thu thập được sau này có thể đứng vững trước mọi sự phản bác.

Buổi chiều cùng ngày, khi Hải Yến đang ngồi ăn trưa muộn tại một quán cơm bình dân gần cảng, một người đàn ông trạc bốn mươi lăm tuổi, dáng người mảnh khảnh, mặc áo sơ mi công sở phẳng phiu, bước vào quán và ngồi xuống bàn đối diện cô mà không đợi mời, nụ cười trên môi có phần gượng gạo.

“Chị Yến, cho tôi ngồi ghép bàn được không? Quán hôm nay đông quá.” Người đàn ông nói, dù rõ ràng vẫn còn vài bàn trống khác trong quán.

Hải Yến nhìn ông ta, linh cảm mách bảo cô đây không phải một sự tình cờ. “Anh là?”

“Tôi Sơn, quản lý chất lượng bên Đại Dương. Chắc chị chưa gặp trực tiếp, tôi thường làm việc ở khu nhà máy phía sau, ít khi ra tiếp khách ở văn phòng chính.” Ông ta đưa tay ra bắt, nụ cười vẫn giữ nguyên trên môi nhưng ánh mắt lại quan sát cô rất kỹ, theo cách khiến Hải Yến nhớ ngay tới cái tên đã ám ảnh cô suốt mấy ngày qua.

Cô bắt tay ông ta, cố giữ vẻ mặt bình thường của một cuộc gặp gỡ xã giao thông thường, dù tim cô đập nhanh hơn hẳn. Đây chính là người đứng sau mã định danh TS-04, người mẹ cô từng nhớ tới với hình ảnh một chàng trai trẻ hiền lành hay tới nhà sửa quạt giúp, giờ ngồi trước mặt cô với vai trò hoàn toàn khác.

“Anh Sơn tìm tôi có việc gì không?” cô hỏi thẳng, không muốn kéo dài màn kịch xã giao.

“Không có gì to tát đâu chị,” ông Sơn nói, giọng vẫn nhẹ nhàng. “Tôi chỉ tình cờ thấy chị ở đây, muốn qua chào hỏi, với lại cũng muốn nói riêng với chị một câu, ngoài phạm vi công việc chính thức.” Ông ta hạ giọng thấp hơn, liếc quanh quán một lượt trước khi nói tiếp. “Tôi nghe nói chị đang mở rộng audit sang nhiều lô hàng khác. Tôi chỉ muốn khuyên chị, đôi khi biết vừa đủ sẽ tốt hơn cho tất cả mọi người, kể cả cho chị.”

Câu nói ấy, nhẹ nhàng nhưng rõ ràng mang hàm ý cảnh báo, khiến Hải Yến hiểu ngay đây không phải cuộc gặp tình cờ, mà là một tín hiệu được gửi đi một cách có tính toán. Cô nhìn thẳng vào mắt ông Sơn, giữ giọng điềm tĩnh nhất có thể.

“Cảm ơn anh đã góp ý, nhưng công việc của tôi là tìm ra sự thật đầy đủ, không phải dừng lại ở mức vừa đủ.”

Ông Sơn nhìn cô một lúc, nụ cười trên môi ông nhạt dần, rồi ông đứng dậy, để lại một tờ tiền trên bàn dù chưa gọi món gì. “Vậy chúc chị may mắn với công việc của mình,” ông nói, giọng không còn vẻ niềm nở ban đầu, rồi rời khỏi quán, để lại Hải Yến ngồi một mình với cảm giác vừa như vừa chạm trán trực diện với một phần của sự thật cô đang truy tìm, vừa nhận ra rằng, từ giờ trở đi, phía bên kia cũng đã bắt đầu coi cô là một mối đe doạ cần phải xử lý.